Encyklopedia INCI

Polysorbate 20

Polisorbat 20

Niejonowy surfaktant z sorbitanu, kwasu laurynowego i łańcuchów tlenku etylenu. Rozpuszcza olejki i kompozycje zapachowe w tonikach i mgiełkach, pomaga też emulgować i myć.

Czym jest polisorbat 20

Polysorbate 20 to niejonowy surfaktant z grupy polisorbatów. Według definicji przytoczonej przez Cosmetic Ingredient Review (CIR) jest mieszaniną laurynianów sorbitolu i jego bezwodników (sorbitanu), głównie monoestrów, połączonych średnio z 20 cząsteczkami tlenku etylenu, które tworzą łańcuchy glikolu polietylenowego (PEG). Powstaje przez estryfikację sorbitolu kwasem tłuszczowym i etoksylację albo w odwrotnej kolejności. Kwas laurynowy z surowców roślinnych jest mieszaniną kwasów, dlatego laurynian stanowi tylko około 39% estrów, a resztę głównie estry kwasów mirystynowego (26%), palmitynowego i stearynowego (po 12%).

W danych FDA z 2015 r. był najczęściej zgłaszanym polisorbatem: 3013 kosmetyków, prawie czterokrotnie więcej niż w 1998 r. Jest też dodatkiem do żywności E 432.

Jak działa polisorbat 20

  • Solubilizacja: ma najwyższą wśród polisorbatów wartość HLB, 16,7; w wodzie tworzy micele, w których mieszczą się olejki eteryczne i kompozycje zapachowe, więc tonik czy mgiełka z zapachem pozostają przejrzyste.
  • Emulgowanie: stabilizuje emulsje olej w wodzie, zwykle razem z emulgatorem lipofilowym.
  • Mycie: CosIng przypisuje mu funkcję myjącą; w płynach do kąpieli jest współsurfaktantem.

Polisorbaty mogą ułatwiać przenikanie innych substancji: na skórze bezwłosej myszy 5% polisorbatu 20 w etanolu zwiększał przenikanie salbutamolu 3,4 raza względem buforu, ale tylko 1,3 raza względem samego etanolu. Panel CIR zalecił producentom ostrożność przy łączeniu polisorbatów ze składnikami, których bezpieczeństwo opiera się na słabym wchłanianiu, zwłaszcza w produktach dla niemowląt.

Stężenia

W ankiecie przemysłu z 2014 r. maksymalne stężenia wynosiły 0,00001-9,1% w produktach niespłukiwanych i 0,0006-19,6% w spłukiwanych, najwięcej w płynach do kąpieli; w 1984 r. zgłaszano ponad 50%. W produktach do okolic oczu stosowano do 3,5%, dla niemowląt do 12,6%.

Dla kogo jest ten składnik

W teście na uchu królika (Fulton, 1989) otrzymał 0 w skali komedogenności 0-5; model jest czulszy od skóry człowieka, a o zaskórnikach decyduje cała receptura. Nie znaleziono opisów alergii kontaktowej na polisorbat 20 z kosmetyków; opisano pokrzywkę po wstrzyknięciu leku z nim (Kato i in., 2019). Osoby z rozpoznaną natychmiastową nadwrażliwością na glikole polietylenowe lub polisorbaty powinny omówić z alergologiem także wybór kosmetyków.

Jak stosować produkty z tym składnikiem

Polysorbate 20 w końcowej części składu toniku lub mgiełki, obok Parfum albo olejku eterycznego, oznacza solubilizator zapachu, a wysoko w składzie płynu do kąpieli jeden ze składników myjących.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

W ocenie z 2015 r. panel CIR uznał polisorbaty za bezpieczne, jeśli produkt jest sformułowany tak, by nie drażnił. We wcześniejszym raporcie (1984) polisorbaty nierozcieńczone lub w roztworach wodnych nie uczuliły nikogo z 580 badanych, a produkty z nimi nikogo z 3481 osób; produkty z 1-2,4% polisorbatu 20 dawały najwyżej minimalne podrażnienie. W teście maksymalizacyjnym na świnkach morskich nierozcieńczony surowiec wywołał jednak umiarkowane uczulenie w 4 z 5 prób, a w piątej silne. EFSA (2015) ustaliła dla polisorbatów w żywności grupowe dopuszczalne dzienne spożycie 25 mg/kg m.c.

