Encyklopedia INCI

Pinene

Pinen

Monoterpen o żywicznym, iglastym zapachu, główny składnik terpentyny. W kosmetykach składnik zapachowy; od 2023 r. alergen do deklaracji z limitem nadtlenków.

Czym jest pinen

Pinene to bicykliczny węglowodór monoterpenowy o wzorze C10H16. W CosIng nazwa Pinene odpowiada alfa-pinenowi (CAS 80-56-8), a pozycja 371 załącznika III obejmuje alfa- i beta-pinen z czterema numerami CAS. Oba izomery są głównymi składnikami olejku terpentynowego z żywicy sosnowej i występują w olejkach z igieł drzew iglastych.

Ma świeży, żywiczny zapach igliwia. Trafia do kosmetyków jako czysta substancja zapachowa albo z olejkami eterycznymi: do balsamów, kremów, serów, toników, perfum i produktów z filtrem UV.

Jak działa pinen

Nadaje zapach; CosIng wymienia też funkcję przeciwpieniącą, czyli ograniczanie tworzenia się piany. Nie jest składnikiem aktywnym. Jak inne terpeny z wiązaniem podwójnym reaguje z tlenem z powietrza; przepisy ograniczają liczbę nadtlenkową terpenów, a SCCS opisał, że utlenione terpeny, np. limonen i linalol, uczulają silniej niż świeże. U osób uczulonych na terpentynę alfa-pinen jest jednym z głównych alergenów: w portugalskiej serii przypadków reagowało na niego 17 z 30 takich osób.

Stężenia i pH

Prawo UE nie określa maksymalnego stężenia pinenu. Wymaga natomiast liczby nadtlenkowej surowca poniżej 10 mmol/l; limit dotyczy substancji, nie gotowego produktu. Pinen jest lotny, praktycznie nierozpuszczalny w wodzie, dobrze rozpuszczalny w olejach i alkoholu, a pH nie ma znaczenia dla jego roli. W kosmetykach z olejkami iglastymi próg deklaracji bywa przekraczany nawet przy niewielkim dodatku olejku, bo pineny stanowią w nich dużą część składu.

Dla kogo pinen

Pasuje do produktów o leśnym zapachu dla osób, które dobrze tolerują olejki eteryczne. Nie jest wskazany dla osób uczulonych na terpentynę, olejki iglaste lub same pineny, także po zawodowym kontakcie z terpentyną; uczulenia na nią i na alfa-pinen opisywano m.in. u pracowników przemysłu ceramicznego. Przy alergii na zapachy lepiej wybierać produkty bezzapachowe.

Jak stosować produkty z pinenem

To składnik pomocniczy. W wykazie INCI pojawia się jako Pinene, zwykle po słowie Parfum albo obok nazw olejków eterycznych. Produkty z pinenem warto przechowywać szczelnie zamknięte, w chłodnym i ciemnym miejscu, i zużywać w terminie po otwarciu, bo utlenianie może postępować także w gotowym kosmetyku. Nie ma ograniczeń co do pory dnia ani łączenia z innymi składnikami.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Większość danych klinicznych pochodzi od osób uczulonych na terpentynę. Wśród 24 pracowników przemysłu ceramicznego z zawodową alergią kontaktową 8 reagowało na alfa-pinen, a u pracownika fabryki perfum uczulonego na olejek bergamotowy stwierdzono reakcje na alfa- i beta-pinen. Spośród 63 osób uczulonych na mieszankę zapachową I dwie reagowały na beta-pinen, żadna na alfa-pinen. Brak badań u kobiet w ciąży; przepisy nie przewidują ograniczeń w ciąży ani ostrzeżeń dotyczących słońca.

Status prawny w UE

Pinene figuruje w załączniku III rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod pozycją 371, dodaną rozporządzeniem (UE) 2023/1545. Pozycja wymaga wymienienia alfa- i beta-pinenu w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych oraz liczby nadtlenkowej poniżej 10 mmol/l; jako monoterpen pinen podlega też pozycji 130 dla terpenów i terpenoidów. Produkty niespełniające wymogu mogły być wprowadzane do obrotu do 31 lipca 2026 r. i mogą być udostępniane do 31 lipca 2028 r.

Co pokazują badania

Dowody to głównie serie przypadków i testy płatkowe u osób z alergią na terpentynę, olejki eteryczne lub zapachy. SCCS zaliczył alfa- i beta-pinen do alergenów potwierdzonych u ludzi, w kategorii 11-100 opisanych dodatnich reakcji, a terpentynę do najwyższej kategorii, powyżej 1000. Niewiele wiadomo o tempie utleniania pinenu w gotowych kosmetykach, bo zależy ono od receptury, opakowania i przechowywania.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Obowiązek podania w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych; liczba nadtlenkowa poniżej 10 mmol/l, limit dotyczy substancji, nie gotowego produktu (zał. III poz. 371 w związku z poz. 130 rozp. (WE) 1223/2009, poz. 371 dodana rozp. (UE) 2023/1545; produkty niezgodne: wprowadzanie do obrotu do 31.07.2026, udostępnianie do 31.07.2028).

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • BHTprzeciwutleniacz ogranicza powstawanie nadtlenków w terpenach
  • Tocopherolprzeciwutleniacz spowalnia utlenianie olejków eterycznych

Mity i sprostowania

MitOlejki z drzew iglastych są naturalne, więc nie uczulają.

Jak jestTerpeny z olejków iglastych, w tym pinen, mogą uczulać, a utlenianie w czasie przechowywania zwiększa to ryzyko. Pochodzenie z rośliny nie zmienia właściwości cząsteczki.

MitPinen w składzie oznacza, że kosmetyk zawiera terpentynę.

Jak jestPinen występuje w wielu olejkach eterycznych i bywa dodawany jako czysta substancja zapachowa. Jego obecność na liście oznacza tylko, że stężenie przekroczyło próg deklaracji, a nie że dodano olejek terpentynowy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy pinen dodany jako czysta substancja różni się od pinenu z olejku sosnowego?

Cząsteczka jest ta sama i podlega tym samym zasadom: obowiązkowi deklaracji i limitowi nadtlenków. Dla ryzyka uczulenia większe znaczenie niż pochodzenie ma świeżość surowca i sposób przechowywania produktu.

Alergia na terpentynę: czy trzeba unikać kosmetyków z pinenem?

Warto zachować ostrożność, bo alfa-pinen często odpowiada za reakcje u osób uczulonych na terpentynę. Najpewniejszą odpowiedź daje test płatkowy z pojedynczymi terpenami wykonany przez dermatologa.

Co oznacza liczba nadtlenkowa poniżej 10 mmol/l?

To miara ilości nadtlenków, które powstały w surowcu w wyniku utleniania. Limit sprawia, że do produkcji trafia surowiec mało utleniony, ale nie obejmuje gotowego kosmetyku, więc po otwarciu duże znaczenie ma sposób przechowywania.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: PINENE
  2. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545 z dnia 26 lipca 2023 r. w odniesieniu do oznakowania alergenów zapachowych w produktach kosmetycznych (EUR-Lex)
  3. SCCS, Opinion on fragrance allergens in cosmetic products, SCCS/1459/11, 2012

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.