Panthenol
Pantenol (prowitamina B5)
Prowitamina B5, w skórze przekształcana w kwas pantotenowy. Humektant i składnik kondycjonujący w kremach, balsamach, szamponach i odżywkach.
Czym jest pantenol
Pantenol to alkoholowy analog kwasu pantotenowego (witaminy B5). Nazwa INCI Panthenol obejmuje D-pantenol, czyli dekspantenol, i mieszaninę racemiczną DL-pantenol; aktywność witaminową ma tylko forma D. D-pantenol jest bezbarwną, lepką cieczą, a DL-pantenol białym, krystalicznym proszkiem; oba otrzymuje się syntetycznie, przez kondensację pantolaktonu z 3-aminopropanolem (CIR). Dekspantenol jest też substancją czynną leków stosowanych na skórę.
To jeden z najpowszechniejszych składników pielęgnacyjnych: według danych FDA przytoczonych przez CIR w 2017 r. zgłoszono 5766 produktów z Panthenol i kolejne setki z D- i DL-pantenolem. CosIng podaje funkcje: antystatyczną oraz kondycjonującą włosy i skórę.
Jak działa pantenol
- Nawilżanie: jest humektantem; w badaniu z podwójnie ślepą próbą 7 dni stosowania dekspantenolu zwiększyło nawodnienie warstwy rogowej i zmniejszyło TEWL względem podłoża (Gehring i Gloor, 2000).
- Bariera naskórka: w skórze przechodzi w kwas pantotenowy, składnik koenzymu A, który uczestniczy w syntezie kwasów tłuszczowych i sfingolipidów potrzebnych warstwie rogowej (Proksch i Nissen, 2002).
- Kojenie: po podrażnieniu skóry SLS krem z dekspantenolem przyspieszał odbudowę bariery i zmniejszał zaczerwienienie w porównaniu z podłożem (Proksch i Nissen, 2002).
- Włosy: działa antystatycznie i kondycjonująco, ułatwia rozczesywanie i zmniejsza elektryzowanie.
Stężenia i pH
Najwyższe stężenia zgłoszone do CIR to 5,3% w produktach do ciała i rąk oraz 5% w produktach myjących i odżywkach do włosów. Pantenol rozpuszcza się w wodzie i trafia do fazy wodnej. D-pantenol jest trwalszy od kwasu pantotenowego w zakresie pH 3-6, a kwas pantotenowy traci trwałość w środowisku zasadowym (CIR). Stężenia, od którego widać efekt, nie wyznaczono.
Dla kogo jest pantenol
Dla każdego typu skóry, zwłaszcza suchej, ściągniętej po myciu i podrażnionej, a w szamponach i odżywkach dla włosów suchych i elektryzujących się. Nie jest wskazany przy potwierdzonej alergii na pantenol. Taka alergia jest rzadka, ale bywa przeoczona, bo pantenolu nie ma w podstawowej serii testów płatkowych; w serii z Coimbry dotyczyła głównie osób z przewlekłymi zmianami skórnymi, u których źródłem był zwykle krem z dekspantenolem (Fernandes i in., 2018).
Jak stosować pantenol
Można go stosować rano i wieczorem, na twarz, ciało, włosy i skórę głowy. W rutynie z kwasami lub retinoidami dobrze sprawdza się w kremie nakładanym po nich, bo wspiera barierę naskórka.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Panel CIR uznał pantenol w 2022 r. za bezpieczny w obecnych stężeniach. W testach powtarzanej aplikacji na ludziach produkty z 3-6% pantenolu nie wywołały uczulenia, a 0,5% pantenolu nie działało komedogennie na skórze królika. Alergia kontaktowa jest jednak opisywana: wśród ponad 96 000 pacjentów sieci IVDK w latach 2000-2009 odnotowano 137 reakcji dodatnich, w Coimbrze reagowało 1,2% z 2171 pacjentów (Fernandes i in., 2018), a przegląd z 2025 r. wskazuje na wzrost odsetka reakcji z 0,2-0,7% do 1,2% (Weber i Hylwa, 2025). Opisano też pojedyncze przypadki pokrzywki kontaktowej. W badaniach na zwierzętach pochodne ocenione przez CIR razem z pantenolem, eter etylowy DL-pantenolu i pantotenian wapnia, nie wpływały niekorzystnie na rozród i rozwój. Sam pantenol przechodzi w skórze w kwas pantotenowy, czyli witaminę B5, dlatego stosowanie w ciąży nie budzi zastrzeżeń. Jego cząsteczka nie pochłania UV, więc nie oczekuje się działania fotodrażniącego (CIR).
