Encyklopedia INCI

Sodium Benzoate

Benzoesan sodu

Sól sodowa kwasu benzoesowego, konserwant z załącznika V. Chroni kosmetyki o kwaśnym odczynie przed drożdżami, pleśniami i bakteriami; przy pH zbliżonym do obojętnego traci skuteczność.

Czym jest benzoesan sodu

Sodium Benzoate to sól sodowa kwasu benzoesowego. Kwas otrzymuje się przemysłowo z bezwodnika ftalowego lub z toluenu, a sól przez jego zobojętnienie związkami sodu. Sól rozpuszcza się w wodzie około 200 razy lepiej niż kwas (1 g w 1,8 ml wody), dlatego to ją dodaje się do produktów na bazie wody. CosIng przypisuje jej funkcje konserwującą, zapachową i antykorozyjną, czyli ochronę metalowych elementów opakowania przed korozją.

Jak działa benzoesan sodu

Za działanie odpowiada niezdysocjowany kwas benzoesowy. W kwaśnym środowisku jon benzoesanowy przyłącza proton, a obojętna cząsteczka kwasu przenika do komórek drożdży, pleśni i bakterii. Kwas benzoesowy ma pKa 4,19, więc przy pH 4,2 połowa substancji występuje w postaci aktywnej, przy pH 5,2 około 9%, a przy pH 6,2 około 1%. Powyżej pH 6 przeważa anion, który słabo hamuje drobnoustroje.

Stężenia i pH

Limity z załącznika V wyraża się jako kwas; 0,5% kwasu odpowiada około 0,59% benzoesanu sodu. W ankiecie przemysłu z 2010 r., opisanej przez CIR, benzoesan sodu stosowano w stężeniach do 1%. W badaniach Schelhorna (1951), przytoczonych przez IPCS, drożdże i pleśnie nie rosły przy 120-600 mg/l benzoesanu sodu w pH 2,6, przy pH 5 potrzeba było 1000-4000 mg/l (0,1-0,4%), a przy pH 7 aż 20 000-60 000 mg/l. W praktyce benzoesan sodu działa w produktach o pH do około 5; w kremie o odczynie obojętnym nie zapewni ochrony w dozwolonym stężeniu.

Dla kogo

Benzoesan sodu pasuje do kosmetyków o kwaśnym odczynie: toników, żeli myjących, szamponów, peelingów enzymatycznych i mgiełek; w takich produktach dobrze go toleruje każdy typ skóry. Ostrożne powinny być osoby, u których po nałożeniu produktu z benzoesanami szybko pojawia się zaczerwienienie, pieczenie lub swędzenie ustępujące po zmyciu. Według IPCS u osób zdrowych zdarza się to rzadko; przy nawracających reakcjach lepszy jest produkt konserwowany inaczej.

Jak stosować produkty z benzoesanem sodu

Produkty stosuje się normalnie, rano i wieczorem. W składzie benzoesan sodu stoi zwykle przy końcu listy, często obok Potassium Sorbate oraz kwasu cytrynowego lub mlekowego, które utrzymują niskie pH; jego obecność zdradza kwaśny odczyn receptury. Czy ochrona jest wystarczająca, rozstrzyga badanie obciążeniowe gotowego produktu (tzw. challenge test), którego wyniki są obowiązkową częścią raportu bezpieczeństwa (zał. I rozp. (WE) 1223/2009).

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

CIR w 2017 r. uznał kwas benzoesowy i jego sole za bezpieczne w obecnych warunkach stosowania, także w sprayach (po ocenie nowego badania inhalacyjnego). Kwas benzoesowy należy do klasycznych substancji wywołujących niealergiczne reakcje kontaktowe: w teście otwartym z 5% kwasem reagowało 87-93% badanych, a pod okluzją reakcje dawały nawet stężenia 0,05-0,1%. W testach płatkowych z 5% kwasem benzoesowym SCCNFP przytacza 8 dodatnich wyników na 627 pacjentów (1,3%), przy czym część mogła mieć charakter drażniący.

