Encyklopedia INCI

Dehydroacetic Acid

Kwas dehydrooctowy

Konserwant z załącznika V, działający głównie na drożdże i pleśnie. Dozwolony do 0,6% w przeliczeniu na kwas, zakazany w dozownikach aerozolowych.

Czym jest kwas dehydrooctowy

Dehydroacetic Acid to 3-acetylo-6-metylo-2H-piran-2,4(3H)-dion, syntetyczny związek heterocykliczny z grupy pironów. Bardzo słabo rozpuszcza się w wodzie (około 0,07% w 25 °C), lepiej w olejach (1,6% w oliwie) i glikolach (1,7% w glikolu propylenowym); jego sól sodowa, Sodium Dehydroacetate, rozpuszcza się w wodzie znacznie lepiej. CosIng podaje jedną funkcję: konserwant. Często występuje w mieszankach z alkoholem benzylowym, a standard COSMOS dla kosmetyków naturalnych i organicznych dopuszcza go wraz z solami jako jeden z nielicznych konserwantów syntetycznych. W USA liczba produktów z nim wzrosła z 88 w 2002 r. do 833 w 2023 r.

Jak działa kwas dehydrooctowy

Jako słaby kwas organiczny działa głównie w formie niezdysocjowanej, która przenika przez błony komórkowe drobnoustrojów i zaburza ich metabolizm. Najsilniej hamuje rozwój grzybów, czyli drożdży i pleśni; na bakterie działa słabiej, dlatego zwykle uzupełnia go składnik o silniejszym działaniu na bakterie, najczęściej alkohol benzylowy. Chroni produkt, a nie skórę: ogranicza rozwój drobnoustrojów, które trafiają do opakowania podczas używania.

Stężenia i pH

Załącznik V dopuszcza kwas i jego sole do 0,6% w przeliczeniu na kwas. W danych z USA z 2023 r. najwyższe stężenia wynosiły 0,7% dla kwasu i 0,6% dla soli sodowej, a w produktach niespłukiwanych kwas stosowano do 0,5%. Skuteczność zależy od pH: jest największa w produktach lekko kwaśnych i maleje w miarę zbliżania się do odczynu obojętnego. Kwas wprowadza się jako roztwór w alkoholu benzylowym lub glikolach albo zastępuje solą sodową, która w lekko kwaśnym produkcie częściowo przechodzi w aktywną formę kwasową.

Dla kogo

Konserwant dobiera się do produktu, a nie do typu skóry. Sprawdza się w kremach, balsamach, tonikach i produktach do włosów o lekko kwaśnym odczynie, zwłaszcza zgodnych ze standardami kosmetyków naturalnych. W dozwolonych stężeniach jest dobrze tolerowany. Opisano pojedyncze przypadki alergii kontaktowej na sól sodową, m.in. u osób z przewlekle uszkodzoną skórą podudzi stosujących kremy i opatrunki. Przy potwierdzonej alergii na kwas dehydrooctowy lub jego sól potrzebny jest produkt z innym układem konserwującym.

Jak stosować produkty z kwasem dehydrooctowym

Produkty stosuje się normalnie, rano i wieczorem, bez ograniczeń związanych ze słońcem. W składzie konserwant stoi zwykle blisko końca listy, często obok Benzyl Alcohol; ten duet to typowy układ konserwujący kosmetyków naturalnych.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

CIR uznał kwas dehydrooctowy i jego sól sodową za bezpieczne w 1985 r. i potwierdził to w 2003 i 2023 r. U zwierząt oba związki szybko się wchłaniały doustnie i przez skórę; nie wykazano mutagenności, w 64-tygodniowym badaniu nie stwierdzono indukcji nowotworów, a badanie teratogenności na myszach nie wykazało istotnych zmian. W testach klinicznych praktycznie nie drażniły, nie uczulały i nie działały fotouczulająco ani fototoksycznie. W 2023 r. eksperci uznali opisane przypadki nadwrażliwości za nieliczne wobec powszechności stosowania. W ciąży produkty zgodne z limitem nie są przeciwwskazane.

