Encyklopedia INCI

Ascorbic Acid

Kwas askorbinowy (witamina C)

Czysta postać witaminy C: rozpuszczalny w wodzie przeciwutleniacz, który wspiera ochronę skóry przed stresem oksydacyjnym i wyrównuje koloryt. Działa w kwaśnym pH i łatwo się utlenia.

Czym jest kwas askorbinowy

Kwas L-askorbinowy to biologicznie czynna postać witaminy C; człowiek nie wytwarza jej sam i pobiera ją z pożywienia. Surowiec produkuje się przemysłowo z glukozy, metodą Reichsteina albo w procesach fermentacyjnych (Zhou i in., 2012). To biały, kwaśny proszek, rozpuszczalny w wodzie i nierozpuszczalny w olejach (CIR, 2005). Występuje głównie w serach, tonikach i kremach.

Jak działa kwas askorbinowy

  • Neutralizuje wolne rodniki, a sam utlenia się do kwasu dehydroaskorbinowego; obie formy przechodzą w siebie odwracalnie (CIR, 2005).
  • Jest kofaktorem hydroksylaz proliny i lizyny, które stabilizują strukturę kolagenu (Pullar i in., 2017).
  • Ogranicza powstawanie melaniny, dlatego stosuje się go przy przebarwieniach (Al-Niaimi i Chiang, 2017).
  • Wzmacnia go witamina E: na skórze świni roztwór 15% kwasu askorbinowego z 1% alfa-tokoferolu dawał po 4 dniach czterokrotną ochronę przed rumieniem po UV (Lin i in., 2003).

Stężenia i pH

W badaniach stosowano 5-20% kwasu askorbinowego, a w ankiecie przemysłu z 2023 r. najwyższe zgłoszone stężenie wyniosło 17%, w tonikach (CIR, 2025). Decyduje pH: na skórze świni kwas askorbinowy wnikał do skóry dopiero z preparatu o pH poniżej 3,5 (pKa 4,2), poziom w tkance nasycał się po trzech dziennych aplikacjach, a okres półtrwania w skórze wynosił około 4 dni (Pinnell i in., 2001). Formulację ogranicza nietrwałość: w roztworze wodnym kwas askorbinowy łatwo się utlenia. Kwas ferulowy poprawił stabilność roztworu 15% witaminy C z 1% witaminy E (Lin i in., 2005), a jony metali mogą nadać askorbinianom działanie prooksydacyjne (CIR, 2005).

Dla kogo kwas askorbinowy

Dla skóry z oznakami fotostarzenia, szorstkiej, z nierównym kolorytem i przebarwieniami posłonecznymi. Skóra wrażliwa albo z naruszoną barierą może gorzej znosić kwaśne sera; szczypanie, zaczerwienienie i suchość opisuje się jako rzadkie (Telang, 2013), ale przy takiej skórze lepiej zacząć od niższego stężenia.

Jak stosować kwas askorbinowy

Serum nakłada się na oczyszczoną skórę przed kremem, zwykle rano pod krem z filtrem, bo działanie przeciwutleniające przydaje się w czasie ekspozycji na UV; kwas askorbinowy nie pochłania jednak promieniowania UV i filtra nie zastępuje (Telang, 2013). Ponieważ skóra gromadzi zapas witaminy C na kilka dni, regularność jest ważniejsza niż pora aplikacji.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

CIR uznał kwas askorbinowy za bezpieczny w kosmetykach (Elmore, 2005) i podtrzymał ten wniosek w 2025 r. Krem z 5% kwasu askorbinowego nie uczulił nikogo w teście powtarzanych aplikacji (103 osoby), a produkt z 10% w teście maksymalizacyjnym (26 osób). Alergia kontaktowa zdarza się pojedynczo: u 47-letniej pacjentki zmiany na powiekach i twarzy ustąpiły po odstawieniu kremu, a test płatkowy z 5% kwasem askorbinowym był dodatni (CIR, 2025). Utleniony preparat może przejściowo zabarwić skórę na żółto i plamić ubrania (Telang, 2013). Nie opisano działania fotouczulającego. U ciężarnych szczurów i myszy doustne dawki do 1000 mg/kg m.c. nie działały szkodliwie na płód (CIR, 2005).

