Encyklopedia INCI

Citric Acid

Kwas cytrynowy

Kwas organiczny z grupy hydroksykwasów. W kosmetykach ustala i buforuje pH oraz wiąże jony metali; złuszcza dopiero w wysokich stężeniach i niskim pH.

Czym jest kwas cytrynowy

Citric Acid to kwas 2-hydroksypropano-1,2,3-trikarboksylowy: ma trzy grupy karboksylowe i jedną hydroksylową. Ze względu na położenie grupy hydroksylowej zalicza się go zarówno do alfa-, jak i do beta-hydroksykwasów (CIR, 2012). Występuje w owocach cytrusowych i w każdej komórce jako metabolit cyklu kwasu cytrynowego; w organizmie człowieka powstaje i ulega przemianie około 2 kg dziennie (CIR, 2012). Surowiec do kosmetyków i żywności otrzymuje się głównie przez fermentację. W żywności ma oznaczenie E330, a w 2011 r. FDA odnotowała go w 6795 kosmetykach z niemal wszystkich kategorii.

Jak działa kwas cytrynowy

  • Regulacja i buforowanie pH: jako kwas trójprotonowy (pKa 3,13, 4,76 i 6,40) obniża pH receptury, a z cytrynianem sodu tworzy bufor utrzymujący odczyn kwaśny lub lekko kwaśny. Od pH zależy m.in. skuteczność konserwantów kwasowych, np. benzoesanu sodu.
  • Chelatowanie: wiąże jony wapnia, magnezu i metali śladowych, co ogranicza wpływ twardej wody w szamponach i spowalnia utlenianie przyspieszane przez metale.
  • Złuszczanie: w wyższych stężeniach i niskim pH przyspiesza odnowę naskórka; w badaniach przytoczonych przez CIR 5% kwas cytrynowy zwiększał jej tempo o 18% przy pH 3, o 14% przy pH 5 i o 8% przy pH 7.

Stężenia i pH

W ankiecie przemysłu przytoczonej przez CIR (2012) kwas cytrynowy stosowano do 4% w produktach niespłukiwanych, do 10% w spłukiwanych i do 39% w produktach rozcieńczanych w kąpieli. Działanie na odnowę i grubość naskórka opisano przy stężeniach 5-25%, a w badaniach długoterminowych przy pH 3,5. O sile działania i pieczeniu decyduje nie tylko stężenie, ale i pH: im niższe, tym więcej niezdysocjowanego kwasu. W badaniu 16% roztworu kwasu cytrynowego pieczenie przy pH 3 i 5 było podobne, a przy pH 7 wyraźnie słabsze (CIR, 2012).

Dla kogo jest kwas cytrynowy

Jako regulator pH nie ogranicza wyboru produktu: występuje w kosmetykach dla każdego typu skóry i włosów, w tym w produktach dla dzieci i do okolic oczu (CIR, 2012). Produkty, w których ma działać złuszczająco, czyli z wysokim stężeniem i niskim pH, nie są dla skóry wrażliwej, skłonnej do pieczenia ani dla skóry z naruszoną barierą.

Jak stosować produkty z kwasem cytrynowym

To zwykle składnik pomocniczy. Na liście składników kwas cytrynowy stoi zazwyczaj blisko końca, często w parze z Sodium Citrate: taka para oznacza bufor, który utrzymuje zaplanowane pH produktu. Wysoka pozycja w tonikach złuszczających i peelingach sugeruje działanie złuszczające; takie produkty wprowadza się stopniowo, obserwując pieczenie.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR (2012) uznał kwas cytrynowy za bezpieczny w obecnych warunkach stosowania. U ludzi nie drażnił w stężeniu do 5% w wodzie, a krem do skórek z 4% kwasu cytrynowego nie drażnił ani nie uczulał w teście HRIPT na 56 osobach. 5% roztwór o pH 2 i 4, nakładany pod opatrunkiem przez 4 dni u 20 ochotników, sam nie podrażniał skóry i nie nasilał podrażnienia wywołanego przez SLS. Kremy z 20% i 25% kwasu wywoływały widoczne podrażnienie. Opisano oparzenie twarzy i szyi po profesjonalnym peelingu z 10% kwasu cytrynowego i innymi składnikami, pozostawionym na 4 godziny. Jako składnik żywności nie ma przeciwwskazań w ciąży.

Co pokazują badania

Dane o działaniu złuszczającym pochodzą z małych badań. Bernstein i in. (1997) stosowali u 6 kobiet przez 3 miesiące balsam z 20% kwasu cytrynowego (pH 3,5) na przedramię z oznakami fotostarzenia: żywa część naskórka pogrubiała o 40%, a zawartość glikozaminoglikanów wzrosła w porównaniu z podłożem. U 7 osób 25% kwas cytrynowy przez 6 miesięcy pogrubiał skórę podobnie jak kwas glikolowy i mlekowy (CIR, 2012). Nie znaleziono dużych badań na skórze twarzy, a w stężeniach typowych dla regulacji pH nie ma podstaw, by oczekiwać działania złuszczającego.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

Mity i sprostowania

MitKwas cytrynowy w kosmetykach pochodzi z cytryn.

Jak jestNazwa pochodzi od cytryny, w której soku jest go dużo, ale ponad 99% światowej produkcji powstaje przez fermentację cukrów, np. melasy, prowadzoną przez grzyby Aspergillus niger (CIR, 2012). Cząsteczka jest identyczna niezależnie od źródła, a surowiec z fermentacji jest wegański.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kwas cytrynowy uwrażliwia skórę na słońce jak kwasy AHA?

Panel CIR uznał, że kwas cytrynowy jako kwas trójkarboksylowy różni się chemicznie i biologicznie od kwasu glikolowego i mlekowego, dlatego zastrzeżeń wynikających z mechanizmu działania AHA nie odniósł do niego. Komitet naukowy UE (SCCNFP, 2000) wymienia kwas cytrynowy wśród AHA stosowanych w kosmetykach, ale badania zwiększonej wrażliwości skóry na UV dotyczyły kwasu glikolowego. Nie znaleziono badań fotouczulania kwasem cytrynowym u ludzi. Przy każdej kuracji złuszczającej filtr w ciągu dnia pozostaje rozsądnym uzupełnieniem.

Czy osoba uczulona na cytrusy może używać kosmetyków z kwasem cytrynowym?

Zwykle tak, bo surowiec kosmetyczny prawie zawsze powstaje z fermentacji cukrów, a nie z owoców. Reakcje na sam kwas cytrynowy są rzadkie: w testach punktowych 2,5% roztwór dał dodatni wynik u 3 z 91 osób z przewlekłą pokrzywką lub obrzękiem naczynioruchowym (CIR, 2012). Przy wcześniejszych reakcjach po kosmetyku przyczynę ustala dermatolog testami.

Czy kwas cytrynowy w szamponie może szczypać w oczy?

W wysokich stężeniach drażni oczy: w testach in vitro przewidywano podrażnienie od umiarkowanego lub silnego do skrajnego, a w oku królika 10% roztwór był minimalnie, a 30% łagodnie drażniący (CIR, 2012). W szamponach i żelach pełni rolę regulatora pH i jest go znacznie mniej. Produkt, który dostał się do oka, należy wypłukać wodą.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: CITRIC ACID
  2. Cosmetic Ingredient Review, Final Report on the Safety Assessment of Citric Acid, Inorganic Citrate Salts, and Alkyl Citrate Esters as Used in Cosmetics, 2012
  3. Bernstein EF i in., Citric acid increases viable epidermal thickness and glycosaminoglycan content of sun-damaged skin, Dermatol Surg 1997

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.