Encyklopedia INCI

Phenoxyethanol

Fenoksyetanol

Eter glikolu etylenowego i fenolu, jeden z najczęściej stosowanych konserwantów o szerokim spektrum działania. W UE dozwolony do 1%, działa niezależnie od pH produktu.

Czym jest fenoksyetanol

Phenoxyethanol to 2-fenoksyetanol, eter glikolu etylenowego i fenolu: bezbarwna, lekko oleista ciecz o słabym zapachu. Otrzymuje się go w reakcji fenolu z tlenkiem etylenu, a surowiec kosmetyczny oczyszcza się tak, by resztkowy fenol nie przekraczał 10 ppm, a tlenek etylenu 2 ppm (dane SCCS). W wodzie rozpuszcza się do około 2,5%, z alkoholami i glikolami miesza się dobrze, więc trafia do emulsji, żeli, toników, szamponów i chusteczek nawilżanych. CosIng podaje funkcje konserwującą i przeciwdrobnoustrojową.

Jak działa fenoksyetanol

Hamuje bakterie Gram-ujemne i Gram-dodatnie, drożdże i pleśnie. Według CIR najsilniej działa na bakterie Gram-ujemne, np. Pseudomonas aeruginosa (minimalne stężenie hamujące 0,32%), a na Staphylococcus aureus (0,85%) i Candida albicans (0,54%) w wyższych stężeniach. Zwiększa przepuszczalność błony bakterii dla jonów potasu i rozprzęga fosforylację oksydacyjną. Część tych wartości leży blisko limitu 1%, dlatego zwykle łączy się go z innymi składnikami przeciwdrobnoustrojowymi.

Stężenia i pH

W ankiecie przemysłu opisanej przez CIR w 2011 r. stosowano go w stężeniach do 1%, w kremach i balsamach dla niemowląt 0,02-0,8%. Nie ma grupy kwasowej, więc w przeciwieństwie do benzoesanów i sorbinianów nie traci aktywności w produktach o odczynie zbliżonym do obojętnego. SCCS zwraca uwagę, że część substancji może odparować ze skóry po nałożeniu produktu.

Dla kogo

Fenoksyetanol jest odpowiedni dla każdego typu skóry, także wrażliwej: zespół NACDG (Warshaw i wsp. 2022) zalicza go, obok parabenów i alkoholu benzylowego, do konserwantów rzadko dających reakcje w testach płatkowych. Unikać go powinny osoby z potwierdzoną alergią oraz te, u których wywołał natychmiastową reakcję kontaktową z bąblami; opisano pojedyncze takie przypadki.

Jak stosować produkty z fenoksyetanolem

Produkty stosuje się rano i wieczorem. W składzie fenoksyetanol często stoi obok Ethylhexylglycerin, Caprylyl Glycol albo benzoesanu sodu. Ponieważ jest go najwyżej 1%, a składniki poniżej 1% można wymieniać w dowolnej kolejności (art. 19 ust. 1 lit. g rozp. (WE) 1223/2009), jego pozycja względem innych składników stosowanych w małych ilościach nie mówi, ile go jest.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

SCCS w opinii SCCS/1575/16 z 2016 r. uznał fenoksyetanol za bezpieczny jako konserwant w stężeniu do 1%. Ocenę zlecono po raporcie francuskiej ANSM z 2012 r., która proponowała limit 0,4% w produktach dla dzieci do 3 lat. Na podstawie 90-dniowego badania skórnego na królikach, najbardziej wrażliwym gatunku, SCCS obliczył margines bezpieczeństwa 130 dla dorosłych i 41-53 dla dzieci do 3 lat w realistycznie najgorszym scenariuszu; za wystarczające uznał minimum 25, bo człowiek metabolizuje fenoksyetanol znacznie sprawniej niż królik. Z ludzkiej skóry in vitro wchłaniało się około 36% dawki z produktu spłukiwanego i 80% z niespłukiwanego; organizm utlenia go do kwasu 2-fenoksyoctowego wydalanego z moczem.

Status prawny w UE

Fenoksyetanol jest ujęty w załączniku V rozporządzenia (WE) 1223/2009 pod pozycją 29. Maksymalne stężenie w gotowym produkcie wynosi 1,0%, bez podziału na rodzaje produktów i grupy wiekowe, bez dodatkowych warunków i ostrzeżeń. Opinia SCCS z 2016 r. nie zmieniła tego limitu.