Co pokazują badania
Dowody obejmują małe badania kliniczne z pomiarami biofizycznymi skóry, często z gotowymi preparatami, w których trudno wyodrębnić udział samego pantenolu. Przegląd z okazji 70 lat stosowania dekspantenolu podsumowuje badania nad nawilżaniem i barierą, ale zaznacza, że mechanizm działania nie jest w pełni poznany (Proksch i in., 2017).
Status prawny w Unii Europejskiej
- Regulacja
- Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009
Z czym łączyć, z czym uważać
Dobrze łączy się z
- Beta-Glucanrazem łagodzą uczucie ściągnięcia i wspierają barierę naskórka
- Niacinamideoba rozpuszczają się w fazie wodnej i często występują razem w kremach wspierających barierę naskórka
- Allantoinw badaniu na keratynocytach naświetlanych UVB mieszanina alantoiny, pantenolu, bisabololu i glicyryzynianu dipotasowego ograniczała mediatory zaczerwienienia
- Laurdimonium Hydroxypropyl Hydrolyzed Keratinhumektant w odżywce uzupełnia wygładzający film kationowego białka
- Collagenw odżywkach dodaje działanie humektanta do filmu białkowego
- Hydrolyzed Collagenw odżywkach uzupełnia kondycjonujące działanie peptydów
- Dipotassium Glycyrrhizatew badaniu in vitro razem z alantoiną i bisabololem ograniczały mediatory zaczerwienienia
Mity i sprostowania
-
Mit: Pantenol to witamina, więc nie może uczulać.
Jak jest: Pantenol jest rzadkim, ale udokumentowanym alergenem kontaktowym: w Coimbrze reagowało na niego 1,2% testowanych pacjentów (Fernandes i in., 2018). Opisywano przypadki uczulenia na produkty reklamowane jako łagodne, dlatego przy utrzymujących się zmianach po takich kosmetykach warto wykonać test płatkowy z pantenolem.
Pytania o pantenol (Panthenol)
Czym różni się D-pantenol od DL-pantenolu?
Oba występują w składzie jako Panthenol. D-pantenol to czysta forma aktywna, a DL-pantenol jest mieszaniną form D i L, w której witaminowo działa tylko połowa. Przy tym samym stężeniu DL-pantenol dostarcza więc mniej formy aktywnej, ale jego właściwości humektantu nie zależą od formy.
Czy pantenol w szamponie wzmacnia albo pogrubia włosy?
Sam pantenol działa na włosach kondycjonująco i antystatycznie. W badaniu autorów z firmy kosmetycznej preparat bez spłukiwania z kofeiną, niacynamidem, pantenolem, dimetykonem i polimerem akrylowym zwiększał średnicę pojedynczych włosów o 2-5 µm (Davis i in., 2011), ale był to efekt całej mieszaniny, nie samego pantenolu.
Czy pantenol nadaje się do kosmetyków dla dzieci i niemowląt?
Tak, jest w nich powszechny: CIR odnotował stężenia do 5% w szamponach i 2,5% w balsamach dla niemowląt, a produkt dla dzieci z 5% D-pantenolu nie uczulał ani nie drażnił w teście powtarzanej aplikacji. Rzadka alergia na pantenol może jednak dotyczyć także dzieci; opisano taki przypadek u dziecka po produktach z pantenolem.
Nie ma tu Twojego pytania? Zadzwoń: 730 952 543 albo napisz: kontakt@jokaproskin.pl.
W produktach JoKaPROskin
32 produkty ma Panthenol w składzie INCI.

