Encyklopedia INCI

Potassium Cetyl Phosphate

Cetylofosforan potasu

Sól potasowa estrów kwasu fosforowego i alkoholu cetylowego. Anionowy emulgator olej w wodzie, stosowany zwłaszcza w kremach z filtrami i emulsjach z dużą ilością olejów i pigmentów.

Czym jest cetylofosforan potasu

To anionowy emulgator: według słownika INCI przytoczonego przez CIR sól potasowa złożonej mieszaniny estrów kwasu fosforowego i alkoholu cetylowego (C16). Łańcuchy mają rozkład długości z maksimum przy 16 atomach węgla. Najbardziej znany surowiec, AMPHISOL K firmy DSM-Firmenich, to biały do beżowego, praktycznie bezwonny proszek. W danych FDA z 2014 r. zgłoszono go w 375 produktach, z czego 341 niespłukiwanych: kremach, balsamach, produktach przeciwsłonecznych, podkładach i tuszach do rzęs.

Jak działa cetylofosforan potasu

Łańcuch C16 zakotwicza się w kropli oleju, a zjonizowana grupa fosforanowa pozostaje w wodzie i nadaje kroplom ładunek ujemny, który utrudnia ich łączenie się. Producent podaje HLB 9,6.

  • z alkoholami tłuszczowymi tworzy w fazie olejowej i na granicy kropli strukturę ciekłokrystaliczną; emulsja potrzebuje 24-48 godzin, by ją zbudować i osiągnąć docelową lepkość;
  • według producenta stabilizuje receptury z dużą ilością olejów, pigmentów, etanolu, kwasów organicznych i elektrolitów, co ma znaczenie w kremach o wysokim SPF;
  • pozwala uzyskać śnieżnobiałe emulsje bez PEG, także spraye i musy.

Stężenia i pH

DSM zaleca 1-3% jako głównego emulgatora i 0,5-1% jako współemulgatora, zawsze z lipofilowym partnerem, najlepiej alkoholem tłuszczowym, bo bez niego mogą wytrącać się kryształy. Surowiec nie rozpuszcza się całkowicie ani w wodzie, ani w oleju; dodaje się go do gorącej fazy olejowej (85-90°C) albo wodnej (80-85°C). Zalecany zakres pH produktu to 5-9. Połączenie ze składnikami kationowymi i solami metali, w tym ziem alkalicznych, wymaga według producenta sprawdzenia zgodności. W ankiecie przemysłu przytoczonej przez CIR najwyższe stężenia wynosiły 0,05-3% w produktach na skórę i do 8,3% w tuszach do rzęs.

Dla kogo jest ten składnik

Pasuje do produktów dla każdego typu skóry, szczególnie tam, gdzie emulsja musi utrzymać dużo filtrów, pigmentów albo olejów: w kremach i sprayach przeciwsłonecznych, kremach koloryzujących i treściwych balsamach. Nie ma grup, które powinny go unikać.

Jak stosować produkty z tym składnikiem

W składzie stoi zwykle w drugiej połowie listy, obok Cetyl Alcohol albo Cetearyl Alcohol, co wskazuje na krem O/W stabilizowany anionowo. Produkt z filtrem nakłada się w ilości i z częstością podaną na opakowaniu; deklarowana wodoodporność wynika z całej receptury, nie z samego emulgatora.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR ocenił 28 fosforanów alkilowych, w tym ten, i uznał je za bezpieczne w obecnych warunkach stosowania, jeśli produkt jest sformułowany tak, by nie podrażniał (Fiume i in., 2019). Panel wskazał wprost na możliwość podrażnienia oczu przy stężeniu do 8,3% w tuszach do rzęs. W teście HET-CAM 3% roztwór rozcieńczony o połowę praktycznie nie drażnił, a pokrewna mieszanina potasowych fosforanów alkilowych C16-18 nie drażniła oczu królików; nierozcieńczona dawała jednak pewne objawy podrażnienia na uszkodzonej skórze królików. Badań na ludziach z samym składnikiem CIR nie przedstawił, a w PubMed (wrzesień 2026) nie odnaleziono opisów alergii kontaktowej. Nie ma przesłanek do unikania go w ciąży ani danych o działaniu fotouczulającym.

Co pokazują badania

Poza danymi toksykologicznymi są prace technologiczne. W badaniu skalowania produkcji emulsje na tym emulgatorze miały w laboratorium mniejsze krople i wyższą lepkość niż emulsje z monostearynianem glicerolu, ale silniej zmieniały się przy przejściu do skali półprzemysłowej (Baby i in., 2008). W badaniu klinicznym firmy Croda z podwójnie ślepą próbą kompleks lipidów z tym emulgatorem, alkoholem cetylowym, izostearynianem izostearylu, behenianem cetylu i kwasem behenowym łagodził widoczne objawy suchości skóry wyraźniej niż emulsja z olejem mineralnym (Pennick i in., 2012); efektu nie da się przypisać samemu emulgatorowi.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Cetyl Alcoholtworzy z nim strukturę ciekłokrystaliczną stabilizującą krem (zalecenie producenta)
  • Zinc Oxideemulgator utrzymuje stabilność emulsji z dużą ilością pigmentów i filtrów mineralnych (dane producenta)
  • Isostearyl Isostearateskładnik kompleksu lipidowego badanego przy suchej skórze

Mity i sprostowania

MitCetylofosforan potasu to fosfolipid identyczny z tymi w skórze.

Jak jestProducent mówi o analogii do fosfolipidów, bo cząsteczka ma grupę fosforanową i łańcuch tłuszczowy. Fosfolipidy błon komórkowych mają jednak szkielet glicerolu, dwa łańcuchy kwasów tłuszczowych i dodatkową grupę, np. cholinę, a w lipidach warstwy rogowej przeważają ceramidy, cholesterol i wolne kwasy tłuszczowe. Podobieństwo dotyczy zachowania na granicy faz, nie tożsamości chemicznej.

Najczęściej zadawane pytania

Czy cetylofosforan potasu chroni przed słońcem?

Nie jest filtrem UV. Producent deklaruje, że podnosi SPF i wodoodporność emulsji, ale to dane producenta surowca, a nie właściwość, którą można przypisać każdemu kremowi. O ochronie decydują filtry i badanie SPF gotowego produktu.

Czy cetylofosforan potasu jest wegański?

Surowiec DSM ma według producenta wskaźnik pochodzenia naturalnego 0% według ISO 16128 i nie zawiera pochodnych palmy olejowej, co oznacza surowce syntetyczne. Inni dostawcy mogą używać alkoholu cetylowego z olejów roślinnych. Nazwa INCI nie mówi o źródle; pewność daje informacja od producenta kosmetyku.

Czy krem z tym emulgatorem można stosować u dzieci?

W danych FDA z 2014 r. zgłoszono pięć produktów dla dzieci z tym składnikiem, a CIR nie wskazał przeciwwskazań. Przy kremach z filtrem dla dzieci o wyborze decydują filtry i przeznaczenie produktu, nie emulgator.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: POTASSIUM CETYL PHOSPHATE
  2. Fiume MM i in., Safety Assessment of Alkyl Phosphates as Used in Cosmetics, International Journal of Toxicology 2019 (Cosmetic Ingredient Review)
  3. DSM, AMPHISOL K (Potassium Cetyl Phosphate): wytyczne formulacyjne, 2017
  4. Pennick G i in., The effect of an amphiphilic self-assembled lipid lamellar phase on the relief of dry skin, International Journal of Cosmetic Science 2012

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.