Encyklopedia INCI

Collagen

Kolagen

Natywne białko tkanki łącznej zwierząt o potrójnej helisie i masie od 130 000 Da. W kosmetykach wiąże wodę i tworzy warstwę ochronną na skórze i włosach; nie przenika w głąb skóry.

Czym jest kolagen

Collagen to według CosIng białko włókniste, stanowiące około jednej trzeciej białek organizmu ssaków, zbudowane z trzech łańcuchów peptydowych bogatych w prolinę i hydroksyprolinę. Według raportu CIR z 2017 r. każdy łańcuch ma około 1000 aminokwasów, a kolagen stanowi 70-80% suchej masy skóry właściwej i odpowiada za jej wytrzymałość na rozciąganie.

Nazwa INCI Collagen oznacza białko nierozłożone, natywne. CIR podaje dla niego masę od 130 000 do ponad 1 000 000 Da, zależnie od typu kolagenu i tworzonych struktur nadcząsteczkowych. Pokrewne nazwy oznaczają inne surowce: Soluble Collagen frakcję rozpuszczalną, Atelocollagen białko bez telopeptydów, Hydrolyzed Collagen peptydy, a Collagen Amino Acids pojedyncze aminokwasy. Kolagen do kosmetyków pochodzi m.in. od bydła, drobiu i ryb.

Jak działa kolagen

  • wiąże wodę w powierzchniowej warstwie naskórka; przegląd Chvapila i Eckmayera (1985) omawia to działanie na warstwę rogową;
  • tworzy na skórze i włosach warstwę ochronną, stąd funkcje kondycjonujące w CosIng;
  • w produktach myjących tworzy kompleksy ze środkami powierzchniowo czynnymi;
  • jako cząsteczka o masie co najmniej 130 000 Da nie przenika przez nieuszkodzoną warstwę rogową i nie uzupełnia kolagenu skóry właściwej, który wytwarzają fibroblasty.

Autorzy przeglądu wskazują też na błędne wyobrażenia o mechanizmie działania kolagenu i na możliwe ryzyko przy stosowaniu na skórę uszkodzoną.

Stężenia i pH

Według CIR roztwory kolagenu do zastosowań kosmetycznych mają pH 3,8-4,7, bo natywny kolagen rozpuszcza się w rozcieńczonych kwasach. W ankiecie przemysłu z 2016 r. stężenia wynosiły 0,00005-96%: w produktach spłukiwanych i do włosów najwyżej 1,3%, a 96% w produkcie do twarzy i szyi złożonym prawie wyłącznie z kolagenu. Recepturę ogranicza wrażliwość na ciepło: w roztworze cząsteczki ludzkiego kolagenu typu I ulegają denaturacji w 37 °C w ciągu kilku dni, a helisa odtwarza się dopiero poniżej 30 °C (Leikina i in., 2002). Kolagen zdenaturowany i częściowo rozłożony to żelatyna.

Dla kogo jest kolagen

Dla skóry suchej, odwodnionej i szorstkiej oraz włosów suchych i puszących się, gdy potrzebna jest warstwa wiążąca wodę i wygładzająca powierzchnię. Nie dla osób unikających składników zwierzęcych ani dla osób z alergią na ryby, które nie znają źródła surowca.

Jak stosować produkty z kolagenem

W składzie Collagen oznacza białko nierozłożone, które działa na powierzchni skóry i włosów; drobniejsze formy, Hydrolyzed Collagen i Collagen Amino Acids, działają jak humektanty w warstwie rogowej. Odżywkę z kolagenem nakłada się na długości włosów po myciu.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR uznał kolagen za bezpieczny w obecnych praktykach stosowania (raport z 2017 r., opublikowany w 2022 r.). Badań drażnienia i uczulania samego natywnego kolagenu u ludzi w raporcie nie ma; ocena opiera się na danych o hydrolizatach, kolagenie rozpuszczalnym i żelatynie oraz na obecności tego białka w diecie, dlatego ciąża nie jest przeciwwskazaniem.

