Encyklopedia INCI

Cholesterol

Cholesterol

Sterol, jeden z trzech głównych lipidów międzykomórkowych warstwy rogowej obok ceramidów i kwasów tłuszczowych. W kosmetykach emulgator i składnik kremów barierowych.

Czym jest cholesterol

Cholesterol (cholest-5-en-3β-ol) to sterol obecny we wszystkich tkankach zwierzęcych, gdzie buduje błony komórkowe i jest prekursorem hormonów steroidowych. Praktycznie nie rozpuszcza się w wodzie. W lipidach powierzchni skóry sterole stanowią 2-20%, z czego 90-95% to cholesterol (CIR, 1986). W kosmetykach pełni głównie rolę emulgatora i składnika kondycjonującego; występuje w kremach, balsamach, pomadkach i makijażu.

Według raportu CIR z 1986 r. cholesterol handlowy pozyskiwano z rdzenia kręgowego bydła i z tłuszczu z wełny owczej. Ponowna ocena CIR odnotowała też opisaną w 2023 r. syntezę cholesterolu z diosgeniny, związku z pochrzynu (Munt i in., 2023), dlatego sama nazwa INCI nie mówi, czy surowiec jest pochodzenia zwierzęcego; informację o źródle ma producent.

Jak działa cholesterol

Lipidy międzykomórkowe warstwy rogowej, ograniczające przenikanie wody, to w przybliżeniu w 50% ceramidy, w 25% cholesterol i w 15% wolne kwasy tłuszczowe; zahamowanie syntezy cholesterolu w naskórku zaburza tworzenie ciałek blaszkowatych i utrzymanie bariery (Feingold, 2007). Z wiekiem synteza cholesterolu w naskórku słabnie: u starych myszy była niższa niż u młodych, także po uszkodzeniu bariery, a nałożenie samego cholesterolu albo mieszaniny lipidów z cholesterolem przyspieszało odbudowę bariery (Ghadially i in., 1996). W emulsji działa jako emulgator i reguluje lepkość.

Stężenia i pH

W raporcie CIR z 1986 r. stężenia sięgały 5%, najczęściej 0,1-1%. Według ponownej oceny liczba zgłoszonych zastosowań wzrosła z 258 (2002) do 494 (2023), a najwyższe stężenie spadło z 3% w podkładach do 0,25% w produktach do twarzy i nawilżających (ankieta z 2022 r.). W badaniu na skórze osób starszych mieszanina lipidów miała stężenie 2%. Cholesterol wprowadza się do fazy olejowej; nie opisano zależności działania od pH.

Dla kogo jest cholesterol

Ma sens w kremach i balsamach dla skóry suchej i dojrzałej, której naskórek z wiekiem wytwarza mniej cholesterolu. Przy skórze atopowej ważniejsze są ceramidy: u 47 osób ze skórą atopową cholesterolu w warstwie rogowej było więcej niż u osób zdrowych, a stosunek ceramidów do cholesterolu był niższy (Di Nardo i in., 1998).

Jak stosować produkty z cholesterolem

Kremy z cholesterolem stosuje się rano i wieczorem na oczyszczoną skórę. Cholesterol w składzie obok ceramidów, np. Ceramide NP, i kwasów tłuszczowych wskazuje recepturę wzorowaną na lipidach bariery. Sam, np. w pomadce, pełni raczej funkcję technologiczną. Nie opisano niezgodności z innymi składnikami.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR uznał cholesterol za bezpieczny w 1986 r. i potwierdził ten wniosek w ponownych ocenach (2006 i 2025). Produkty z 1,4-6% cholesterolu były w testach na ludziach najwyżej łagodnie drażniące i nie uczulały ani nie fotouczulały, także w testach z naświetlaniem UVA i UVB na 110 i 45 osobach; opisano jeden przypadek nadwrażliwości na estry cholesterolu. W nowszych danych rejestracyjnych nie uczulał w teście LLNA i nie drażnił modelu ludzkiego naskórka. Podawany podskórnie ciężarnym szczurom w dawkach 5-20 mg dziennie wywoływał rozszczep podniebienia u płodów; to wynik wstrzyknięć, nieporównywalny z nakładaniem kosmetyku na skórę.

