Encyklopedia INCI

Potassium Sorbate

Sorbinian potasu

Sól potasowa kwasu sorbowego, konserwant z załącznika V działający głównie na drożdże i pleśnie. Wymaga kwaśnego pH i zwykle występuje w składzie razem z drugim konserwantem.

Czym jest sorbinian potasu

Potassium Sorbate to sól potasowa kwasu sorbowego (heksa-2,4-dienowego), nienasyconego kwasu o sześciu atomach węgla; w żywności ma numer E202. Nazwa pochodzi od jarzębiny (Sorbus aucuparia), w której owocach kwas sorbowy występuje jako lakton, kwas parasorbowy. Surowiec otrzymuje się syntetycznie, np. z aldehydu krotonowego i ketenu, a sól przez zobojętnienie kwasu wodorotlenkiem potasu. Kwas słabo rozpuszcza się w wodzie (0,25% w 30 °C), sól bardzo dobrze, dlatego trafia do fazy wodnej.

Jak działa sorbinian potasu

W produkcie sól częściowo przechodzi w kwas sorbowy, którego niezdysocjowana forma najsilniej hamuje drobnoustroje. Według CIR sorbiniany mają szerokie spektrum działania na drożdże i pleśnie, a słabiej działają na bakterie. Działanie jest głównie grzybostatyczne: zatrzymuje wzrost, a nie zabija komórek. W literaturze opisano wiele możliwych mechanizmów, ale według CIR brak między nimi zgody.

Stężenia i pH

pKa kwasu sorbowego wynosi około 4,76. Według CIR niezdysocjowane pozostaje 98% kwasu w pH 3, 86% w pH 4, 37% w pH 5, 6% w pH 6 i 0,6% w pH 7; sorbiniany zachowują skuteczność do pH około 6,5, choć powyżej pH 5 formy aktywnej szybko ubywa. Limit z załącznika V liczony jako kwas odpowiada około 0,8% sorbinianu potasu, a w ankiecie przemysłu z 2006 r. stosowano go w stężeniach do 0,3%. Roztwory sorbinianów utleniają się na powietrzu, szybciej w cieple i w obecności jonów metali ciężkich; CIR opisuje ich stabilizację m.in. kwasem cytrynowym i EDTA.

Dla kogo

Sorbinian potasu pasuje do produktów o kwaśnym i lekko kwaśnym odczynie: kremów, balsamów, toników, żeli myjących i szamponów. Nie zmienia kondycji skóry, więc o wyborze decyduje tolerancja, nie typ cery. Uwagę powinny zwrócić osoby, u których kwas sorbowy wywołał już zaczerwienienie lub obrzęk; opisano m.in. reakcję wokół ust po sosie sałatkowym z kwasem sorbowym i benzoesowym. Wtedy lepiej wybierać produkty z innym układem konserwującym.

Jak stosować produkty z sorbinianem potasu

Produkty stosuje się normalnie, rano i wieczorem. W składzie sorbinian potasu stoi przy końcu listy, zwykle obok drugiego konserwantu, najczęściej Sodium Benzoate, oraz kwasu cytrynowego lub mlekowego, które utrzymują potrzebne pH. Produkty warto przechowywać zamknięte i z dala od źródeł ciepła, bo przy dostępie powietrza konserwant stopniowo się rozkłada.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

CIR uznał kwas sorbowy i sorbinian potasu za bezpieczne w 1988 r. i nie zmienił oceny w przeglądzie opublikowanym w 2008 r. W trzech testach RIPT z indukcją 20% i prowokacją 5% kwasem sorbowym uczulenie wystąpiło u 0%, 0,33% i 0,8% badanych, a preparaty zawierające do 0,5% kwasu sorbowego lub sorbinianu potasu nie drażniły i nie uczulały. Preparat z 0,01% kwasu sorbowego nie był fotouczulający, a roztwory sorbinianu potasu do 10% nie drażniły oka królika. Kwas sorbowy, podobnie jak benzoesowy, bywa przyczyną szybko przemijających niealergicznych reakcji kontaktowych.

