Encyklopedia INCI

Sodium Polyacrylate

Poliakrylan sodu

Sól sodowa kwasu poliakrylowego. Pęcznieje w wodzie, zagęszcza kremy i żele, stabilizuje emulsje i pozwala uzyskać lekką konsystencję, także w kremach z filtrem.

Czym jest poliakrylan sodu

To sól sodowa kwasu poliakrylowego, czyli syntetycznego polimeru zbudowanego z powtarzających się jednostek kwasu akrylowego (w CosIng: 2-Propenoic acid, homopolymer, sodium salt). Łańcuch niesie wiele grup karboksylanowych, które w wodzie odpychają się elektrostatycznie. Dzięki temu polimer rozwija się, wiąże dużo wody i pęcznieje. Ta sama chemia, w wersji usieciowanej, stoi za superabsorbentami, np. w pieluchach, które chłoną wielokrotność własnej masy wody.

W kosmetykach występuje jako proszek albo jako składnik gotowych dyspersji zagęszczających. Trafia do kremów, balsamów, kremów z filtrem, żeli i produktów do włosów.

Jak działa w kosmetyku

  • pęczniejąc w fazie wodnej, zwiększa jej lepkość już przy niewielkim dodatku i nadaje kremom lekką, żelowo-kremową konsystencję;
  • zagęszczona faza wodna utrudnia łączenie się kropel oleju, dlatego polimer stabilizuje emulsje, także te z niewielką ilością emulgatora;
  • pomaga utrzymać w zawiesinie cząstki stałe, np. pigmenty i mineralne filtry UV;
  • po odparowaniu wody zostawia na skórze cienki film.

Stężenia i pH

Według ankiety przywołanej w raporcie Cosmetic Ingredient Review (CIR) z 2002 roku polimery akrylowe w roli zagęstnika lub stabilizatora emulsji stosowano zwykle w stężeniu ok. 0,5%. W danych zebranych przez CIR w 2018 roku najwyższe zgłoszone stężenie poliakrylanu sodu wynosiło 7% w produktach nakładanych na skórę i 29,7% w produktach do okolic oczu. Poliakrylan sodu zagęszcza najlepiej w środowisku zbliżonym do obojętnego: przy niskim pH grupy karboksylanowe przyłączają protony, odpychanie łańcuchów słabnie i żel rzednie. Z tego samego powodu polimer jest wrażliwy na sole i elektrolity, bo jony metali ekranują ładunki łańcucha i obniżają lepkość. Przy dużej ilości soli lepiej sprawdzają się zagęstniki odporne na elektrolity, np. Polyacrylate Crosspolymer-6.

Dla kogo jest ten składnik

Jako składnik technologiczny pasuje do produktów dla każdego typu skóry. Lekkie emulsje i żele-kremy zagęszczone poliakrylanem są wygodne przy skórze tłustej i mieszanej, bo pozwalają ograniczyć ilość tłuszczów i woskowych zagęstników. Nie ma grupy, dla której byłby z zasady niewskazany.

Jak stosować produkty z tym składnikiem

Porę i sposób użycia wyznacza produkt: krem na dzień rano jako ostatni etap pielęgnacji, krem na noc wieczorem. W składzie INCI poliakrylan sodu stoi zwykle w pierwszej połowie listy, obok alkoholi tłuszczowych i emulgatorów. Jego obecność wskazuje, że konsystencję produktu buduje w części syntetyczny polimer, a nie wyłącznie wosk emulgujący.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR w raporcie z 2002 roku uznał poliakrylan sodu, razem z innymi polimerami akrylowymi, za bezpieczny w kosmetykach sformułowanych tak, by nie podrażniały skóry. Wniosek potwierdził w 2019 roku zmieniony raport CIR, obejmujący 126 kopolimerów akrylanowych. Nierozcieńczony poliakrylan sodu nie wywołał podrażnienia ani uczulenia w teście na 50 osobach, a u królików nie drażnił skóry przy nakładaniu 5 dni w tygodniu przez 4 tygodnie. W brytyjskim audycie z lat 2021-2022 testy płatkowe z 2% poliakrylanem sodu wykonano u 1302 pacjentów: odnotowano jedną reakcję dodatnią o niejasnym znaczeniu, jedną wątpliwą i cztery reakcje z podrażnienia. Nie ma przeciwwskazań do stosowania w ciąży i u dzieci; składnik nie wpływa na wrażliwość na słońce.