Co pokazują badania

Większość danych pochodzi z badań na myszach. Zettersten i in. (1997) po zdarciu naskórka taśmą porównali mieszaniny cholesterolu, ceramidów i dwóch kwasów tłuszczowych. U starych myszy mieszanina równomolowa wykazywała tendencję do poprawy odbudowy bariery, a mieszanina z przewagą cholesterolu (3:1:1:1) przyspieszała ją istotnie, podczas gdy przewaga kwasów tłuszczowych ją opóźniała. U 6 osób w wieku ok. 80 lat mieszanina z przewagą cholesterolu przyspieszyła odbudowę bariery po 6 godzinach. Z samym cholesterolem na skórze ludzi CIR (1986) przytacza tylko badanie z 1937 r., w którym cholesterol w wazelinie, alkoholu lub lanolinie zmniejszał utratę wody; nowszych nie znaleziono.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Ceramide NPnajliczniejsza klasa ceramidów skóry
  • razem z cholesterolem tworzy lipidy bariery
  • Stearic Acidwolny kwas tłuszczowy, trzeci składnik mieszaniny lipidów bariery
  • Phospholipidsusztywnia i stabilizuje dwuwarstwy fosfolipidowe w liposomach
  • Cetyl-PG Hydroxyethyl Palmitamidew badanych recepturach łączony z pseudoceramidem jako drugi lipid bariery
  • Ceramide EOPlipid bariery niezbędny w mieszaninie z ceramidami
  • Ceramide ASlipid bariery, bez którego ceramidy nie tworzą prawidłowych blaszek
  • Ceramide APlipid bariery uzupełniający mieszaninę ceramidów
  • Ceramide NSdrugi główny lipid bariery obok ceramidów
  • Ceramide NGlipid bariery, z którym ceramidy tworzą uporządkowane blaszki
  • Hydrogenated Lecithinstabilizuje dwuwarstwy fosfolipidowe

Mity i sprostowania

MitCholesterol z kremu podnosi poziom cholesterolu we krwi.

Jak jestWspółczesne kremy zawierają zwykle poniżej 1% cholesterolu (w ankiecie z 2022 r. najwyżej 0,25%), a według raportu CIR z 1986 r. organizm dorosłego mężczyzny wytwarza sam 1-1,5 g cholesterolu dziennie i dostaje ok. 0,5 g z dietą. Cholesterol jest też naturalnym składnikiem lipidów powierzchni skóry. Nie ma danych, by cholesterol z kosmetyków wpływał na jego stężenie we krwi.

Najczęściej zadawane pytania

Czym cholesterol różni się od fitosteroli?

Fitosterole, np. beta-sitosterol, to sterole roślinne o podobnym szkielecie, ale z inaczej zbudowanym łańcuchem bocznym. W kosmetykach pełnią podobne funkcje, jednak to cholesterol jest sterolem występującym w lipidach ludzkiej warstwy rogowej i to jego badano w mieszaninach odtwarzających barierę.

Czy cholesterol w pomadce jest bezpieczny, jeśli się go połyka?

Tak. Według ankiety z 2022 r., przytoczonej w ponownej ocenie CIR, pomadki zawierały do 0,05% cholesterolu (w 2004 r. do 0,1%), a cholesterol jest zwykłym składnikiem pożywienia, więc przypadkowo połknięte ilości są znikome.

Po co cholesterol w szamponach i odżywkach?

Pełni tam rolę emulgatora i składnika kondycjonującego. W ankiecie z 2022 r., przytoczonej w ponownej ocenie CIR, szampony zawierały go w bardzo małych ilościach, 0,0001-0,002%, a preparaty do układania włosów do 0,1%. Badań nad wpływem tak małych ilości na włosy nie znaleziono.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: CHOLESTEROL
  2. Raj P i in., Re-Review Summary of Cholesterol as Used in Cosmetics, Int J Toxicol 2025; 44(3 Suppl): 129S-132S
  3. Feingold KR, Thematic review series: skin lipids. The role of epidermal lipids in cutaneous permeability barrier homeostasis, J Lipid Res 2007; 48(12): 2531-2546
  4. Zettersten EM i in., Optimal ratios of topical stratum corneum lipids improve barrier recovery in chronologically aged skin, J Am Acad Dermatol 1997; 37(3 Pt 1): 403-408

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.