Co pokazują badania

Dowody kliniczne pochodzą z małych badań. W 6-miesięcznym badaniu z podwójnie ślepą próbą krem z 5% witaminy C zwiększył gęstość mikrorzeźby skóry dekoltu i ramion oraz spłycił głębokie bruzdy w porównaniu z podłożem (Humbert i in., 2003). U 10 osób preparat z 10% kwasu askorbinowego i 7% Tetrahexyldecyl Ascorbate (pochodnej witaminy C rozpuszczalnej w tłuszczach) zmniejszył po 12 tygodniach oznaki fotostarzenia (Fitzpatrick i Rostan, 2002). U 16 kobiet z przebarwieniami typu melasma 5% kwas askorbinowy rozjaśniał w ocenie subiektywnej słabiej niż 4% hydrochinon, bez różnic w kolorymetrii, a działania niepożądane dał u 1 osoby wobec 11 (Espinal-Perez i in., 2004). Nie wiadomo, na ile stosowanie na skórę daje więcej niż właściwa podaż w diecie (Pullar i in., 2017).

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Tocopherolz 1% witaminy E roztwór 15% witaminy C chronił skórę świni przed UV lepiej niż każda witamina osobno
  • Ferulic Acidpoprawia stabilność roztworu witamin C i E (Lin i in., 2005)
  • Centella Asiatica Extractw badaniu komórkowym kwas askorbinowy zwiększał wydzielanie kolagenu pobudzane przez triterpeny wąkroty

Mity i sprostowania

MitIm wyższe stężenie witaminy C w serum, tym lepszy efekt.

Jak jestW badaniu na skórze świni poziom kwasu askorbinowego w tkance rósł do stężenia 20%, a przy wyższych stężeniach spadał (Pinnell i in., 2001). W badaniach klinicznych efekty dawały już preparaty z 5% i 10%.

MitWitamina C uwrażliwia skórę na słońce, więc wolno ją stosować tylko wieczorem.

Jak jestNie ma danych o działaniu fotouczulającym kwasu askorbinowego. W modelu na skórze świni przeciwnie, ograniczał skutki napromieniania UV (Lin i in., 2003).

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego serum z witaminą C żółknie albo brązowieje?

Kwas askorbinowy utlenia się pod wpływem powietrza i światła do kwasu dehydroaskorbinowego, który barwi produkt na żółto (Telang, 2013). Zmiana koloru oznacza, że część witaminy C uległa utlenieniu, dlatego serum trzyma się szczelnie zamknięte i zużywa w terminie podanym przez producenta.

Czy pochodne witaminy C działają tak samo jak kwas askorbinowy?

Nie całkiem. Pochodne, np. fosforany askorbylu, są trwalsze, ale słabo przenikają przez skórę i muszą zostać przekształcone w kwas askorbinowy (Pullar i in., 2017). W badaniu na skórze świni fosforan askorbylomagnezowy i palmitynian askorbylu nie podniosły poziomu kwasu askorbinowego w skórze (Pinnell i in., 2001).

Czy kwas askorbinowy można stosować w ciąży?

Tak, dostępne dane nie wskazują na przeciwwskazania. To witamina obecna w diecie, CIR uznał ją za bezpieczną w kosmetykach, a u ciężarnych zwierząt nawet duże dawki doustne nie działały szkodliwie na płód.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: ASCORBIC ACID
  2. Pinnell SR i in., Topical L-ascorbic acid: percutaneous absorption studies, Dermatol Surg 2001
  3. Elmore AR (CIR), Final report of the safety assessment of L-Ascorbic Acid, Calcium Ascorbate, Magnesium Ascorbate, Magnesium Ascorbyl Phosphate, Sodium Ascorbate, and Sodium Ascorbyl Phosphate as used in cosmetics, Int J Toxicol 2005
  4. Humbert PG i in., Topical ascorbic acid on photoaged skin: double-blind study vs. placebo, Exp Dermatol 2003

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.