Etoksylacja może zostawić ślady tlenku etylenu i 1,4-dioksanu, dlatego surowiec oczyszcza się parą wodną. W UE obie substancje są zakazane w kosmetykach (zał. II poz. 182 i 343 rozp. (WE) nr 1223/2009), a ich niezamierzone, technicznie nieuniknione ślady dopuszcza art. 17, jeśli produkt pozostaje bezpieczny. SCCS uznał w 2015 r. za bezpieczny poziom 1,4-dioksanu do 10 ppm w gotowym kosmetyku. CIR zniósł dawne zalecenie, by kosmetyków z PEG nie stosować na uszkodzoną skórę, ale uznał za niewłaściwe nakładanie produktów z dużym stężeniem PEG na skórę uszkodzoną na całej grubości warstwy rogowej i naskórka, np. po rozległych oparzeniach.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Parfumsolubilizator utrzymuje kompozycję zapachową w przejrzystym produkcie wodnym

Mity i sprostowania

MitPolysorbate 20 zawiera 1,4-dioksan, więc każdy kosmetyk z nim jest niebezpieczny.

Jak jest1,4-dioksan może powstać jako produkt uboczny etoksylacji, ale nie jest składnikiem polisorbatu i usuwa się go przy oczyszczaniu surowca. Jako substancja zakazana może występować w kosmetyku tylko w śladowej, technicznie nieuniknionej ilości, jeśli produkt pozostaje bezpieczny; SCCS uznał za bezpieczny poziom do 10 ppm w gotowym produkcie.

Najczęściej zadawane pytania

Co oznacza liczba 20 w nazwie Polysorbate 20?

Liczba w nazwie to oznaczenie handlowe, a nie wielkość cząsteczki: pierwsza cyfra wskazuje kwas tłuszczowy (2 laurynowy, 4 palmitynowy, 6 stearynowy, 8 oleinowy). Zbieżność z liczbą jednostek tlenku etylenu jest przypadkowa, bo według definicji przytoczonych przez CIR polisorbaty 40, 60 i 80 także mają ich średnio 20.

Czy tonik z polisorbatem 20 może podrażniać oczy?

Sam polisorbat 20 drażni oczy słabo: u ochotników krople z roztworem do 40% nie wywoływały zmian, a 10% roztwór nie drażnił oka królika. W testach in vitro nierozcieńczony surowiec bywał oceniany jako drażniący, ale w kosmetykach stężenia są wielokrotnie niższe.

Czy można stosować produkty z polisorbatem 20 w ciąży?

Tak. Polisorbaty są dopuszczonymi dodatkami do żywności, a polisorbaty 60 i 80 podawane doustnie ciężarnym samicom szczurów nie szkodziły płodom nawet w dawkach powyżej 5000 mg/kg masy ciała dziennie. Nie ma przesłanek, by w ciąży unikać kosmetyków z tym składnikiem.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: POLYSORBATE 20
  2. Becker LC i in., Safety Assessment of Polysorbates as Used in Cosmetics, Cosmetic Ingredient Review, Final Amended Report 2015 (karta statusu CIR)
  3. SCCS, Opinion on the Report of the ICCR Working Group: Considerations on Acceptable Trace Level of 1,4-Dioxane in Cosmetic Products, SCCS/1570/15, 2015
  4. EFSA ANS Panel, Scientific Opinion on the re-evaluation of polyoxyethylene sorbitan monolaurate (E 432) and related polysorbates as food additives, EFSA Journal 2015; 13(7): 4152

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.