Status prawny w UE

Kwas dehydrooctowy i jego sole są ujęte w załączniku V rozporządzenia (WE) 1223/2009 pod pozycją 13. Maksymalne stężenie w gotowym produkcie to 0,6% w przeliczeniu na kwas, łącznie dla kwasu i soli, z warunkiem: nie stosować w dozownikach aerozolowych (sprayach). Pozycja nie wymaga ostrzeżenia na opakowaniu.

Co pokazują badania

Dane o bezpieczeństwie są obszerne: badania toksykologiczne, testy na ochotnikach i trzy oceny CIR z lat 1985-2023. Skuteczność konserwującą sprawdza się w teście obciążeniowym gotowego produktu, a publikowane porównania z innymi konserwantami są nieliczne. Kwas dehydrooctowy nie wpływa na kondycję skóry i ocenia się go wyłącznie jako konserwant.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik V - konserwant dozwolony rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Limit 0,6% obejmuje kwas i jego sole; nie stosować w dozownikach aerozolowych (sprayach) (zał. V poz. 13 rozp. (WE) 1223/2009).

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Benzyl Alcoholuzupełnia działanie na bakterie
  • popularny układ w kosmetykach naturalnych
  • Citric Acidutrzymuje lekko kwaśne pH, w którym konserwant działa najsilniej

Mity i sprostowania

MitKosmetyki naturalne i organiczne nie zawierają syntetycznych konserwantów.

Jak jestStandard COSMOS dopuszcza kilka konserwantów otrzymywanych syntetycznie, w tym kwas dehydrooctowy i jego sole, alkohol benzylowy oraz kwasy benzoesowy i sorbowy. Produkt zawierający wodę bez skutecznej konserwacji szybko uległby zanieczyszczeniu drobnoustrojami.

MitKażdy konserwant w kremie szkodzi skórze.

Jak jestKonserwanty z załącznika V są dopuszczone po ocenie bezpieczeństwa w określonych stężeniach. Kwas dehydrooctowy oceniany jest jako bezpieczny od 1985 r., a przypadki uczulenia są rzadkie w porównaniu z liczbą produktów. Kosmetyk zanieczyszczony drobnoustrojami stanowi większe ryzyko dla skóry niż dozwolony konserwant.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kwas dehydrooctowy złuszcza skórę jak kwasy AHA?

Nie. Mimo słowa „kwas” w nazwie to konserwant, a nie kwas złuszczający; w stężeniu do 0,6% chroni produkt przed drożdżami i pleśniami. Nie rozluźnia połączeń między komórkami naskórka i w badaniach nie zwiększał wrażliwości skóry na światło.

Czy jest bezpieczny w ciąży?

Tak, w dozwolonym stężeniu. Limit 0,6% ogranicza narażenie, a oceny CIR nie wskazały zagrożeń dla rozwoju płodu. Kosmetyków z tym konserwantem nie trzeba odstawiać w ciąży.

Dlaczego nie ma go w sprayach?

Załącznik V rozporządzenia 1223/2009 zabrania stosowania kwasu dehydrooctowego i jego soli w dozownikach aerozolowych (sprayach). Chodzi o ograniczenie wdychania konserwantu. W mgiełkach producenci stosują inne układy konserwujące.

Czym różni się od dehydrooctanu sodu?

Dehydrooctan sodu (Sodium Dehydroacetate) to sól tego samego kwasu, znacznie lepiej rozpuszczalna w wodzie. Obie formy mieszczą się w tej samej pozycji załącznika V i we wspólnym limicie 0,6% w przeliczeniu na kwas. Na etykiecie widać, której formy użyto: Dehydroacetic Acid albo Sodium Dehydroacetate.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: DEHYDROACETIC ACID
  2. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, tekst skonsolidowany z 1 września 2025 r., załącznik V poz. 13 (EUR-Lex)
  3. Cherian P i in., Sodium Dehydroacetate and Dehydroacetic Acid (ponowna ocena CIR), Int J Toxicol 2024
  4. Final Report on the Safety Assessment of Sodium Dehydroacetate and Dehydroacetic Acid, Journal of the American College of Toxicology 1985, 4(3):123-159

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.