Encyklopedia INCI

Allantoin

Alantoina

Kojący i ochronny składnik kremów, balsamów i kosmetyków do włosów. Otrzymywana syntetycznie, stosowana w stężeniach do 2%, w których panel CIR uznał ją za bezpieczną.

Czym jest alantoina

Allantoin to (2,5-diokso-4-imidazolidynylo)mocznik, mała cząsteczka heterocykliczna. U większości ssaków, poza człowiekiem i małpami człekokształtnymi, powstaje jako końcowy produkt przemian puryn, przez utlenienie kwasu moczowego. Występuje też w roślinach, m.in. w korzeniu żywokostu lekarskiego, kiełkach pszenicy i burakach cukrowych, oraz w śluzie ślimaka. Surowiec kosmetyczny to biały, krystaliczny proszek otrzymywany syntetycznie, np. z kwasu glioksylowego i mocznika.

CosIng przypisuje alantoinie funkcje kondycjonującą, ochronną i kojącą. Panel Cosmetic Ingredient Review (CIR) opisał w 2010 r. jej użycie w 1376 produktach; występuje w kremach, balsamach, żelach myjących, szamponach i odżywkach.

Jak działa alantoina

Mechanizm opisano głównie w badaniach na zwierzętach i hodowlach komórkowych:

  • u szczurów emulsja z 5% alantoiny przyspieszała zamykanie ran skóry, co autorzy wiązali z wyciszeniem odpowiedzi zapalnej i pobudzeniem fibroblastów do namnażania i wytwarzania macierzy (Araújo i in., 2010);
  • w keratynocytach naświetlanych UVB mieszanina alantoiny, bisabololu, pantenolu i glicyryzynianu dipotasowego zmniejszała wytwarzanie prostaglandyny E2 i cytokin związanych z zaczerwienieniem; badano działanie całej mieszaniny (Tan i in., 2024);
  • materiały dostawców przypisują jej też zmiękczanie warstwy rogowej, ale kontrolowanych badań u ludzi z samą alantoiną jest niewiele.

W USA alantoina w stężeniu 0,5-2% figuruje w monografii leków bez recepty chroniących skórę (21 CFR 347.10). W kosmetyku pełni funkcję pielęgnacyjną: koi uczucie dyskomfortu i chroni naskórek.

Stężenia i pH

Według CIR alantoinę stosuje się w kosmetykach w stężeniach do 2%. Rozpuszcza się słabo: w wodzie ok. 0,57% w temperaturze 25°C, w 96% etanolu tylko 0,04%. Powyżej granicy rozpuszczalności część surowca pozostaje w produkcie w postaci kryształów i może wykrystalizować przy przechowywaniu, dlatego receptury z 1-2% alantoiny muszą utrzymać ją w zawiesinie.

Dla kogo jest alantoina

Pasuje do każdego typu skóry, a najwięcej sensu ma przy skórze suchej, wrażliwej, łatwo reagującej zaczerwienieniem i przesuszonej przez wiatr, mróz czy częste mycie. Sprawdza się też w kosmetykach dla dzieci.

Nie zastąpi humektantów i emolientów: przy bardzo suchej skórze potrzebny jest produkt, który także wiąże wodę i ogranicza jej odparowanie. Unikać jej muszą tylko osoby z potwierdzoną nadwrażliwością na ten składnik.

Jak stosować produkty z alantoiną

Porę dnia i miejsce w rutynie wyznacza rodzaj produktu; alantoina nie wymaga stopniowego wprowadzania ani ochrony przed słońcem. W wykazie składników stoi zwykle w drugiej połowie listy, bo jej stężenie rzadko przekracza 1-2%.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR uznał alantoinę i jej kompleksy, m.in. z pantenolem i kwasem askorbinowym, za bezpieczne w ocenianych kategoriach produktów i stężeniach (Becker i in., 2010). W badaniu klinicznym III fazy krem z 6% alantoiny, stosowany raz dziennie na całe ciało przez 3 miesiące u pacjentów w wieku od 1 miesiąca, był dobrze tolerowany (Paller i in., 2020). W ciąży i u dzieci nie ma przeciwwskazań do kosmetyków z alantoiną. Przy reakcji na produkt przyczynę wskazuje test płatkowy z jego składnikami.

Co pokazują badania

Dowody na działanie samej alantoiny na skórę człowieka są skąpe. W badaniu III fazy u 169 osób z pęcherzowym oddzielaniem się naskórka krem z 6% alantoiny, testowany jako lek, nie skracał czasu do zamknięcia rany i nie zwiększał odsetka zamkniętych ran w ciągu 3 miesięcy w porównaniu z samym podłożem (Paller i in., 2020). Brakuje kontrolowanych badań kosmetyków z alantoiną u zdrowych osób z suchą lub wrażliwą skórą.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Bisabololw badaniu na keratynocytach mieszanina z alantoiną ograniczała mediatory zaczerwienienia po UVB
  • Panthenolw badaniu na keratynocytach naświetlanych UVB mieszanina alantoiny, pantenolu, bisabololu i glicyryzynianu dipotasowego ograniczała mediatory zaczerwienienia

Mity i sprostowania

MitAlantoina w kosmetykach pochodzi z moczu zwierząt albo ze śluzu ślimaka.

Jak jestAlantoina występuje w płynach ustrojowych wielu ssaków i w śluzie ślimaka, stąd to przekonanie. Surowiec do kosmetyków otrzymuje się jednak syntetycznie, np. z kwasu glioksylowego i mocznika, więc alantoina w kremie jest składnikiem wegańskim.

Najczęściej zadawane pytania

Czy alantoina złuszcza naskórek jak kwasy AHA?

Nie należy do kwasów złuszczających i nie działa jak one. Dostawcy przypisują jej zmiękczanie warstwy rogowej, ale nie ma badań porównujących ją z kwasami. W kosmetykach pełni funkcję kojącą i ochronną, dlatego pojawia się głównie w produktach dla skóry suchej i wrażliwej.

Czy alantoina z żywokostu jest lepsza od syntetycznej?

To ta sama cząsteczka, a surowiec kosmetyczny otrzymuje się zwykle syntetycznie. Ekstrakt z żywokostu to inny składnik (np. Symphytum Officinale Root Extract): oprócz alantoiny zawiera wiele innych związków, w tym alkaloidy pirolizydynowe, dlatego ocenia się go osobno.

Czy alantoina nadaje się do skóry tłustej?

Tak. To krystaliczny składnik rozpuszczalny w wodzie, a nie tłuszcz, więc nie obciąża skóry i pojawia się także w lekkich żelach i tonikach. Progu stężenia, od którego działa, w badaniach u ludzi nie ustalono.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: ALLANTOIN
  2. Becker LC i in., Final report of the safety assessment of allantoin and its related complexes, Int J Toxicol 2010; 29(3 Suppl): 84S-97S
  3. Paller AS i in., Efficacy and tolerability of the investigational topical cream SD-101 (6% allantoin) in patients with epidermolysis bullosa: a phase 3, randomized, double-blind, vehicle-controlled trial (ESSENCE study), Orphanet J Rare Dis 2020; 15: 158
  4. Araújo LU i in., Profile of wound healing process induced by allantoin, Acta Cir Bras 2010; 25(5): 460-466

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.