Encyklopedia INCI

Ricinus Communis Seed Oil

Olej rycynowy

Gęsty olej z nasion rącznika, złożony głównie z triglicerydów kwasu rycynolowego. Emolient i baza pomadek oraz kosmetyków do makijażu; częsta przyczyna alergii na ustach.

Czym jest olej rycynowy

Ricinus Communis Seed Oil to olej z nasion rącznika pospolitego (Ricinus communis) z rodziny wilczomleczowatych. Nasiona zawierają 42-55% tłuszczu. Farmakopea Europejska opisuje olej tłoczony na zimno, przy którego tłoczeniu temperatura oleju nie może przekroczyć 50°C, oraz olej rafinowany; według jej monografii kwas rycynolowy stanowi 85-92% kwasów tłuszczowych, a linolowego jest 2,5-7%, oleinowego 2,5-6% (raport EMA, 2016). Kwas rycynolowy ma przy dwunastym atomie węgla grupę hydroksylową, rzadką w olejach roślinnych, a olej jest wyjątkowo gęsty i lepki.

Nasiona zawierają 1-5% rycyny, białka uznawanego za jedną z najsilniejszych naturalnych trucizn, ale przy tłoczeniu zostaje ona w wytłokach i nie przechodzi do oleju (EMA, 2016; CIR, 2007). W danych FDA z 2023 r. olej rycynowy zgłoszono w 1018 kosmetykach, w tym w 199 pomadkach.

Jak działa olej rycynowy

  • jako emolient zmiękcza naskórek i zostawia na nim gęsty film, który ogranicza odparowanie wody;
  • w pomadkach i kosmetykach kolorowych tworzy płynną część bazy obok wosków;
  • według Cosmetic Ingredient Review (CIR) olej i kwas rycynolowy mogą zwiększać przenikanie innych substancji przez skórę.

Olej pochłania promieniowanie UV z maksimum przy 270 nm (CIR), czyli w zakresie UVC, który nie dociera do powierzchni Ziemi, więc nie chroni przed słońcem.

Stężenia i pH

W ankiecie przemysłu z 2022 r. maksymalne stężenia wynosiły 0,0002-77,8%, najwięcej w kremach i balsamach nawilżających; w pomadkach 12,5-75%, w cieniach do powiek do 43,6%. W 2004 r. najwyższe, 81%, zgłaszano w pomadkach. Olej nie ma własnego pH.

Dla kogo jest olej rycynowy

Dla suchych, spierzchniętych ust i suchej skóry, w pomadkach, balsamach do ust i kosmetykach kolorowych. W teście na uchu królika (Fulton, 1989) otrzymał 1 w skali komedogenności 0-5, czyli wynik uznawany przez autora za nieistotny; model jest czulszy od skóry człowieka. Nie jest wskazany przy potwierdzonej alergii na olej rycynowy lub kwas rycynolowy ani przy nawracających zmianach na ustach bez ustalonej przyczyny.

Jak stosować olej rycynowy

Czysty olej nakłada się cienko, bo jest bardzo lepki. Na długie włosy lepiej nakładać go oszczędnie i rozcieńczony innym olejem: opisano przypadek 20-latki, której długie włosy po umyciu z olejem kokosowym i rycynowym splątały się w nierozczesywalny kołtun, który trzeba było obciąć (Maduri i in., 2017). Oleju nie należy wkraplać do oka.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR uznał olej rycynowy za bezpieczny w obecnych warunkach stosowania w 2007 r. i podtrzymał ten wniosek w 2024 r. W testach klinicznych nie był istotnym czynnikiem drażniącym, uczulającym ani fotouczulającym, choć panel odnotował dodatnie testy u osób z zawodowymi zmianami skórnymi. Jest jednak jednym z głównych alergenów kosmetyków do ust: w przeglądzie 58 opisanych przypadków alergii na produkty do ust należał do najczęstszych przyczyn (Pal i in., 2024), a w tajlandzkiej serii 410 pacjentów z zapaleniem warg był jednym z pięciu najczęstszych alergenów (14,3%) i autorzy nazwali go alergenem zyskującym na znaczeniu (Kanokrungsee i in., 2023).

W badaniach klinicznych opisanych w raporcie CIR z 2007 r. roztwór oleju rycynowego wkraplany do oka 9 pacjentom cztery razy dziennie przez 15 dni wywołał łagodny, przemijający dyskomfort i niewielkie zmiany nabłonka, a u 100 pacjentów po wkropleniu oleju barwienie przyżyciowe wykazało obumieranie komórek nabłonka rogówki i spojówki oraz przerwy w jego ciągłości. U królików jednorazowe wkroplenie nierozcieńczonego oleju wywoływało najwyżej lekkie przekrwienie tęczówki i spojówki, a wkraplanie 10 kropli dziennie przez 3 tygodnie nie uszkodziło rogówki.

Doustnie olej rycynowy działa przeczyszczająco i był stosowany do wywoływania porodu (CIR), dlatego w ciąży nie przyjmuje się go doustnie bez zalecenia lekarza; nie dotyczy to kosmetyków na skórę.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Cera Microcristallinawosk nadaje sztyftowi twardość, a olej rycynowy tworzy płynną część bazy pomadki

Mity i sprostowania

MitOlej rycynowy przyspiesza wzrost włosów i pomaga przy łysieniu.

Jak jestKwas rycynolowy hamował w badaniach laboratoryjnych enzym wytwarzający prostaglandynę D2, związaną z łysieniem androgenowym, ale lek blokujący receptor tej prostaglandyny nie działał w badaniu klinicznym z randomizacją, a badań klinicznych samego oleju nie ma (Girdler i in., 2026). To hipoteza, nie udowodnione działanie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy olej rycynowy przyspiesza wzrost rzęs i brwi?

Nie ma na to dowodów. Nie znaleziono badań klinicznych oleju rycynowego na wzrost rzęs, a przegląd systematyczny 22 prac o olejach do włosów wskazał najwyżej słabe dowody na lepszy połysk włosów i brak mocnych dowodów na ich wzrost (Phong i in., 2022).

Mam łuszczące się, pieczące usta po nowej pomadce. Czy może to być olej rycynowy?

Może. Rozstrzyga test płatkowy u dermatologa, najlepiej z własnymi kosmetykami pacjenta: w tajlandzkiej serii to one najczęściej dawały dodatnie wyniki (73,3%), a olej rycynowy i kwas rycynolowy testuje się też osobno. Do tego czasu warto odstawić pomadki i balsamy zawierające Ricinus Communis Seed Oil.

Czy olej rycynowy z apteki nadaje się do kosmetyków?

Olej farmaceutyczny spełnia wymagania Farmakopei Europejskiej co do składu i czystości, więc można go nakładać na skórę i usta. Przed pierwszym użyciem na twarzy warto sprawdzić tolerancję na małym fragmencie skóry.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: RICINUS COMMUNIS SEED OIL
  2. Fiume MM i in., Re-Review Summary of Ricinus Communis (Castor) Seed Oil and Ricinoleates as Used in Cosmetics, International Journal of Toxicology 2025 (Cosmetic Ingredient Review)
  3. EMA HMPC, Assessment report on Ricinus communis L., oleum, EMA/HMPC/572973/2014, 2016
  4. Kanokrungsee S i in., Prevalence and causative allergens of contact cheilitis in Thailand, Contact Dermatitis 2023

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.