Encyklopedia INCI

Disodium EDTA

Sól disodowa EDTA

Substancja chelatująca: wiąże jony wapnia, magnezu i metali ciężkich pochodzące z wody i surowców, chroni recepturę przed ich wpływem i wspiera działanie konserwantów.

Czym jest sól disodowa EDTA

Disodium EDTA to sól disodowa kwasu etylenodiaminotetraoctowego (EDTA), syntetycznego związku z grupy kwasów aminopolikarboksylowych. Występuje jako sól bezwodna lub dwuwodna, stąd dwa numery CAS w CosIng. CosIng przypisuje soli disodowej funkcje chelatującą i regulującą lepkość. Według danych FDA z 2019 r. zgłoszono ją w 12 509 kosmetykach, ponad dziesięć razy więcej niż w 1998 r.

Jak działa sól disodowa EDTA

  • Wiązanie jonów metali: tworzy z jonami wielowartościowymi, np. wapnia, magnezu, żelaza i miedzi, rozpuszczalne kompleksy pierścieniowe (chelaty), dzięki czemu jony nie reagują z innymi składnikami receptury.
  • Ochrona przed utlenianiem: jony metali przyspieszają utlenianie; CIR opisuje stabilizację roztworów sorbinianów dodatkiem EDTA, a producenci napojów ograniczyli powstawanie benzenu z benzoesanu i witaminy C m.in. dodatkiem EDTA.
  • Wsparcie konserwantów: odbierając jony wapnia i magnezu, rozluźnia zewnętrzną błonę bakterii Gram-ujemnych i czyni ją bardziej przepuszczalną dla innych substancji (Vaara 1992).
  • Wpływ na przenikanie: CIR zwraca uwagę, że EDTA może zwiększać przenikanie niektórych substancji przez skórę, bo wiąże wapń potrzebny do połączeń między komórkami.

Stężenia i pH

Według danych przemysłu zebranych przez CIR (2002) sól disodową EDTA stosowano w stężeniach od 0,001% do 1% (w produktach do kąpieli), w większości produktów do pielęgnacji skóry 0,05-0,5%. Dane przekazane CIR w 2019 r. podają maksymalnie 3% w preparatach do koloryzacji włosów, 0,85% w produktach niespłukiwanych (koloryzujące spraye do włosów), 0,6% w produktach do mycia skóry i 0,2-0,35% w produktach dla niemowląt.

Dla kogo

Sól disodowa EDTA nie działa pielęgnacyjnie, więc nie dobiera się jej do typu skóry. Ma największe znaczenie w szamponach i żelach myjących używanych z twardą wodą oraz w balsamach i kremach z olejami lub składnikami łatwo ulegającymi utlenianiu. Osoby, które przy wyborze kosmetyków biorą pod uwagę trwałość składników w środowisku, mogą szukać produktów z innymi chelatorami.

Jak stosować produkty z solą disodową EDTA

Produkty stosuje się normalnie, rano i wieczorem. Na liście składników Disodium EDTA stoi zwykle na końcu, wśród składników poniżej 1%. Jej obecność nie mówi nic o działaniu produktu na skórę; oznacza, że producent zabezpieczył recepturę przed reakcjami z udziałem jonów metali. W części produktów zamiast niej stosuje się inne chelatory, np. Tetrasodium Glutamate Diacetate lub Trisodium Ethylenediamine Disuccinate.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

CIR uznał EDTA i jego sole za bezpieczne w 2002 r. i potwierdził to w 2023 r., mimo wielokrotnego wzrostu liczby produktów. W teście Magnussona-Kligmana z solą disodową część świnek morskich zareagowała (30% po pierwszej i 10% po drugiej prowokacji), ale u ludzi opisano tylko dwa pojedyncze przypadki dodatnich testów skórnych; OECD, biorąc pod uwagę dziesięciolecia szerokiego stosowania, uznaje EDTA za substancję nieuczulającą ludzi. Stały kwas EDTA silnie, choć przemijająco drażnił oko królika.

