Encyklopedia INCI

Xanthan Gum

Guma ksantanowa

Polisacharyd wytwarzany przez bakterie Xanthomonas campestris w fermentacji cukrów. Zagęszcza fazę wodną i stabilizuje emulsje i żele już w ułamkach procenta.

Czym jest guma ksantanowa

Xanthan Gum to polisacharyd o dużej masie cząsteczkowej, ok. 1-2 mln g/mol, wytwarzany przez bakterie Xanthomonas campestris w fermentacji cukrów, np. glukozy lub sacharozy. Po usunięciu komórek bakterii polisacharyd wytrąca się etanolem lub izopropanolem, suszy i miele. Szkielet cząsteczki tworzy łańcuch glukozy połączonej wiązaniami beta-1,4, jak w celulozie; do co drugiej reszty glukozy przyłączony jest łańcuch boczny z dwóch reszt mannozy i kwasu glukuronowego, częściowo acetylowany i z resztami kwasu pirogronowego. Guma ma charakter anionowy i występuje jako sól sodowa, potasowa lub wapniowa (EFSA, 2017).

Jako dodatek do żywności ma numer E 415. W kosmetykach to jeden z najpowszechniejszych zagęstników: w danych FDA z 2012 r. zgłoszono go w 3470 produktach, praktycznie we wszystkich kategoriach, w tym w 2782 niespłukiwanych.

Jak działa guma ksantanowa

  • Zagęszczanie: jej wodne roztwory są bardzo lepkie i pseudoplastyczne, czyli rzedną przy rozcieraniu i gęstnieją po jego ustaniu.
  • Stabilizacja: zwiększając lepkość fazy wodnej, spowalnia rozwarstwianie emulsji i opadanie zawieszonych cząstek.
  • Współdziałanie z innymi gumami: dodatek gumy guar, mączki chleba świętojańskiego albo glukomannanu konjac daje synergiczny wzrost lepkości (EFSA, 2017).
  • Film na skórze: po odparowaniu wody zostaje cienka warstwa polisacharydu; stąd funkcja kondycjonująca w CosIng, która opisuje efekt techniczny, a nie działanie pielęgnacyjne.

Stężenia i pH

W ankiecie przemysłu przytoczonej przez Cosmetic Ingredient Review (CIR) gumę ksantanową stosowano w stężeniach od śladowych do 6% w produktach niespłukiwanych i spłukiwanych, do 2% w produktach do okolic oczu i 0,2-0,6% w produktach dla niemowląt. Lepkość jej roztworów niewiele zmienia się z pH, w temperaturze do 90°C i przy dużym stężeniu soli, co ułatwia stosowanie w produktach z elektrolitami i o niskim pH. Roztwór 1% ma pH 5,5-8,5. Guma nie rozpuszcza się bezpośrednio w alkoholu, ale jej roztwory wodne można z nim mieszać; receptura może zawierać do 60% rozpuszczalników mieszających się z wodą.

Dla kogo jest guma ksantanowa

Jako zagęstnik nie jest dobierana do typu skóry i występuje w produktach dla wszystkich, także dla niemowląt. Unikać jej powinny tylko osoby z potwierdzoną alergią na ten składnik.

Jak stosować produkty z gumą ksantanową

To składnik pomocniczy, więc sposób użycia wynika z rodzaju produktu, a nie z obecności gumy. W wykazie składników stoi zwykle w końcowej części listy, bo wystarczają ułamki procenta. Bywa łączona z innymi zagęstnikami, np. Cyamopsis Tetragonoloba Gum albo Carbomer. Jej obecność mówi o konsystencji produktu, a nie o jego działaniu.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR uznał gumę ksantanową, razem z innymi polisacharydami pochodzenia mikrobiologicznego, za bezpieczną w obecnych warunkach stosowania (Fiume i in., 2016). Ze względu na wielkość cząsteczek nie przenika przez skórę w istotnym stopniu. Roztwór 1% nie drażnił skóry królików, także w 6-tygodniowym teście kumulacyjnym, ani ich oczu, a roztwór 0,1% nie uczulał świnek morskich. Jedyny opis podrażnienia, po 5% roztworze na ogolonej skórze królików, panel przypisał metodzie badania. EFSA nie znalazła opisów alergii po spożyciu gumy i nie widzi potrzeby ustalania liczbowego dopuszczalnego dziennego spożycia. W 2026 r. opisano jednak przypadek alergii typu natychmiastowego na gumę ksantanową, w którym autorzy rozważają uczulenie przez skórę (Yoshimoto i in.). Ciąża i ekspozycja na słońce nie są przeciwwskazaniami.

Co pokazują badania

Właściwości gumy jako zagęstnika opisują liczne badania reologiczne, a bezpieczeństwo potwierdzają dane z żywności, farmacji i kosmetyków. W kosmetyku jej rola jest technologiczna: decyduje o konsystencji i trwałości produktu.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

Mity i sprostowania

MitGuma ksantanowa nawilża skórę tak jak kwas hialuronowy.

Jak jestOba składniki są polisacharydami wiążącymi wodę, ale gumę ksantanową stosuje się w kosmetykach do zagęszczania i stabilizacji, w ułamkach procenta. W PubMed nie znaleziono badań klinicznych, w których sama guma ksantanowa zwiększałaby nawilżenie skóry.

Najczęściej zadawane pytania

Czy bakterie Xanthomonas campestris z produkcji gumy mogą zakazić skórę?

Nie. Surowcem jest oczyszczony polisacharyd, a komórki bakterii usuwa się przed jego wytrąceniem. Xanthomonas campestris atakuje rośliny kapustne; EFSA wpisała ją, w zastosowaniu do produkcji gumy ksantanowej, do wykazu mikroorganizmów o kwalifikowanym domniemaniu bezpieczeństwa (QPS), bo poza jednym opisem nie wiąże się jej z zakażeniami ludzi i zwierząt.

Czy guma ksantanowa w kosmetyku to ta sama substancja co w kuchni bezglutenowej?

Tak, to ten sam polisacharyd, w żywności oznaczany E 415. Surowce kosmetyczne i spożywcze mogą różnić się specyfikacją, np. uziarnieniem czy czystością, ale budowa chemiczna jest taka sama.

Czy guma ksantanowa zatyka pory?

Nie ma ocen jej komedogenności. Fulton (1989) w teście na uchu królika uznał zagęstniki polimerowe, np. pochodne celulozy i karbomer, za na ogół niesprawiające problemu, ale gumy ksantanowej nie badał.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: XANTHAN GUM
  2. Fiume MM i in., Safety Assessment of Microbial Polysaccharide Gums as Used in Cosmetics, International Journal of Toxicology 2016 (Cosmetic Ingredient Review)
  3. EFSA Panel ANS, Re-evaluation of xanthan gum (E 415) as a food additive, EFSA Journal 2017; 15(7): 4909
  4. Yoshimoto Y i in., Immediate-type allergy to xanthan gum with possible percutaneous sensitization, Allergology International 2026

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.