Status prawny w UE

Kwas sorbowy i jego sole (sorbinian wapnia, sodu i potasu) są ujęte w załączniku V rozporządzenia (WE) 1223/2009 pod pozycją 4. Maksymalne stężenie w gotowym produkcie wynosi 0,6% w przeliczeniu na kwas, łącznie dla wszystkich form i bez podziału na rodzaje produktów. Pozycja nie zawiera dodatkowych warunków ani ostrzeżeń na etykiecie.

Co pokazują badania

Najwięcej danych pochodzi z technologii żywności, gdzie sorbiniany od dziesięcioleci chronią sery, pieczywo, soki i wina. W badaniu Bella i wsp. 0,1% kwasu sorbowego nie hamował w pH 7 żadnego z ponad stu badanych gatunków grzybów i bakterii kwasu mlekowego, hamował drożdże i grzyby strzępkowe w pH 4,5, a bakterie dopiero w pH 3,5. Porównań skuteczności w kosmetykach opublikowano niewiele.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik V - konserwant dozwolony rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Limit wspólny dla kwasu sorbowego i jego soli, wyrażony jako kwas; brak dodatkowych warunków i ostrzeżeń (zał. V poz. 4 rozp. (WE) 1223/2009).

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

Mity i sprostowania

MitSorbinian potasu uszkadza DNA.

Jak jestŹródłem tej obawy są badania in vitro, np. Mamur i wsp. (2010): w ludzkich limfocytach sorbinian potasu w stężeniach 125-1000 µg/ml zwiększał liczbę pęknięć DNA i wymian chromatyd siostrzanych (te ostatnie w całym zakresie po 48 h), a przy 500 i 1000 µg/ml także aberracji chromosomowych; test mikrojądrowy był ujemny. Panel EFSA, oceniając w 2015 r. całość badań in vitro i in vivo, uznał, że nie ma dowodów na działanie genotoksyczne kwasu sorbowego ani sorbinianu potasu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy sam sorbinian potasu wystarczy do zakonserwowania kremu?

Zwykle nie. Panel doradczy FDA ds. preparatów okulistycznych bez recepty, cytowany przez CIR w 1988 r., zaproponował uznanie, że sam kwas sorbowy w stężeniu 0,1-0,2% nie jest skutecznym środkiem przeciwdrobnoustrojowym, bo słabo zabija bakterie. Dlatego w składzie towarzyszy mu drugi konserwant albo składnik o działaniu przeciwdrobnoustrojowym.

Czy kosmetyki z sorbinianem potasu można stosować w ciąży?

Tak, w dozwolonym stężeniu. W badaniach na myszach i szczurach sorbinian potasu nie działał teratogennie. Organizm metabolizuje kwas sorbowy tak jak zwykłe kwasy tłuszczowe, niemal całkowicie do dwutlenku węgla i wody.

Czy to ten sam E202, który jest w żywności?

Tak, to ta sama substancja. EFSA w 2019 r., po ocenie rozszerzonego badania wpływu na rozrodczość u szczurów, ustaliła dla kwasu sorbowego i sorbinianu potasu grupowe dopuszczalne dzienne spożycie 11 mg/kg masy ciała, liczone jako kwas sorbowy.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: POTASSIUM SORBATE
  2. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, tekst skonsolidowany z 18 maja 2026 r., załącznik V poz. 4 (EUR-Lex)
  3. Elder RL (red.), Final Report on the Safety Assessment of Sorbic Acid and Potassium Sorbate, Journal of the American College of Toxicology 1988, 7(6):837-880
  4. EFSA FAF Panel, Opinion on the follow-up of the re-evaluation of sorbic acid (E200) and potassium sorbate (E202) as food additives, EFSA Journal 2019

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.