Encyklopedia INCI

Tocopherol

Tokoferol (witamina E)

Wolna postać witaminy E, główny przeciwutleniacz rozpuszczalny w tłuszczach. Chroni oleje w produkcie przed jełczeniem i uzupełnia antyoksydanty warstwy rogowej.

Czym jest tokoferol

Tocopherol to wolna, nieestryfikowana postać witaminy E: pochodna chromanolu z grupą hydroksylową przy pierścieniu i długim łańcuchem bocznym, rozpuszczalna w tłuszczach. Nazwa INCI obejmuje alfa-tokoferol, zarówno naturalny (RRR, oznaczany też d-alfa), jak i syntetyczny (mieszanina stereoizomerów, dl-alfa), a także pozostałe tokoferole; dlatego CosIng podaje dla niej dziewięć numerów CAS, m.in. dla postaci beta, gamma, D i DL. Tokoferole naturalne pozyskuje się z olejów roślinnych, syntetyczne wytwarza się chemicznie. Według danych FDA z 2014 r. tokoferol był składnikiem 6635 kosmetyków z niemal wszystkich kategorii (CIR, 2018).

Jak działa tokoferol

  • Przerywa łańcuch utleniania lipidów: grupa hydroksylowa oddaje atom wodoru rodnikowi nadtlenkowemu, a powstały rodnik tokoferoksylowy jest mało reaktywny i może zostać z powrotem zredukowany przez kwas askorbinowy. Dlatego tokoferol chroni oleje w produkcie przed jełczeniem, a w kremie z kwasem askorbinowym spowalniał jego rozkład pod wpływem UV (Ahmad i in., 2012).
  • Uzupełnia ochronę warstwy rogowej: alfa- i gamma-tokoferol są stałym składnikiem sebum, a na policzku ich zawartość w górnej części warstwy rogowej jest 20 razy większa niż na ramieniu (Thiele i in., 1999). Jedna dawka promieniowania za mała, by wywołać zaczerwienienie, zmniejszała ilość alfa-tokoferolu w warstwie rogowej o 45% (Thiele i in., 1998, 6 osób).
  • Kondycjonowanie: jako gęsta, oleista ciecz zmiękcza naskórek i tworzy na nim film; CosIng wymienia funkcję kondycjonującą, także okluzyjną.

Stężenia i pH

W ankiecie przemysłu z 2013 r. najwyższe stężenie tokoferolu w produktach niespłukiwanych wynosiło 5,4%, wobec 2% w 1999 r. (CIR, 2018). Wolny tokoferol utlenia się na świetle i w kontakcie z powietrzem, dlatego potrzebuje nieprzezroczystego, szczelnego opakowania, a producenci często sięgają po trwalsze estry. CIR ani CosIng nie podają zakresu pH; jako składnik fazy olejowej nie zależy od pH fazy wodnej.

Dla kogo jest tokoferol

Dla każdego typu skóry, szczególnie dla skóry suchej i dojrzałej oraz narażonej na słońce, w której zapasy tokoferolu szybko się zużywają. Ostrożność powinny zachować osoby z rozpoznanym uczuleniem na witaminę E; nie jest też składnikiem do nakładania na świeże rany pooperacyjne.

Jak stosować tokoferol

Rano i wieczorem. Rano najlepiej w serum albo kremie z kwasem askorbinowym, pod krem z filtrem, a wieczorem w olejkach lub kremach dla skóry suchej.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR uznał tokoferol za bezpieczny w 2002 r. i ponownie w ocenie opublikowanej w 2018 r. W badaniach klinicznych nie drażnił ani nie uczulał. W testach płatkowych North American Contact Dermatitis Group z lat 2001-2006 na tokoferol reagowało 0,5-1,1% badanych pacjentów (CIR, 2018). Przegląd Kosari i in. (2010) zebrał 931 opisanych przypadków alergicznego kontaktowego zapalenia skóry po różnych postaciach witaminy E, z czego ponad 900 pochodziło z jednej szwajcarskiej serii po kosmetykach z linolanem tokoferylu, i uznał takie reakcje za rzadkie wobec powszechności stosowania. Jako witamina obecna w żywności tokoferol nie ma przeciwwskazań w ciąży i u dzieci.

Co pokazują badania

Ochronę przed skutkami UV wykazano głównie na skórze świń. Lin i in. (2003): roztwór 15% kwasu askorbinowego i 1% alfa-tokoferolu nakładany przez 4 dni dawał 4-krotną ochronę przed zaczerwienieniem i komórkami oparzeniowymi, lepszą niż każdy składnik osobno. Dodatek kwasu ferulowego poprawił trwałość obu witamin i podwoił tę ochronę do około 8-krotnej (Lin i in., 2005). Badań samego tokoferolu w kosmetykach u ludzi jest niewiele, a dane o warstwie rogowej pokazują raczej, jak szybko witamina E się zużywa, niż ile daje jej uzupełnianie.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

Mity i sprostowania

MitWitamina E nakładana na blizny sprawia, że są mniej widoczne.

Jak jestW podwójnie zaślepionym badaniu Baumann i Spencer (1999) 15 osób po zabiegach chirurgicznych przez 4 tygodnie smarowało jedną część blizny maścią z witaminą E, a drugą samą maścią. W 90% przypadków witamina E nie poprawiła wyglądu blizny albo go pogorszyła, a u 33% osób wystąpiło kontaktowe zapalenie skóry. Autorzy odradzają nakładanie witaminy E na świeże rany pooperacyjne.

Najczęściej zadawane pytania

Czy witamina E w kremie zastępuje filtr przeciwsłoneczny?

Nie. Tokoferol nie jest dopuszczonym filtrem UV i nie ma go w załączniku VI rozporządzenia (WE) nr 1223/2009. Przeciwutleniacze działają inaczej niż filtry: neutralizują wolne rodniki, które powstają mimo ochrony, więc produkt z witaminą E stosuje się pod krem z SPF, a nie zamiast niego.

Czy tokoferol w składzie oznacza, że produkt działa przeciwstarzeniowo?

Nie zawsze. Często dodaje się go w małej ilości jako przeciwutleniacz chroniący oleje receptury i wtedy stoi pod koniec listy składników. O działaniu pielęgnacyjnym można mówić raczej wtedy, gdy stoi wyżej, obok innych przeciwutleniaczy, a producent podaje jego stężenie.

Czym różni się Tocopherol od Tocopheryl Acetate?

Tocopherol to wolna witamina E z aktywną grupą hydroksylową: sama wychwytuje wolne rodniki i chroni oleje w produkcie, ale łatwo się utlenia. Tocopheryl Acetate to ester z kwasem octowym, trwały w opakowaniu, który działa jako przeciwutleniacz dopiero po odłączeniu reszty octanowej przez enzymy skóry, a to zachodzi w ograniczonym stopniu. Na etykiecie to dwie odrębne nazwy INCI.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: TOCOPHEROL
  2. Fiume MM i in., Safety Assessment of Tocopherols and Tocotrienols as Used in Cosmetics, Int J Toxicol 2018
  3. Thiele JJ i in., Depletion of human stratum corneum vitamin E: an early and sensitive in vivo marker of UV induced photo-oxidation, J Invest Dermatol 1998
  4. Lin JY i in., UV photoprotection by combination topical antioxidants vitamin C and vitamin E, J Am Acad Dermatol 2003

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.