Co pokazują badania

Najwięcej pytań budzi los EDTA w środowisku. Według OECD (2004) EDTA nie ulega biodegradacji ani łatwo, ani w warunkach sprzyjających i w wodach powierzchniowych uznaje się go za nierozkładający się biologicznie; kompleks z żelazem(III) rozkłada się pod wpływem światła z okresem półtrwania około 20 dni. Nie kumuluje się w rybach, a z 21-dniowego badania na rozwielitkach wyznaczono PNEC 2,2 mg/l, podczas gdy w niemieckich wodach powierzchniowych w latach 1993-1995 większość pomiarów wynosiła 6-60 µg/l. Unijna ocena ryzyka przytoczona przez OECD wskazała ryzyko dla wód przy bardzo dużych zrzutach: w dużych zakładach mleczarskich, napojowych i papierniach bez skutecznego oczyszczania ścieków, w galwanizacji i na składowiskach odpadów.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Potassium Sorbateogranicza utlenianie sorbinianu przyspieszane przez jony metali
  • Phenoxyethanolzwiększa wrażliwość bakterii Gram-ujemnych na konserwant
  • Sodium Benzoatewiąże jony metali, które sprzyjają powstawaniu benzenu z benzoesanu i witaminy C
  • Ascorbyl Tetraisopalmitatechelat ogranicza przebarwianie produktu (zalecenie dostawcy)
  • Bakuchioldostawca zaleca chelator, który ogranicza przebarwianie produktu

Mity i sprostowania

MitDisodium EDTA to konserwant.

Jak jestTo substancja chelatująca, a nie konserwant: nie jest ujęta w załączniku V, a CosIng nie przypisuje jej funkcji konserwującej. Sama nie chroni produktu przed drobnoustrojami; kosmetyk z EDTA nadal potrzebuje konserwantu albo innego układu ochrony mikrobiologicznej.

Najczęściej zadawane pytania

Czy EDTA z kosmetyku wiąże metale w organizmie?

Nie w istotnym stopniu. EDTA stosuje się w medycynie do usuwania metali ciężkich, ale podawany w zastrzykach. Po nałożeniu na skórę wchłania się około 0,001% dawki (dane dla soli wapniowo-disodowej zebrane przez OECD), a to, co trafi do krwi, nie jest metabolizowane i zostaje wydalone z moczem.

Czy sól disodowa EDTA jest bezpieczna w ciąży?

Tak, w kosmetykach. U zwierząt EDTA podawany doustnie w dużych dawkach (od 1000 mg/kg masy ciała), szkodliwych także dla samic, powodował wady rozwojowe przez wywołanie niedoboru cynku. Przy znikomym wchłanianiu przez skórę takie narażenie z kosmetyków nie jest możliwe.

Czym różni się Disodium EDTA od Tetrasodium EDTA?

To sole tego samego kwasu, różniące się liczbą jonów sodu: sól disodowa daje w wodzie odczyn lekko kwaśny, a tetrasodowa zasadowy, co ułatwia dopasowanie do pH receptury. Po rozpuszczeniu obie, zależnie od pH, tworzą te same formy anionowe EDTA. CIR ocenia je wspólnie; w 2019 r. sól tetrasodową zgłoszono w 7691 kosmetykach.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: DISODIUM EDTA
  2. Lanigan RS, Yamarik TA, Final report on the safety assessment of EDTA, calcium disodium EDTA, diammonium EDTA, dipotassium EDTA, disodium EDTA i in., Int J Toxicol 2002
  3. Cherian P i in., EDTA and Salts (ponowna ocena CIR), Int J Toxicol 2023
  4. OECD, SIDS Initial Assessment Profile: Edetic acid (EDTA), CAS 60-00-4, SIAM 18, 2004

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.