Encyklopedia INCI

Dextran

Dekstran

Polisacharyd z glukozy wytwarzany przez bakterie z sacharozy. W kosmetykach wiąże i reguluje lepkość, a w gotowych kompleksach aktywnych bywa nośnikiem peptydów.

Czym jest dekstran

Dextran to polisacharyd zbudowany wyłącznie z glukozy. Według definicji przytaczanej przez CIR wytwarzają go z sacharozy bakterie Leuconostoc mesenteroides. Łańcuch główny tworzą wiązania α-1,6, a stopień rozgałęzienia zależy od szczepu i wynosi 0,5-60%; dekstrany rozgałęzione powyżej 43% nie rozpuszczają się w wodzie. Masa cząsteczkowa waha się od ok. 1000 do ponad 100 000 Da. Frakcje o średniej masie 40 000 i 70 000 Da podaje się w medycynie dożylnie jako środki zwiększające objętość osocza.

CosIng przypisuje mu funkcje wiążącą i regulującą lepkość; CIR odnotował go w 2012 roku w 51 produktach, niemal wyłącznie niespłukiwanych. Bywa też nośnikiem w gotowych kompleksach aktywnych: według deklaracji dostawców peptydy, np. Acetyl Tetrapeptide-3 z ekstraktem z kwiatów koniczyny łąkowej albo Palmitoyl Tripeptide-8, sprzedaje się w roztworze z glikolem butylenowym i dekstranem. Stąd jego obecność w szamponach, odżywkach i wcierkach do skóry głowy z takimi kompleksami.

Jak działa dekstran

Działa fizycznie, jak inne rozpuszczalne polisacharydy:

  • wiąże wodę i zwiększa lepkość fazy wodnej, co stabilizuje konsystencję;
  • nadaje spoistość produktom w postaci proszku lub kostki;
  • w kompleksach aktywnych jest nośnikiem, w którym rozprowadzony jest peptyd lub ekstrakt.

Działania pielęgnacyjnego samego dekstranu nie udokumentowano. Duże cząsteczki praktycznie nie przenikają przez nieuszkodzoną skórę. W badaniu na ochotnikach z mikronadżerkami naskórka dekstrany o masie 3000-70 000 Da wchłaniały się jednak w 20-38%, tym słabiej, im większa była cząsteczka.

Stężenia i pH

W ankiecie branżowej CIR najwyższe stężenia wynosiły 0,1% w produktach niespłukiwanych i 0,2% w produkcie do kąpieli; dla produktów spłukiwanych stężeń nie podano. W kompleksach peptydowych dekstran jest tylko jednym ze składników roztworu, więc w gotowym szamponie czy serum jest go mniej niż samego kompleksu. Według danych zebranych przez CIR jest trwały w łagodnie kwaśnym i łagodnie zasadowym środowisku.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR uznał dekstran, razem z 33 innymi polisacharydami wytwarzanymi przez mikroorganizmy, za bezpieczny w obecnych warunkach stosowania (Fiume i in., 2016). Badań podrażnienia i uczulenia samego dekstranu nie przedstawiono; ocena opiera się na danych dla grupy, w której żaden polisacharyd nie uczulał, i na znikomym przenikaniu przez nieuszkodzoną skórę. Panel uznał działanie ogólnoustrojowe po nałożeniu na skórę za mało prawdopodobne, dlatego ciąża nie jest przeciwwskazaniem. W USA dekstran ma status substancji uznanej za bezpieczną (GRAS) jako pośredni dodatek do żywności.

Ostrzeżenia znane z medycyny dotyczą wlewów dożylnych: w obserwacji 5745 pacjentek operowanych ginekologicznie lub położniczo w latach 1981-1986 natychmiastowe reakcje anafilaktoidalne po dekstranie 70 wystąpiły u 1 na 383 osoby. W PubMed nie ma opisów reakcji po kosmetykach z dekstranem.

Co pokazują badania

Dane o dekstranie w kosmetykach dotyczą bezpieczeństwa, a nie działania: nie opublikowano badań wpływu samego dekstranu na nawilżenie skóry czy kondycję włosów. Jego rola w kompleksach peptydowych wynika z deklaracji składu dostawców, a badania skuteczności takich kompleksów oceniają peptyd i ekstrakt, nie nośnik.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

Mity i sprostowania

MitDekstran to to samo co dekstryna.

Jak jestNazwy brzmią podobnie, ale to różne składniki. Dekstryny powstają przez częściowy rozkład skrobi i mają osobną nazwę INCI Dextrin, a dekstran jest polisacharydem wytwarzanym przez bakterie. Oba zbudowane są z glukozy, ale różnią się pochodzeniem, budową łańcucha i właściwościami.

MitDekstran wywołuje zapalenie jelit i nowotwory, bo tak pokazały badania na myszach.

Jak jestTe badania dotyczą innego składnika: siarczanu dekstranu sodu (Sodium Dextran Sulfate), który podawany zwierzętom w wodzie do picia służy do wywoływania doświadczalnego zapalenia jelita grubego. CIR uznał, że ten model nie ma znaczenia dla stosowania kosmetyków. Sam dekstran w diecie szczurów (2,5% przez 480 dni) nie zwiększał częstości nowotworów.

Najczęściej zadawane pytania

Czy dekstran w szamponie obciąża włosy?

Nie ma badań, które by to pokazywały. To rozpuszczalny w wodzie polisacharyd dodawany w ułamkach procenta, więc w szamponie spłukuje się razem z pianą.

Czy osoba, która miała reakcję na kroplówkę z dekstranem, może używać kosmetyków z nim?

Kosmetyki nie były w tej sytuacji badane. Nieuszkodzona skóra przepuszcza tylko znikome ilości dekstranu, ale przez skórę uszkodzoną może się on wchłaniać. Takiej osobie warto omówić to z lekarzem i nie nakładać produktów z dekstranem na rany ani otarcia.

Czy dekstran jest wegański?

Tak. Surowcem jest sacharoza, czyli zwykły cukier, a polisacharyd wytwarzają z niej bakterie w procesie fermentacji. Sam dekstran nie jest pochodzenia zwierzęcego.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: DEXTRAN
  2. Fiume MM i in., Safety Assessment of Microbial Polysaccharide Gums as Used in Cosmetics, International Journal of Toxicology 2016; 35(1 Suppl): 5S-49S (Cosmetic Ingredient Review)
  3. Cosmetic Ingredient Review, Safety Assessment of Microbial Polysaccharide Gums as Used in Cosmetics, raport końcowy, 2012
  4. MakingCosmetics, karta specyfikacji mieszaniny Acetyl Tetrapeptide-3 z ekstraktem z kwiatów koniczyny łąkowej, 2022 (dane dostawcy)

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.