Encyklopedia INCI

Niacinamide

Niacynamid

Amid kwasu nikotynowego, jedna z form witaminy B3. W kosmetykach wspiera barierę naskórkową, ogranicza widoczność przebarwień i wygładza drobne zmarszczki.

Czym jest niacynamid

Niacinamide (nikotynamid) to amid kwasu nikotynowego, rozpuszczalna w wodzie forma witaminy B3. W komórkach jest częścią koenzymów NAD+ i NADP+, które uczestniczą w przemianach energetycznych i w obronie przed stresem oksydacyjnym (Boo, 2021). Surowiec kosmetyczny otrzymuje się syntetycznie. W CosIng ma tylko funkcję wygładzającą, a występuje w serum, kremach, tonikach i produktach myjących.

Jak działa niacynamid

  • Bariera naskórkowa: w hodowli ludzkich keratynocytów nikotynamid zwiększał 4,1-5,5-krotnie syntezę ceramidów, a także kwasów tłuszczowych i cholesterolu; nałożony na suchą skórę zwiększał ilość ceramidów w warstwie rogowej i zmniejszał TEWL (Tanno i in., 2000).
  • Przebarwienia: w pH obojętnym nie hamuje tyrozynazy ani wytwarzania melaniny w hodowli melanocytów, lecz ograniczał o 35-68% przekazywanie melanosomów do keratynocytów (Hakozaki i in., 2002). Efekt jest odwracalny i zależy od dawki (Greatens i in., 2005).
  • Sebum: w badaniu na 100 osobach w Japonii (po 50 w grupie z kremem z 2% niacynamidu i w grupie placebo) tempo wydzielania sebum było niższe po 2 i 4 tygodniach; u 30 osób w USA po 6 tygodniach zmniejszyła się ilość sebum na powierzchni skóry, ale nie tempo jego wydzielania (Draelos i in., 2006).

Stężenia i pH

W badaniach klinicznych stosowano 2-5% niacynamidu. W badaniu Greatens i in. (2005) 5% zmniejszało przebarwienia istotnie bardziej niż podłoże, a 2% nie dawało istotnej różnicy (za: Boo, 2021). W danych przemysłu z raportu CIR z 2005 r. stężenia wynosiły od 0,0001% do 3%. Tempo hydrolizy niacynamidu do kwasu nikotynowego zależy od pH i temperatury (Finholt i Higuchi, 1962), ale kwaśne pH nie odbiera mu działania: w badaniach Hakozaki i in. (2026) 2% niacynamidu w pH 2,5 (4 tygodnie) i 5% w pH 4 (8 tygodni) zmniejszały przebarwienia bardziej niż te same stężenia w pH obojętnym.

Dla kogo jest niacynamid

Dla skóry tłustej i mieszanej (dane o sebum), dla skóry z przebarwieniami i nierównym kolorytem oraz dla skóry dojrzałej, na której badano wygładzanie drobnych zmarszczek. Dzięki dobrej tolerancji nadaje się też dla skóry wrażliwej, choć pojedyncze osoby reagują podrażnieniem: w badaniu Kawada i in. (2008) jedna z 30 kobiet przerwała stosowanie z powodu niewielkiego podrażnienia. Rozjaśnienie wymaga tygodni stosowania i zanika po odstawieniu.

Jak stosować niacynamid

Rano i wieczorem, w serum albo kremie, codziennie. W ciągu dnia warto łączyć go z filtrem: w badaniu Hakozaki i in. (2002) na 120 kobietach z opalenizną krem z 2% niacynamidu i filtrem rozjaśniał skórę skuteczniej niż sam krem z filtrem.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR (2005) uznał niacynamid za bezpieczny w kosmetykach. W badaniach klinicznych przytoczonych w raporcie nie wywoływał pieczenia w stężeniu do 10%, a testy użytkowe i 21-dniowy test kumulacyjny do 5% nie wykazały podrażnień; nie uczulał i nie był fotouczulający. Wyniki części badań in vitro i na zwierzętach z dużymi dawkami doustnymi Panel uznał za nieistotne przy stężeniach kosmetycznych. Jako witamina obecna w żywności nie ma przeciwwskazań w ciąży. W komunikatach z lat 2024-2025 CIR wymienił tę ocenę wśród tych, które mogą zostać ponownie otwarte ze względu na upływ czasu.

