Encyklopedia INCI

Lecithin

Lecytyna

Mieszanina fosfolipidów z soi, słonecznika lub żółtka jaja. Emulgator i emolient; tworzy liposomy i pomaga łączyć fazę wodną z olejową.

Czym jest lecytyna

Lecithin to mieszanina fosfolipidów, czyli diglicerydów kwasów tłuszczowych połączonych przez resztę kwasu fosforowego z choliną, etanoloaminą lub inozytolem. Przeważa fosfatydylocholina (w fosfolipidach soi 12-46%), obok niej występują fosfatydyloetanoloamina, fosfatydyloinozytol i kwas fosfatydowy, a produkt handlowy zawiera też triglicerydy.

Lecytynę otrzymuje się głównie przy odśluzowywaniu surowych olejów, np. sojowego, słonecznikowego czy kukurydzianego: fosfolipidy wytrąca się wodą, a powstałą masę suszy się i oczyszcza. Źródłem bywa też żółtko jaja. W kosmetykach występuje w kremach, balsamach, produktach z filtrami UV, żelach myjących i makijażu; jako dodatek do żywności ma oznaczenie E 322.

Jak działa na skórę

Fosfolipidy mają polarną część z grupą fosforanową i dwa łańcuchy kwasów tłuszczowych; w wodzie tworzą dwuwarstwy, z których powstają liposomy, micele i struktury lamelarne.

  • jako emulgator stabilizuje krople oleju w fazie wodnej, w recepturach często razem z drugim emulgatorem;
  • jako emolient wygładza naskórek i zostawia na nim cienki film lipidowy;
  • jako środek antystatyczny ogranicza elektryzowanie się włosów;
  • w postaci liposomów może być nośnikiem innych substancji i ułatwiać ich przenikanie do warstwy rogowej.

W dojrzałej warstwie rogowej fosfolipidów praktycznie nie ma: podczas rogowacenia są rozkładane, a przestrzenie między korneocytami wypełniają ceramidy, cholesterol i wolne kwasy tłuszczowe. Lecytyna nie uzupełnia więc lipidów bariery w dosłownym sensie; natłuszcza powierzchnię skóry i buduje samą emulsję.

Stężenia i pH

W danych zebranych przez Cosmetic Ingredient Review (CIR) w latach 2014-2015 lecytyna występowała w ponad 2000 produktów, w stężeniach od śladowych do 50% w produktach niespłukiwanych i do 11,5% w spłukiwanych, a w produktach do okolic oczu do 2,5%. Ograniczeniem jest trwałość: nienasycone kwasy tłuszczowe lecytyny sojowej i słonecznikowej łatwo się utleniają, co zmienia barwę i zapach produktu. Dlatego dodaje się przeciwutleniacze albo stosuje formę uwodornioną.

Dla kogo jest ten składnik

Pasuje do produktów dla skóry suchej i normalnej, a w lekkich emulsjach także dla skóry mieszanej. Nie ma grup, dla których byłaby z zasady niewskazana. Osoby z alergią na soję mogą dla większej pewności wybierać lecytynę słonecznikową; nazwa INCI nie podaje źródła, więc trzeba je sprawdzić u producenta.

Jak stosować produkty z tym składnikiem

Krem z lecytyną nakłada się po serum, rano pod filtr i wieczorem jako ostatni krok; żel myjący stosuje się jak każdy inny. Wysoka pozycja Lecithin w składzie sugeruje produkt oparty na fosfolipidach, np. z liposomami, a pozycja na końcu listy rolę pomocniczą. Żółtawy lub brązowawy odcień kremu może pochodzić właśnie od lecytyny.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

W 2015 roku panel CIR uznał lecytynę i 16 innych fosfoglicerydów za bezpieczne w obecnych warunkach stosowania. Ocena zastąpiła wcześniejszą z 2001 roku, która ograniczała produkty niespłukiwane do 15% i wykluczała receptury sprzyjające powstawaniu N-nitrozoamin; oba zastrzeżenia uznano za nieaktualne. W badaniach na ludziach kosmetyki z lecytyną były na ogół niedrażniące, a lecytyna w stężeniu 15% nie działała fototoksycznie ani fotouczulająco.

Ryzyko u osób uczulonych na soję jest niskie: w produkcji usuwa się większość białka, a w badaniu z udziałem 30 pacjentów z alergią na soję białka lecytyny sojowej wykazywały małą antygenowość. Fosfolipidy są składnikiem błon komórkowych i żywności, więc nie ma przeciwwskazań do stosowania w ciąży, w czasie karmienia i u dzieci.

Co pokazują badania

Dla lecytyny dostępne są dane toksykologiczne, badania tolerancji na ludziach oraz szeroka literatura o liposomach. Badania in vitro na skórze zwierzęcej pokazały, że fosfolipidy mogą zwiększać przenikanie innych substancji, a siła efektu zależy od rodzaju fosfolipidu. Słabiej udokumentowane są efekty pielęgnacyjne samej lecytyny, bo w badaniach klinicznych ocenia się zwykle cały produkt.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

Mity i sprostowania

MitLecytyna z kremu odżywia komórki skóry tak jak lecytyna przyjmowana w suplementach.

Jak jestFosfolipidy pełnią funkcję biologiczną jako część błon komórkowych. Panel CIR zaznaczył, że nałożone na skórę nie działają tak jak fosfolipidy wbudowane w błony; w kosmetyku lecytyna jest emulgatorem i emolientem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy lecytyna w kosmetyku jest wegańska?

Zwykle tak, bo większość lecytyny kosmetycznej pochodzi z soi lub słonecznika. Nazwa Lecithin obejmuje jednak również lecytynę z żółtka jaja, więc pewność daje deklaracja producenta albo certyfikat wegański.

Czy produkt z lecytyną zawiera liposomy?

Niekoniecznie. Lecytyna jest surowcem, z którego można wytworzyć liposomy, ale powstają one tylko przy odpowiedniej technologii, np. homogenizacji z wodą. Producenci, którzy stosują liposomy, zwykle informują o tym osobno.

Czy lecytyna nawilża skórę?

Nie wiąże wody tak jak humektanty, np. gliceryna. Działa jak emolient: wygładza naskórek i zostawia cienką warstwę lipidów, która ogranicza odparowanie wody, dlatego najlepiej sprawdza się w produktach łączących ją z humektantami.

Czy lecytyna nadaje się do skóry tłustej?

Tak, o ile cała receptura jest lekka. Lecytyna nie jest ciężkim tłuszczem, a w emulsjach pomaga uzyskać szybko wchłaniającą się konsystencję; o obciążaniu skóry decydują przede wszystkim oleje i woski w produkcie.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: LECITHIN
  2. Johnson W Jr i in., Safety Assessment of Lecithin and Other Phosphoglycerides as Used in Cosmetics, International Journal of Toxicology 2020
  3. Awazuhara H i in., Antigenicity of the proteins in soy lecithin and soy oil in soybean allergy, Clinical and Experimental Allergy 1998

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.