Co pokazują badania

Dane o poliakrylanie sodu dotyczą głównie bezpieczeństwa i właściwości fizykochemicznych: badań toksykologicznych, podrażnienia, uczulenia oraz reologii żeli. Opisany wyżej audyt (Soriano i wsp., 2024) przeprowadzono w 20 ośrodkach Wielkiej Brytanii i Irlandii we współpracy dermatologów z brytyjskim stowarzyszeniem branży kosmetycznej; autorzy uznali uczulenie na ten polimer za rzadkie. Otwarte pozostają pytania środowiskowe, bo polimery kwasu akrylowego o dużej masie cząsteczkowej rozkładają się w środowisku bardzo wolno.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Mity i sprostowania

MitPoliakrylan sodu, pokrewny superabsorbentom z pieluch, wyciąga wodę ze skóry i ją wysusza.

Jak jestW kremie polimer jest już napęczniały wodą z receptury, więc nie odbiera jej skórze. Jego zadaniem jest zagęszczenie fazy wodnej i stabilizacja emulsji; o nawilżeniu decydują humektanty i emolienty w produkcie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy poliakrylan sodu to mikroplastik?

Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2055 ogranicza syntetyczne mikrocząstki polimerowe, ale nie każdy polimer akrylowy się do nich zalicza. Według wytycznych Cosmetics Europe i EFfCI (2024) polimer, który podczas produkcji pęcznieje i tworzy żel, może tracić postać cząstek; producent musi to wykazać. Ograniczenie nie obejmuje też polimerów o wykazanej rozpuszczalności w wodzie powyżej 2 g/l. Tam, gdzie ma zastosowanie, obejmuje kosmetyki spłukiwane od 17 października 2027 r., niespłukiwane od 17 października 2029 r., a produkty do makijażu, warg i paznokci od 17 października 2035 r.

Czy poliakrylan sodu zatyka pory?

Danych o komedogenności tego polimeru nie ma. Jest solą pęczniejącą w wodzie, a nie tłuszczem, więc nie należy do grup składników zwykle podejrzewanych o zatykanie ujść mieszków; o tym decydują raczej oleje i woski w recepturze.

Dlaczego krem z polimerem zagęszczającym czasem się roluje?

Polimery, które po wyschnięciu tworzą film, mogą przy pocieraniu zbijać się w drobne wałeczki, zwłaszcza gdy nakłada się kilka warstw produktów z różnymi zagęstnikami albo poprzednia warstwa nie zdążyła się wchłonąć. Pomaga cieńsza warstwa, odczekanie między etapami i wklepywanie zamiast wcierania.

Czy poliakrylan sodu jest bezpieczny przy uczuleniu na akrylany z paznokci hybrydowych?

Uczulenie przy stylizacji paznokci wywołują małe, reaktywne monomery (met)akrylanowe, np. HEMA, zanim zostaną utwardzone. Poliakrylan sodu to gotowy polimer o dużej cząsteczce, a w dużym brytyjskim badaniu reakcje na niego nie dotyczyły osób uczulonych na (met)akrylaty. Przy rozległej alergii wybór kosmetyków warto omówić z alergologiem.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: SODIUM POLYACRYLATE
  2. Cosmetic Ingredient Review, Amended Safety Assessment of Acrylates Copolymers as Used in Cosmetics, raport końcowy zmieniony, 2019
  3. Soriano LF i in., Sensitisation to the acrylate co-polymers glyceryl acrylate/acrylic acid co-polymer, sodium polyacrylate and acrylates/C10-30 alkyl acrylate cross-polymer (Carbopol) is rare, Contact Dermatitis 2024
  4. Cosmetics Europe, EFfCI, Guidance on the EU Microplastics Restriction (Annex XVII REACH, Regulation (EU) 2023/2055), wersja 2, lipiec 2024

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.