Status prawny w UE

Kwas benzoesowy i jego sól sodowa są ujęte w załączniku V rozporządzenia (WE) 1223/2009 pod pozycją 1. Maksymalne stężenie w gotowym produkcie, liczone jako kwas, wynosi 2,5% w produktach spłukiwanych z wyjątkiem produktów do jamy ustnej, 1,7% w produktach do jamy ustnej i 0,5% w produktach niespłukiwanych. Pozycja nie wymaga ostrzeżenia na etykiecie. Inne sole kwasu benzoesowego oraz jego estry należą do pozycji 1a z jednym limitem 0,5% (kwas).

Co pokazują badania

Zależność działania od pH dobrze opisują badania mikrobiologiczne, głównie z technologii żywności, a dane toksykologiczne zebrały IPCS (2000) i CIR (2017). Porównań skuteczności w recepturach kosmetycznych opublikowano niewiele. Nie wykazano, by benzoesan sodu wpływał na kondycję skóry.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik V - konserwant dozwolony rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Limity wyrażone jako kwas benzoesowy i zależne od rodzaju produktu (spłukiwane, do jamy ustnej, niespłukiwane); brak dodatkowych warunków i ostrzeżeń (zał. V poz. 1 rozp. (WE) 1223/2009).

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

Mity i sprostowania

MitBenzoesan sodu to naturalny konserwant, bo kwas benzoesowy występuje w żurawinie.

Jak jestKwas benzoesowy rzeczywiście występuje w roślinach: dojrzałe owoce niektórych gatunków z rodzaju Vaccinium, np. żurawiny i borówki brusznicy, zawierają go 300-1300 mg/kg. Surowiec kosmetyczny otrzymuje się jednak syntetycznie. Cząsteczka jest ta sama niezależnie od pochodzenia, a o bezpieczeństwie i skuteczności decydują stężenie i pH produktu, nie źródło.

MitBenzoesan sodu często uczula.

Jak jestReakcje po benzoesanach to zwykle nie alergia, lecz niealergiczne reakcje kontaktowe, które nie wymagają wcześniejszego uczulenia i pojawiają się szybko po kontakcie. CIR zwraca uwagę, że część dodatnich wyników testów płatkowych mogła mieć właśnie taki charakter, a wieloletnie narażenie zawodowe na kwas benzoesowy i benzoesan sodu nie prowadziło do uczulenia.

Najczęściej zadawane pytania

Czy benzoesan sodu w połączeniu z witaminą C może tworzyć benzen?

Taką reakcję opisano w napojach: rodniki hydroksylowe powstające z kwasu askorbinowego w obecności jonów metali mogą przekształcać kwas benzoesowy w benzen, a światło UV i ciepło ją nasilają. Producenci napojów ograniczyli problem zmianą receptur, m.in. dodatkiem EDTA. CIR ocenił w 2017 r., że ilości benzenu, które mogłyby powstać w kosmetykach, są zbyt małe, by stanowić istotne zagrożenie.

Czy benzoesan sodu z kosmetyku to ten sam związek co E211 w żywności?

Tak, to ta sama substancja. W żywności dodaje się ją głównie do napojów, soków, sosów i marynat; IPCS podaje, że stężenia dodawane do żywności sięgały około 2000 mg/kg. Dla spożycia IPCS wyprowadził tymczasowe tolerowane dzienne pobranie 5 mg/kg masy ciała.

Czy kosmetyki z benzoesanem sodu można stosować w ciąży?

Tak, w dozwolonych stężeniach. Po wchłonięciu kwas benzoesowy jest szybko sprzęgany w wątrobie z glicyną i wydalany z moczem jako kwas hipurowy, nie gromadzi się w organizmie. Według IPCS w badaniach na zwierzętach nie wykazano szkodliwego wpływu na rozrodczość w dawkach, które nie szkodziły samicom.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: SODIUM BENZOATE
  2. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, tekst skonsolidowany z 18 maja 2026 r., załącznik V poz. 1 i 1a (EUR-Lex)
  3. Johnson W Jr i in., Safety Assessment of Benzyl Alcohol, Benzoic Acid and its Salts, and Benzyl Benzoate, Int J Toxicol 2017
  4. IPCS, Concise International Chemical Assessment Document 26: Benzoic Acid and Sodium Benzoate, WHO 2000

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.