Encyklopedia INCI

Beta-Caryophyllene

Beta-kariofilen

Seskwiterpen o drzewno-korzennym zapachu, obecny m.in. w olejku goździkowym. Na powietrzu się utlenia; rozporządzenie (UE) 2023/1545 dodało go do alergenów do deklaracji.

Czym jest beta-kariofilen

Beta-Caryophyllene to seskwiterpen, czyli węglowodór o wzorze C15H24, o suchym, drzewno-korzennym zapachu z nutą goździka i pieprzu. Jest bardzo rozpowszechniony w roślinach: według SCCS stanowi 2-17% olejków goździkowych, do 11% olejku z liści laurowych i 30-40% olejku kananga, a według Gertscha i in. jest też jednym z głównych składników lotnych konopi. Do kosmetyków trafia jako czysta substancja albo z olejkami eterycznymi.

Jak działa beta-kariofilen

W kosmetyku jest przede wszystkim składnikiem zapachowym; CosIng wymienia też funkcję kondycjonowania skóry. Zainteresowanie budzi jego działanie na receptor kannabinoidowy CB2. W badaniu Gertscha i in. z 2008 r. wiązał się wybiórczo z CB2 (stała Ki 155 nM), a nie z receptorem CB1, od którego zależy działanie psychoaktywne. We krwi obwodowej człowieka hamował wywołaną lipopolisacharydem ekspresję cytokin zapalnych, a podany doustnie myszom ograniczał odczyn zapalny, czego nie obserwowano u myszy pozbawionych receptora CB2.

Przegląd Baghera (Pharmaceuticals, 2025) zebrał badania in vitro i na zwierzętach z miejscowym stosowaniem w stężeniach od 0,5 µM do 10%, wskazujące na łagodzenie odczynów zapalnych i świądu. Autor zaznacza, że dane u ludzi dotyczą tylko olejków bogatych w beta-kariofilen, a nie samej substancji.

Stężenia i pH

Przepisy UE nie ograniczają stężenia beta-kariofilenu, wymagają tylko deklaracji. Nie ustalono stężenia o potwierdzonym działaniu na skórę człowieka. Kluczowa jest stabilność: na powietrzu zaczyna się utleniać od razu, a po 5 tygodniach ubywa prawie połowy związku; głównym produktem jest tlenek kariofilenu (Sköld i in. 2006). Nie rozpuszcza się w wodzie, dobrze w olejach.

Dla kogo beta-kariofilen

Ma sens w perfumowanych kosmetykach i produktach z olejkami eterycznymi dla osób bez alergii na zapachy. Nie jest wskazany przy uczuleniu na utleniony kariofilen lub tlenek kariofilenu. Osoby uczulone na olejek goździkowy albo kananga powinny pamiętać, że jest jego składnikiem.

Jak stosować produkty z beta-kariofilenem

W wykazie INCI pojawia się jako Beta-Caryophyllene, często obok Eugenol czy Linalool. Ponieważ utlenia się na powietrzu, liczy się przechowywanie: szczelne zamknięcie, pompka zamiast słoika, ochrona przed ciepłem i zużycie w terminie po otwarciu. Nie ma ograniczeń co do pory dnia.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Świeży beta-kariofilen rzadko uczula: w wieloośrodkowym badaniu (Frosch i in. 2002) na 1606 kolejnych pacjentach dermatologicznych na stężenie 5% reagowało 0,6%. Po utlenieniu jego potencjał uczulający rośnie, ale znacznie mniej niż w przypadku limonenu i linalolu, bo zamiast silnie uczulających wodoronadtlenków powstaje głównie tlenek kariofilenu, alergen o umiarkowanej sile. W badaniu w 6 europejskich ośrodkach (Matura i in. 2005) na utleniony kariofilen reagowało ok. 0,5% z 1511 kolejnych pacjentów. Brak badań u kobiet w ciąży; przepisy nie przewidują tu ograniczeń. Nie ma ostrzeżeń dotyczących słońca.

Status prawny w UE

Beta-Caryophyllene figuruje w załączniku III rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod pozycją 332, dodaną rozporządzeniem (UE) 2023/1545, które weszło w życie w sierpniu 2023 r. Pozycja nie ogranicza stężenia, wymaga podania składnika w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych. Produkty niespełniające wymogu mogły być wprowadzane do obrotu do 31 lipca 2026 r. i mogą być udostępniane do 31 lipca 2028 r. W odróżnieniu od pozycji dla limonenu i pinenu nie ma tu warunku liczby nadtlenkowej.

Co pokazują badania

Wiedza o bezpieczeństwie opiera się na testach płatkowych i badaniach utleniania, a o działaniu na skórę na hodowlach komórkowych i badaniach na zwierzętach. Brak badań klinicznych z czystym beta-kariofilenem w kosmetyku, więc nie wiadomo, czy w stężeniach z perfumowanych produktów działa inaczej niż jako składnik zapachowy.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Obowiązek podania w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych; brak limitu stężenia (zał. III poz. 332 rozp. (WE) 1223/2009, dodana rozp. (UE) 2023/1545; produkty niezgodne: wprowadzanie do obrotu do 31.07.2026, udostępnianie do 31.07.2028).

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Tocopherolprzeciwutleniacz spowalnia utlenianie terpenów w recepturze
  • BHTprzeciwutleniacz stabilizuje terpeny podczas przechowywania

Mity i sprostowania

MitBeta-kariofilen to kannabinoid z konopi, więc kosmetyk z nim działa jak CBD albo może odurzać.

Jak jestWystępuje w wielu przyprawach, np. w goździkach, a nie tylko w konopiach. Wiąże się wybiórczo z receptorem CB2, a nie z CB1, od którego zależy działanie psychoaktywne, i nie jest kannabidiolem. Jego działanie opisano w badaniach komórkowych i na myszach, nie w badaniach kosmetyków.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego kosmetyk z olejkiem goździkowym ma w składzie osobno Beta-Caryophyllene?

Olejek goździkowy zawiera kilka do kilkunastu procent beta-kariofilenu. Deklaracja dotyczy substancji niezależnie od tego, czy dodano ją w czystej postaci, czy z olejkiem, więc w produktach wprowadzonych do obrotu od 31 lipca 2026 r. powyżej progu musi pojawić się osobno. Starsze produkty mogą być sprzedawane bez tej nazwy do 31 lipca 2028 r., a poniżej 0,001% w produkcie niespłukiwanym i 0,01% w spłukiwanym nazwy może nie być, choć substancja jest obecna.

Czy wyższe stężenie beta-kariofilenu w kremie da lepszy efekt?

Nie ma na to dowodów, bo nie ustalono skutecznego stężenia na skórze człowieka. Więcej beta-kariofilenu oznacza natomiast większe narażenie na alergen i więcej substancji, która może się utlenić.

Czy produkty z beta-kariofilenem można stosować w ciąży?

Przepisy nie wprowadzają ograniczeń, ale nie ma badań z udziałem kobiet ciężarnych. W tym czasie rozsądnie wybierać produkty z krótszą listą substancji zapachowych, zwłaszcza przy skłonności do reakcji na olejki eteryczne.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: BETA-CARYOPHYLLENE
  2. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545 z dnia 26 lipca 2023 r. w odniesieniu do oznakowania alergenów zapachowych w produktach kosmetycznych (EUR-Lex)
  3. Sköld M i in., The fragrance chemical beta-caryophyllene: air oxidation and skin sensitization, Food Chem Toxicol 2006
  4. Gertsch J i in., Beta-caryophyllene is a dietary cannabinoid, Proc Natl Acad Sci U S A 2008

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.