Główne zastrzeżenie dotyczy alergii natychmiastowej: białka ryb są alergenami pokarmowymi, a nazwa Collagen nie zdradza pochodzenia rybiego, więc panel zalecił oznaczanie takich produktów. Według badań przytoczonych w raporcie ryzyko reakcji zależnych od IgE na żelatynę rybią u osób uczulonych na ryby jest małe. Kolagen otrzymany wyłącznie ze skór zwierząt według panelu nie niesie ryzyka przenoszenia czynników zakaźnych, a surowiec z innych tkanek bydlęcych musi być pozbawiony wykrywalnych patogenów, np. czynnika BSE.

Co pokazują badania

Poziom dowodów działania jest niski: wiązanie wody i warstwę ochronną opisują przeglądy i badania laboratoryjne. Badania kliniczne kolagenu nakładanego na skórę dotyczą głównie opatrunków medycznych, a kolagenu doustnego suplementów; tych wyników nie można przenosić na kosmetyki z kolagenem natywnym.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Glycerinhumektant działający w warstwie rogowej pod warstwą kolagenu
  • Panthenolw odżywkach dodaje działanie humektanta do filmu białkowego

Mity i sprostowania

MitKolagen w odżywce odbudowuje strukturę włosa.

Jak jestŁodyga włosa zbudowana jest z keratyny, nie z kolagenu, więc kolagen nie ma w niej czego uzupełniać. Duże cząsteczki kolagenu natywnego osadzają się na powierzchni włosa i tworzą film, który chroni powierzchnię i wiąże wodę. To działanie pielęgnacyjne, a nie odbudowa.

MitKolagen natywny to „żywy kolagen”, który w skórze działa tak jak w organizmie.

Jak jestOkreślenie „natywny” oznacza jedynie, że białko zachowało potrójną helisę i nie zostało pocięte na peptydy. Nie jest żywe i nie ma aktywności komórkowej. Na skórze działa fizycznie: wiąże wodę i tworzy warstwę ochronną, podobnie jak inne duże białka.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się Collagen od Soluble Collagen w składzie?

Według definicji CIR Soluble Collagen to niehydrolizowana, w przewadze niesieciowana frakcja kolagenu natywnego, o masie cząsteczkowej 30 000-40 000 Da, a w niektórych surowcach średnio nawet do 300 000 Da. Collagen to nazwa szersza, obejmująca białko natywne o masie od 130 000 do ponad 1 000 000 Da. Oba mają potrójną helisę i działają na powierzchni skóry i włosów; różnią się wielkością cząsteczek i rozpuszczalnością.

Czy krem z kolagenem działa jak kolagen do picia?

Nie. Kolagen przyjmowany doustnie jest trawiony; w badaniu na szczurach, przytoczonym przez CIR, żelatyna z ryb wchłaniała się częściowo w postaci di- i tripeptydów. Kolagen natywny z kremu nie jest trawiony ani wchłaniany, tylko zostaje na powierzchni naskórka. Wyników badań suplementów nie można więc odnosić do kosmetyków.

Jak sprawdzić, czy kolagen w kosmetyku jest rybi?

Z samej nazwy INCI nie da się tego ustalić: Collagen może pochodzić od bydła, drobiu albo ryb. Panel CIR zalecił producentom oznaczanie produktów z białkami rybimi, ale nazwa INCI nie zawiera gatunku zwierzęcia. Osoba z alergią na ryby powinna zapytać o to producenta przed zakupem.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: COLLAGEN
  2. Burnett CL i in., Safety Assessment of Skin and Connective Tissue-Derived Proteins and Peptides as Used in Cosmetics, Int J Toxicol 2022; 41(2 Suppl): 21S-42S
  3. Chvapil M, Eckmayer Z, Role of proteins in cosmetics, Int J Cosmet Sci 1985; 7(2): 41-49
  4. Leikina E i in., Type I collagen is thermally unstable at body temperature, Proc Natl Acad Sci USA 2002; 99(3): 1314-1318

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.