REVIVA KOLAGEN
Specjalistyczny balsam kolagenowy do ciała
+79% nawilżenia po 3 h i 5 h
4,99· 172 opinie200 ml · 74,75 zł / 100 mlNajniższa cena z 30 dni przed obniżką: 89,70 zł Cena regularna: 299,00 zł

REVIVA KOLAGEN
Specjalistyczny żel kolagenowy do mycia twarzy
99% probantek: delikatnie oczyszcza skórę · deklaracja
4,99· 125 opinii150 ml · 73,00 zł / 100 mlNajniższa cena z 30 dni przed obniżką: 65,70 zł Cena regularna: 219,00 zł

REVIVA KOLAGEN
Specjalistyczne serum kolagenowe
−31% TEWL po 3 godzinach
4,9· 201 opinii30 ml · 665,00 zł / 100 mlNajniższa cena z 30 dni przed obniżką: 119,70 zł Cena regularna: 399,00 zł

REVIVA KOLAGEN
Specjalistyczna maska kolagenowa z algami
−20% zmniejszenie TEWL po 3 godzinach od aplikacji produktu
4,93· 118 opinii100 ml · 124,50 zł / 100 mlNajniższa cena z 30 dni przed obniżką: 74,70 zł Cena regularna: 249,00 zł

NOURIVA VITAL
Specjalistyczny dermokosmetyczny krem pod oczy
96% badanych: nawilża skórę pod oczami · deklaracja
4,7· 27 opinii30 ml · 381,67 zł / 100 mlNajniższa cena z 30 dni przed obniżką: 68,70 zł Cena regularna: 229,00 zł

NOURIVA VITAL
Specjalistyczny dermokosmetyczny krem przeciwzmarszczkowy
74% badanych: działanie przeciwzmarszczkowe · deklaracja
4,96· 28 opinii50 ml · 279,00 zł / 100 mlNajniższa cena z 30 dni przed obniżką: 83,70 zł Cena regularna: 279,00 zł

NOURIVA VITAL
Specjalistyczny dermokosmetyczny krem na dzień
98% badanych: pozostawia skórę nawilżoną · deklaracja
5,0· 41 opinii50 ml · 279,00 zł / 100 mlNajniższa cena z 30 dni przed obniżką: 83,70 zł Cena regularna: 279,00 zł

NOURIVA VITAL
Specjalistyczny dermokosmetyczny krem na noc
100% badanych: pozostawia skórę zregenerowaną · deklaracja
5,0· 23 opinie50 ml · 279,00 zł / 100 mlNajniższa cena z 30 dni przed obniżką: 83,70 zł Cena regularna: 279,00 zł
Wyniki badań odnoszą się do badanej próbki i grupy probantów. Indywidualne efekty mogą różnić się w zależności od rodzaju, kondycji i wrażliwości skóry.
Wszystkie produkty z tym składnikiem (32)
- Modelujący Balsam Liftingujący Do Ciała 200 ml
- Skoncentrowany Krem Przeciwzmarszczkowy Pod Oczy 30 ml
- Aktywny Tonik Rewitalizujący 150 ml
- Silnie Regenerujący Krem Na Noc 50 ml
- Zestaw TO GO
- Żel Myjący Do Cery Naczynkowej 150 ml
- Tonik Redukujący Rumień 150 ml
- Krem Korygujący Zaczerwienienia 50 ml
- Balsam Wzmacniający Naczynia 200 ml
- Tonik Kojący 150 ml
- Krem Barierowy 50 ml
- Balsam Regenerujący 200 ml
- Żel Myjący 150 ml
- Szampon Kolagenowy Gęstość i Elastyczność 200 ml
- Szampon Porost i Wzmocnienie Włosów 200 ml
- Szampon Odbudowa Włosa 200 ml
- Odżywka Kolagenowa Gęstość i Elastyczność 200 ml
- Odżywka Porost i Wzmocnienie Włosów 200 ml
- Odżywka Odbudowa Włosa 200 ml
- Odżywka Równowaga Skóry 200 ml
- Zestaw Kolagenowy Gęstość i Elastyczność
- Zestaw Porost i Wzmocnienie Włosów
- Zestaw Odbudowa Włosa
- Zestaw Równowaga Skóry
Składniki o podobnym działaniu
Źródła
- CosIng: PANTHENOL
- Scott LN i in., Safety Assessment of Panthenol, Pantothenic Acid, and Derivatives as Used in Cosmetics, International Journal of Toxicology 2022
- Proksch E, Nissen HP, Dexpanthenol enhances skin barrier repair and reduces inflammation after sodium lauryl sulphate-induced irritation, Journal of Dermatological Treatment 2002
- Fernandes RA i in., Allergic contact dermatitis caused by dexpanthenol: probably a frequent allergen, Contact Dermatitis 2018
