BHT
Butylohydroksytoluen
Syntetyczny przeciwutleniacz fenolowy. Chroni oleje, kompozycje zapachowe i witaminy w kosmetyku przed utlenianiem; w UE dozwolony do 0,8% w większości produktów.
Czym jest BHT
BHT (butylohydroksytoluen) to 2,6-di-tert-butylo-4-metylofenol, syntetyczny przeciwutleniacz fenolowy. To białe lub żółtawe kryształy, praktycznie nierozpuszczalne w wodzie (około 0,4 mg/l w 20°C), dobrze rozpuszczalne w olejach i etanolu (SCCS). Stosuje się go w kosmetykach, lekach, żywności i paszach (jako E 321) oraz w tworzywach sztucznych.
Jak działa w kosmetyku
BHT nie pielęgnuje skóry, tylko chroni recepturę. Grupa hydroksylowa fenolu oddaje atom wodoru rodnikom nadtlenkowym powstającym przy utlenianiu tłuszczów i przerywa reakcję łańcuchową; powstały rodnik jest osłonięty grupami tert-butylowymi i mało reaktywny.
- opóźnia jełczenie olejów i estrów z nienasyconymi łańcuchami;
- chroni witaminy rozpuszczalne w tłuszczach;
- ogranicza zmiany barwy, zapachu i konsystencji w czasie przechowywania;
- spowalnia utlenianie terpenów zapachowych do uczulających wodoronadtlenków.
Stężenia i pH
Według SCCS BHT stosuje się w stężeniach 0,0002-0,8%, a w produktach do jamy ustnej znacznie niżej. W ankiecie Personal Care Products Council z 2018 r. najwyższe stężenie w produktach niespłukiwanych wynosiło 0,5%. W danych FDA z 2019 r. BHT występował w 9485 recepturach, ponad pięć razy częściej niż w 1998 r. (CIR, 2023). Pracuje w fazie olejowej; do produktów wodnych wprowadza się go z olejem lub alkoholem.
Dla kogo jest ten składnik
Ma sens w produktach z olejami bogatymi w kwasy wielonienasycone, z witaminami rozpuszczalnymi w tłuszczach i z kompozycjami zapachowymi. Kto woli unikać syntetycznych przeciwutleniaczy, może wybierać produkty z tokoferolem; unikać BHT muszą osoby z uczuleniem potwierdzonym testem płatkowym.
Jak stosować produkty z tym składnikiem
BHT nie narzuca zasad stosowania. W składzie stoi zwykle na końcu listy, bo jego stężenie jest niewielkie, a jego obecność oznacza, że producent zabezpieczył nietrwałe składniki przed utlenianiem. Sam BHT jest wrażliwy na światło, dlatego takie kosmetyki warto przechowywać zamknięte, z dala od słońca i ciepła.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
W 2019 r. Komisja Europejska zebrała dane o BHT w związku z obawami o wpływ na układ hormonalny. SCCS (opinia SCCS/1636/21 z 2 grudnia 2021 r.) przyjął NOAEL 25 mg/kg masy ciała na dobę z dwupokoleniowego badania na szczurach (wielkość miotu, przyrost masy młodych) i wchłanianie przez skórę 0,4%. Margines bezpieczeństwa dla łącznego narażenia ze wszystkich kosmetyków wyniósł 1445, przy minimum 100.
BHT słabo drażni skórę i oczy królików, a ryzyko uczulenia przy obecnych stężeniach SCCS ocenił jako pomijalne. CIR (2002) opisał, że nierozcieńczony BHT w teście predykcyjnym na ludziach działał łagodnie drażniąco i umiarkowanie uczulająco, a stężenia 1-2% dawały dodatnie testy płatkowe u nielicznych pacjentów. W duńskim badaniu nie zareagował na BHT żaden z 1336 kolejnych pacjentów poradni dermatologicznej (Flyvholm i Menné, 1990).
Status prawny w UE
Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/2195 z 10 listopada 2022 r., wydane po opinii SCCS, dodało do zał. III rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 poz. 325: maks. 0,001% w płynach do płukania jamy ustnej, 0,1% w pastach do zębów i 0,8% w pozostałych produktach spłukiwanych i niespłukiwanych, także w perfumach. Produktów niespełniających tych warunków nie wprowadza się do obrotu od 1 lipca 2023 r. i nie udostępnia na rynku od 1 stycznia 2024 r. Ostrzeżenia na etykiecie nie są wymagane.
Co pokazują badania
Dowody dotyczą głównie bezpieczeństwa. W badaniu in vitro na skórze ludzkiej z kremem zawierającym 0,8% BHT po 24 godzinach około 91% dawki dało się zmyć lub zebrać z powierzchni skóry, a do naskórka, skóry właściwej i płynu receptorowego trafiło średnio 0,2% (SCCS). CIR uznał BHT za bezpieczny w 2002 r. i w przeglądzie z 2023 r. nie otworzył oceny ponownie.
