Encyklopedia INCI

Citronellol

Cytronelol

Alkohol terpenowy o różanym zapachu, główny składnik olejków różanego i geraniowego. Deklarowany alergen zapachowy; świeży uczula rzadko.

Czym jest cytronelol

Cytronelol to acykliczny alkohol monoterpenowy o świeżym, różanym zapachu. Występuje jako dwa enancjomery, (R)-(+) i (S)-(-), oraz ich mieszanina; nazwa INCI Citronellol obejmuje wszystkie formy, a CosIng podaje dla nich cztery numery CAS. Jest głównym składnikiem olejku różanego (20-49%) i geraniowego (w olejku chińskim 32-43%), a w olejku cytronelowym typu Java stanowi 8,5-14% (SCCS, 2012). Przemysłowo otrzymuje się go także przez uwodornienie geraniolu lub cytronelalu.

Należy do stu najczęściej używanych substancji zapachowych. W przeglądzie 516 produktów konsumenckich był w 21,1% z nich, a w analizie 59 produktów gospodarstwa domowego w 47% (SCCS, 2012). CosIng podaje jedną funkcję: zapachową.

Jak działa cytronelol

Nadaje kompozycjom nutę różaną i kwiatową. Jako alergen jest słaby: w teście LLNA wartość EC3 wyniosła 43,5% (SCCS, 2012). Podobnie jak linalol utlenia się jednak na powietrzu. W próbkach wystawionych na powietrze stężenie cytronelolu spadało, a siła uczulania rosła; głównymi produktami utleniania i głównymi alergenami były wodoronadtlenki (Rudbäck i in., 2014).

Stężenia i pH

Przepisy UE nie ograniczają stężenia cytronelolu i nie wymagają kontroli jego liczby nadtlenkowej. Obowiązuje deklaracja powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych, także gdy cytronelol pochodzi z olejku. Przy zawartości 20-49% w olejku różanym już 0,01% tego olejku w kremie może przekroczyć próg deklaracji. Rozpuszcza się w alkoholu i olejach, słabo w wodzie.

Dla kogo cytronelol

Dla osób, które dobrze tolerują kosmetyki perfumowane i z olejkami kwiatowymi. Nie jest wskazany przy potwierdzonej alergii na cytronelol lub utleniony cytronelol. U 75-91% osób reagujących na utleniony cytronelol stwierdzono też reakcje na utleniony linalol lub limonen (Hagvall i in., 2020), więc przy alergii na utlenione terpeny ostrożność obejmuje także cytronelol.

Jak stosować produkty z cytronelolem

Pora dnia nie ma znaczenia. Produkty z cytronelolem i olejkami kwiatowymi przechowuje się szczelnie zamknięte, z dala od ciepła, i zużywa w terminie po otwarciu. W wykazie składników Citronellol stoi zwykle po Parfum, często obok Geraniol, albo przy olejkach różanym i geraniowym, które zawierają oba związki.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Świeży cytronelol należy do rzadkich alergenów: dawał dodatnie testy płatkowe u 0,2% z 1701, 0,4% z 1855 i 0,5% z 2003 kolejno badanych pacjentów (SCCS, 2012). Jest składnikiem mieszaniny zapachowej II (0,5%) z europejskiej serii podstawowej. W badaniu 658 pacjentów oczyszczony cytronelol dał reakcje u 0,15-0,31%, a utleniony u 0,61-4,5%, zależnie od stężenia; części tych przypadków mieszanina II nie wykrywała (Hagvall i in., 2020). Brak badań u kobiet w ciąży; przepisy nie przewidują ostrzeżeń na opakowaniu.

Status prawny w UE

Citronellol figuruje w załączniku III rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod pozycją 86: bez limitu stężenia i bez ostrzeżenia, z obowiązkiem wymienienia w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych. Obowiązek dotyczy produktów wprowadzanych do obrotu od 11 marca 2005 r. (dyrektywa 2003/15/WE). Rozporządzenie (UE) 2023/1545 nadało tej pozycji nowe brzmienie i dopisało enancjomery (3R) i (3S) z numerami CAS i WE, bez okresu przejściowego. Terminy 31 lipca 2026 r. i 31 lipca 2028 r. dotyczą pozycji z przypisem przejściowym, np. nowych alergenów.

Co pokazują badania

Dane o uczuleniu pochodzą z testów płatkowych u pacjentów dermatologicznych, a o sile uczulania z testów LLNA. Utleniony cytronelol wykrywa więcej przypadków alergii niż oczyszczony (Hagvall i in., 2020). Nie wiadomo, ile wodoronadtlenków cytronelolu powstaje w kosmetykach w czasie użytkowania ani od jakiego stężenia reagują osoby uczulone.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Obowiązek podania w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych; brak limitu stężenia i wymogu liczby nadtlenkowej (zał. III poz. 86 rozp. (WE) 1223/2009; obowiązek od 11.03.2005 na mocy dyrektywy 2003/15/WE; rozp. (UE) 2023/1545 dopisało enancjomery (3R) i (3S) bez okresu przejściowego).

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Tocopherolprzeciwutleniacz spowalnia utlenianie cytronelolu do wodoronadtlenków
  • BHTprzeciwutleniacz stabilizuje terpeny podczas przechowywania

Mity i sprostowania

MitCytronelol z naturalnego olejku różanego jest bezpieczniejszy niż syntetyczny.

Jak jestTo ta sama cząsteczka, a jej potencjał uczulający zależy głównie od utlenienia, nie od pochodzenia. Olejek różany zawiera ponadto inne alergeny, np. geraniol (6-23%).

Najczęściej zadawane pytania

Czy cytronelol to to samo co olejek cytronelowy?

Nie. Cytronelol to jedna substancja, a olejek cytronelowy to mieszanina: olejek z Cymbopogon winterianus z Tajwanu i Jawy zawiera 31-40% cytronelalu, 20-25% geraniolu i 8,5-14% cytronelolu (SCCS, 2012). W kosmetykach cytronelol pełni wyłącznie funkcję zapachową.

Mam dodatni test na mieszaninę zapachową II. Czy to znaczy, że uczula mnie cytronelol?

Niekoniecznie. Mieszanina II zawiera sześć substancji, m.in. cytral, kumarynę, farnezol i heksylocynamal, a cytronelol jest w niej w najniższym stężeniu (0,5%). Który składnik odpowiada za reakcję, pokazują testy z pojedynczymi substancjami; świeży cytronelol daje dodatni wynik rzadko.

Czy produkt z olejkiem różanym zawiera cytronelol, nawet jeśli nie ma go w składzie?

Może. Olejek różany zawiera 20-49% cytronelolu, ale deklaracja jest obowiązkowa dopiero powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych. Brak nazwy w składzie oznacza stężenie poniżej progu, a nie całkowity brak cytronelolu.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: CITRONELLOL
  2. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545 z dnia 26 lipca 2023 r. w odniesieniu do oznakowania alergenów zapachowych w produktach kosmetycznych (EUR-Lex)
  3. SCCS, Opinion on fragrance allergens in cosmetic products, SCCS/1459/11, 2012
  4. Hagvall L i in., Patch testing with purified and oxidized citronellol, Contact Dermatitis 2020

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.