Encyklopedia INCI

Papain

Papaina

Enzym rozkładający białka, pozyskiwany z soku mlecznego niedojrzałej papai. Podstawa peelingów enzymatycznych; znany alergen, zwłaszcza przy wdychaniu.

Czym jest papaina

Papaina to enzym proteolityczny, a ściślej endopeptydaza cysteinowa (EC 3.4.22.2), pozyskiwana z lateksu, czyli soku mlecznego niedojrzałych owoców papai (Carica papaya). Rozcina wiązania peptydowe w białkach i służy m.in. do zmiękczania mięsa; w USA ma status substancji uznanej za bezpieczną w żywności (GRAS) (CIR, 2021).

W kosmetykach jest podstawą peelingów enzymatycznych do twarzy: kremów, masek i pudrów do rozrabiania z wodą. CosIng przypisuje jej funkcje antystatyczną oraz kondycjonowania skóry i włosów; złuszczania nie wymienia, choć w praktyce to główny powód jej użycia.

Jak działa papaina

  • Złuszczanie: enzymy proteolityczne naśladują naturalne złuszczanie, rozkładając białkowe połączenia między martwymi komórkami warstwy rogowej (Trevisol i in., J Cosmet Dermatol 2022); papaina hydrolizuje keratynę i kolagen, a na skórze świńskiej w mikroskopie elektronowym widać było złuszczenie (Trevisol i in., Int J Cosmet Sci 2022).
  • Bariera naskórka: w hodowli ludzkich keratynocytów papaina rozkładała białka połączeń ścisłych, a u myszy zwiększała przeznaskórkową utratę wody (TEWL) (Stremnitzer i in., 2015).
  • Świąd: papaina, bromelaina i ficyna aktywują receptory PAR-2 i PAR-4, co jest prawdopodobnym mechanizmem świądu po ich wstrzyknięciu w skórę (Reddy i Lerner, 2010).

Stężenia i pH

Aktywność papainy zależy od pH, temperatury, stężenia i czasu kontaktu. Optimum pH wynosi 6-7, a optimum temperaturowe około 80°C (EFSA, 2026). W warunkach zbliżonych do skóry enzym zachowywał co najmniej 50% aktywności w 26°C i 40% przy pH 4,5, a dodatek cysteiny zwiększał jego aktywność (Trevisol i in., Int J Cosmet Sci 2022). Stężeń stosowanych w kosmetykach nie publikuje ani CIR, ani CosIng.

Dla kogo jest papaina

Peeling z papainą ma sens przy szorstkim, nierównym naskórku oraz skórze tłustej lub mieszanej z zaskórnikami. Nie jest dobrym wyborem dla skóry atopowej, bardzo wrażliwej i z naruszoną barierą, bo w badaniach doświadczalnych papaina osłabiała barierę naskórka. Unikać jej powinny osoby uczulone na papaję, ananasa, kiwi, figi, soję albo pyłki (EFSA, 2026) oraz na lateks (CIR, 2021), u których ryzyko reakcji krzyżowych jest większe.

Jak stosować papainę

Peeling nakłada się na oczyszczoną skórę na czas podany przez producenta i dokładnie spłukuje. Nie łączy się go tego samego wieczoru z retinoidami ani kwasami złuszczającymi. Proszku nie należy rozsypywać ani wdychać, bo udokumentowane przypadki uczulenia na papainę drogą oddechową dotyczyły osób narażonych na jej pył w pracy.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Papaina jest znanym alergenem. EFSA wskazuje, że papaina i chymopapaina są alergenami pokarmowymi, a u pracowników mających z nią kontakt opisano zawodowy nieżyt nosa i astmę. Odcinki sekwencji bromelainy z ananasa (Ana c 2) i aktynidyny z kiwi są w ponad 50% zgodne z papainą (EFSA, 2026). U myszy papaina nakładana na skórę uszkadzała barierę i wywoływała swoiste uczulenie; autorzy uznali, że ma cechy silnego alergenu działającego przez skórę (Stremnitzer i in., 2015). Raport CIR o składnikach z papai podaje, że przeciwciała IgE przeciw papainie wykryto w 18 z 44 próbek surowicy osób uczulonych na lateks, a u pacjentki badanej testami płatkowymi 1% wodny roztwór papainy dał słabą reakcję ocenioną jako podrażnienie (CIR, 2021). Świąd, pokrzywka albo obrzęk po peelingu wymagają przerwania stosowania. Nie ma danych o stosowaniu w ciąży; papaina nie jest znana jako składnik fotouczulający.