Co pokazują badania

SCCS przeanalizował badania działania po jednorazowym i wielokrotnym podaniu, genotoksyczności (wyniki ujemne), dwuletnie badania na szczurach i myszach bez zmian nowotworowych oraz badania rozrodczości i toksykokinetyki. Biomonitoring wykazał kwas 2-fenoksyoctowy w moczu konsumentów, więcej u kobiet, co wskazuje kosmetyki jako główne źródło narażenia. Ludzkiego modelu PBPK SCCS nie uznał za zwalidowany, dlatego ocena opiera się na danych ze zwierząt.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik V - konserwant dozwolony rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Jeden limit 1,0% dla wszystkich rodzajów produktów, bez dodatkowych warunków i ostrzeżeń (zał. V poz. 29 rozp. (WE) 1223/2009).

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Ethylhexylglycerinnarusza błonę komórkową bakterii i wzmacnia działanie fenoksyetanolu
  • Disodium EDTAzwiększa przepuszczalność zewnętrznej błony bakterii Gram-ujemnych

Mity i sprostowania

MitFenoksyetanol w kosmetykach jest naturalny, bo pochodzi z zielonej herbaty.

Jak jestFenoksyetanol wykryto wśród lotnych składników japońskiej zielonej herbaty Gyokuro, a SCCS wspomina o jego obecności w niektórych owocach i roślinach. Surowiec kosmetyczny otrzymuje się jednak syntetycznie z fenolu i tlenku etylenu. Cząsteczka jest ta sama, a o bezpieczeństwie decyduje stężenie, nie pochodzenie.

MitWe Francji zakazano fenoksyetanolu w kosmetykach dla dzieci.

Jak jestFrancuska ANSM w 2019 r. nakazała umieszczać na produktach niespłukiwanych z fenoksyetanolem, z wyjątkiem dezodorantów, produktów do stylizacji włosów i makijażu, informację, że nie należy ich stosować na pośladki dzieci do 3 lat. Był to wymóg oznakowania, a nie zakaz, i już nie obowiązuje. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł 15 września 2022 r. (C-4/21), że art. 27 rozporządzenia (WE) 1223/2009 nie pozwala przyjmować ogólnych środków tymczasowych dla całej kategorii produktów zawierających tę samą substancję, a francuska Rada Stanu 29 grudnia 2022 r. unieważniła decyzję ANSM. W całej UE obowiązuje limit 1% dla wszystkich grup wiekowych.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kosmetyki z fenoksyetanolem można stosować w ciąży?

Tak, w dozwolonym stężeniu. W badaniach rozwojowych na szczurach (podanie doustne) i królikach (na skórę) dawki bez wpływu na potomstwo były wyższe niż dawki bez wpływu na matki, które w obu badaniach wynosiły 300 mg/kg masy ciała na dobę. Łączne narażenie z kosmetyków zawierających 1% fenoksyetanolu SCCS oszacował na około 2,76 mg/kg na dobę.

Czy fenoksyetanol szczypie w oczy?

Nierozcieńczony silnie drażni oko królika, ale w stężeniu 2,2% podrażnienia nie wywoływał (CIR 1990). W kosmetykach jest go najwyżej 1% i stosuje się go m.in. w tuszach do rzęs, eyelinerach i kremach pod oczy. Osoby z potwierdzoną alergią powinny unikać także takich produktów.

Dlaczego fenoksyetanol często występuje w składzie razem z etyloheksylogliceryną?

Etyloheksylogliceryna wzmacnia jego działanie. W badaniu Langsrud i wsp. (2016) połączenie 0,075% etyloheksylogliceryny z 0,675% fenoksyetanolu, czyli stężeń, które osobno nie zabijały bakterii, zmniejszyło liczbę Escherichia coli ponad 100 000 razy w 30 minut. Dodatek etyloheksylogliceryny w proporcji 1:9 działał podobnie jak podwojenie stężenia fenoksyetanolu; część autorów pracowała u producenta mieszanek konserwujących.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: PHENOXYETHANOL
  2. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, tekst skonsolidowany z 18 maja 2026 r., art. 19 i załącznik V poz. 29 (EUR-Lex)
  3. SCCS, Opinion on Phenoxyethanol, SCCS/1575/16, final version of 6 October 2016
  4. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 15 września 2022 r., C-4/21, Fédération des entreprises de la beauté przeciwko ANSM (EUR-Lex)

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.