Co pokazują badania

Dowody pochodzą z randomizowanych badań z placebo na połówkach twarzy, w dużej części prowadzonych przez pracowników firmy P&G. Bissett i in. (2004): 50 kobiet w wieku 40-60 lat przez 12 tygodni; krem z 5% niacynamidu w porównaniu z tym samym kremem bez niego poprawił drobne zmarszczki, przebarwienia, teksturę, czerwone plamy i ziemisty odcień skóry. Hakozaki i in. (2002): 18 Japonek z przebarwieniami, 5%, istotna poprawa po 4 tygodniach. Kawada i in. (2008): 30 kobiet, 4% przez 8 tygodni, zmarszczki wokół oczu płytsze niż po stronie kontrolnej. Brakuje badań trwających dłużej niż kilka miesięcy.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Tranexamic Acidin vitro oba ograniczały uwalnianie z keratynocytów endoteliny-1, sygnału nasilającego pigmentację (Hakozaki i in., 2024)
  • Ceramide NPniacynamid pobudza syntezę ceramidów w naskórku, a ceramidy z kosmetyku uzupełniają lipidy bariery
  • Panthenoloba rozpuszczają się w fazie wodnej i często występują razem w kremach wspierających barierę naskórka
  • Zinc PCAoba składniki występowały w kremie badanym przez Sitohang i in. (2020)
  • 1,2-Hexanediolw badaniu in vitro wzmacniał działanie heksanodiolu wobec grzybów
  • Adenosineczęsto w jednym kremie: niacynamid wyrównuje koloryt, adenozyna wygładza
  • Ascorbyl Glucosideoba działają przy pH zbliżonym do obojętnego

Mity i sprostowania

MitNiacynamidu nie wolno łączyć z witaminą C, bo powstaje niacyna, która czerwieni skórę, a oba składniki przestają działać.

Jak jestMit wywodzi się z badań chemicznych w roztworach: oba związki tworzą w wodzie kompleks (Guttman i Brooke, 1963), a hydroliza niacynamidu do kwasu nikotynowego zależy od pH i temperatury. Nie znaleziono badań u ludzi, w których nałożenie obu składników wywoływało zaczerwienienie albo osłabiało ich działanie; Hakozaki i in. (2006) badali klinicznie żel z glukozydem askorbylu i niacynamidem. Realny problem dotyczy trwałości wspólnej receptury: w kremie naświetlanym UV niacynamid przyspieszał rozkład kwasu askorbinowego (Ahmad i in., 2012). Nakładanie dwóch osobnych produktów to inna sytuacja.

Najczęściej zadawane pytania

Czy niacynamid powoduje zaczerwienienie i uderzenie gorąca jak niacyna?

Nie powinien. Takie objawy wywołuje kwas nikotynowy (niacyna), a nikotynamid przyjmowany doustnie ich nie powoduje (Boo, 2021). To dwie różne substancje, choć obie zalicza się do witaminy B3.

Czy 10% niacynamidu działa lepiej niż 5%?

Nie ma na to dowodów. Najwięcej danych klinicznych dotyczy 4-5%, a nie znaleziono badań, w których stężenia powyżej 5% lepiej zmniejszałyby przebarwienia czy zmarszczki. Wyższe stężenie nie jest więc samo w sobie zaletą produktu.

Czy niacynamid zmniejsza widoczność porów?

W jednym badaniu tak. Chiu i in. (2007) podzielili 52 osoby z Tajwanu na dwie grupy: jedna stosowała krem z 4% niacynamidu i kinetyną, druga krem z samym 4% niacynamidem, a na drugą połowę twarzy placebo. W grupie z samym niacynamidem pomiary aparaturowe wykazały po 8 tygodniach mniej widocznych porów i bardziej wyrównaną skórę, a po 12 tygodniach mniej zmarszczek. To wynik jednego, niewielkiego badania.

Czy niacynamid można łączyć z retinolem?

Tak. W badaniach klinicznych oceniano kosmetyki łączące niacynamid z retinolem, ale udziału każdego ze składników nie da się z nich wydzielić (Boo, 2021). Nie opisano niezgodności tych substancji na skórze.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: NIACINAMIDE
  2. Cosmetic Ingredient Review Expert Panel, Final report of the safety assessment of niacinamide and niacin, Int J Toxicol 2005
  3. Bissett DL i in., Topical niacinamide reduces yellowing, wrinkling, red blotchiness, and hyperpigmented spots in aging facial skin, Int J Cosmet Sci 2004
  4. Boo YC, Mechanistic Basis and Clinical Evidence for the Applications of Nicotinamide (Niacinamide) to Control Skin Aging and Pigmentation, Antioxidants 2021

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.