Co pokazują badania

Dowody są słabe. Przegląd literatury o enzymach proteolitycznych jako środkach złuszczających znalazł do 2021 r. tylko 11 prac, w tym niewiele badań klinicznych (Trevisol i in., J Cosmet Dermatol 2022). Pozostałe dane pochodzą z badań in vitro i na zwierzętach. Brakuje kontrolowanych badań na ludziach, które określałyby skuteczne stężenie, czas kontaktu i częstość reakcji alergicznych po kosmetykach z papainą.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Łączyć z ostrożnością

  • Retinalzłuszczanie enzymatyczne i retinoid tego samego wieczoru sumują podrażnienie
  • Salicylic Aciddwa sposoby złuszczania naraz zwiększają ryzyko podrażnienia i osłabienia bariery
  • Ananas Sativus Fruit Extractu osób uczulonych na jeden z enzymów możliwe reakcje krzyżowe

Mity i sprostowania

MitEnzymy w peelingu rozkładają wyłącznie martwy naskórek i nie dotykają żywych komórek.

Jak jestW hodowli ludzkich keratynocytów papaina rozkładała białka połączeń ścisłych między żywymi komórkami, a u myszy zwiększała utratę wody przez naskórek (Stremnitzer i in., 2015). Działanie enzymu nie ogranicza się więc do warstwy rogowej, zwłaszcza przy długim kontakcie albo uszkodzonej skórze.

MitPeeling enzymatyczny jest zawsze najłagodniejszy i pasuje do każdej skóry wrażliwej.

Jak jestBrak drobinek nie oznacza braku ryzyka. Papaina jest znanym alergenem, po wstrzyknięciu w skórę wywołuje świąd, prawdopodobnie przez receptory PAR-2 i PAR-4, a w badaniach doświadczalnych osłabiała barierę, dlatego przy skórze atopowej i z naruszoną barierą nie jest oczywistym wyborem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy peeling z papainą nadaje się do cery naczynkowej?

Peeling enzymatyczny nie wymaga pocierania, co przemawia za nim przy skórze z widocznymi naczynkami. W modelu mysim papaina rozszerzała jednak naczynia skóry, więc przy łatwo czerwieniejącej cerze warto zacząć od krótkiego czasu kontaktu i obserwować reakcję. Pieczenie albo utrzymujący się rumień to sygnał do rezygnacji z produktu.

Mam alergię na lateks. Czy mogę używać kosmetyków z papainą?

Lepiej ich unikać. U części osób uczulonych na lateks wykrywa się przeciwciała IgE przeciw papainie, a papaja należy do owoców reagujących krzyżowo z lateksem. Decyzję o ewentualnej próbie warto podjąć z alergologiem, który może zlecić oznaczenie swoistych IgE.

Jak często można robić peeling z papainą?

Nie ma badań, które określałyby bezpieczną częstotliwość dla papainy, dlatego obowiązuje zalecenie producenta, wynikające z oceny bezpieczeństwa konkretnego produktu. Częstsze stosowanie zwiększa ryzyko podrażnienia, bo enzym w modelach doświadczalnych osłabia barierę. Ściągnięcie, pieczenie i przesuszenie po peelingu to sygnał, by stosować go rzadziej.

Czy papainę można stosować w ciąży?

Nie ma badań kosmetyków z papainą u kobiet w ciąży. Peeling spłukiwany ma krótki kontakt ze skórą, ale w ciąży skóra bywa bardziej reaktywna, a papaina jest znanym alergenem. Przy wątpliwościach decyzję warto omówić z lekarzem prowadzącym ciążę.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: PAPAIN
  2. EFSA FEZ Panel, Safety evaluation of the food enzyme papain from the latex of Carica papaya L., EFSA Journal 2026; 24(1): e9837
  3. Stremnitzer C i in., Papain Degrades Tight Junction Proteins of Human Keratinocytes In Vitro and Sensitizes C57BL/6 Mice via the Skin Independent of its Enzymatic Activity or TLR4 Activation, J Invest Dermatol 2015; 135(7): 1790-1800
  4. CIR, Safety Assessment of Carica papaya (Papaya)-Derived Ingredients as Used in Cosmetics, Final Report, 2021

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.