Status prawny w Unii Europejskiej
- Regulacja
- Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
- Warunki i ograniczenia
- Zał. III poz. 325 (rozp. (WE) 1223/2009, pozycja dodana rozp. (UE) 2022/2195): a) płyny do płukania jamy ustnej maks. 0,001%, b) pasty do zębów maks. 0,1%, c) pozostałe produkty niespłukiwane i spłukiwane maks. 0,8%. Produktów niespełniających ograniczeń nie wprowadza się do obrotu od 1 lipca 2023 r. i nie udostępnia na rynku od 1 stycznia 2024 r. Brak wymaganych ostrzeżeń.
Z czym łączyć, z czym uważać
Dobrze łączy się z
- Limoneneprzeciwutleniacz ogranicza powstawanie uczulających wodoronadtlenków limonenu (standard IFRA)
- Linaloolprzeciwutleniacz ogranicza powstawanie uczulających wodoronadtlenków linalolu (standard IFRA)
- Beta-Caryophylleneprzeciwutleniacz stabilizuje terpeny podczas przechowywania
- Citrus Limon Peel Oildodatek przeciwutleniacza ogranicza utlenianie limonenu
- Pineneprzeciwutleniacz ogranicza powstawanie nadtlenków w terpenach
- Linalyl Acetateprzeciwutleniacz spowalnia powstawanie wodoronadtlenków
- Citronellolprzeciwutleniacz stabilizuje terpeny podczas przechowywania
Mity i sprostowania
MitBHT zaburza gospodarkę hormonalną.
Jak jestSCCS ocenił BHT właśnie pod tym kątem. Modele in silico i badania in vitro nie wskazały na działanie na receptory estrogenowe, androgenowe ani tarczycowe, a głównym narządem docelowym przy dawkach doustnych powyżej 25 mg/kg masy ciała na dobę była wątroba; zmiany w tarczycy komitet uznał za wtórne do pobudzenia enzymów wątrobowych. Limity w UE ustalono z dużym marginesem bezpieczeństwa.
MitBHT wywołuje nowotwory.
Jak jestBHT nie jest genotoksyczny. W dużych dawkach doustnych w niektórych modelach zwierzęcych nasilał działanie innych czynników nowotworowych, a CIR (2002) opisał też badania ze zmniejszoną częstością nowotworów. SCCS przyjął do oceny dawkę bez działania szkodliwego, niższą od tej, przy której u szczurów częściej występowały guzy wątroby, a łączne narażenie z kosmetyków jest od niej ponad tysiąc razy mniejsze.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego BHT dodaje się do perfum?
Wiele składników zapachowych, m.in. limonen i linalol, utlenia się na powietrzu do wodoronadtlenków, które silnie uczulają. Standardy IFRA dla tych dwóch surowców zalecają ograniczać utlenianie przeciwutleniaczem dodanym już przy produkcji i podają, że 0,1% BHT albo alfa-tokoferolu działa skutecznie. Surowiec powinien mieć liczbę nadtlenkową poniżej 20 mmol/l.
Czy BHT w kremie chroni skórę przed wolnymi rodnikami?
Nie ma na to dowodów. BHT dodaje się w małych stężeniach, aby utrzymać trwałość i właściwości produktu narażonego na powietrze, i tak opisuje jego rolę rozporządzenie (UE) 2022/2195. Jego zadaniem jest ochrona receptury, a nie działanie na skórę.
Czy BHT w pomadce jest bezpieczny, skoro część produktu się połyka?
SCCS policzył ten scenariusz osobno: dla pomadki z 0,8% BHT przyjął, że połknięta ilość wchłania się w całości, i uzyskał margines bezpieczeństwa 3472. Dlatego limit 0,8% obowiązuje także w produktach do ust.
Czy BHT jest konserwantem?
Nie. Konserwant hamuje rozwój drobnoustrojów w produkcie, a BHT chroni oleje i składniki zapachowe przed utlenianiem, czyli przed jełczeniem i zmianą zapachu. Dlatego nie ma go w zał. V rozporządzenia 1223/2009, tylko w zał. III poz. 325, która ogranicza jego stężenie. Produkt wodny z BHT nadal wymaga osobnego zabezpieczenia przed drobnoustrojami.
Składniki o podobnym działaniu
Źródła
- CosIng: BHT
- Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/2195 z dnia 10 listopada 2022 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 (m.in. Butylated Hydroxytoluene), EUR-Lex
- SCCS, Scientific opinion on Butylated Hydroxytoluene (BHT), SCCS/1636/21, wersja ostateczna z 2 grudnia 2021 r.
- Lanigan RS, Yamarik TA, Final report on the safety assessment of BHT, International Journal of Toxicology 2002
Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.
