Encyklopedia INCI

Cetrimonium Chloride

Chlorek cetylotrimetyloamoniowy

Kationowy tensyd z grupy czwartorzędowych soli amoniowych. W odżywkach wygładza włosy i ułatwia rozczesywanie; jako konserwant dozwolony do 0,1%.

Czym jest chlorek cetylotrimetyloamoniowy

Cetrimonium Chloride to czwartorzędowa sól amoniowa: azot niesie trzy grupy metylowe i łańcuch cetylowy z 16 atomami węgla, a przeciwjonem jest chlorek. Ładunek dodatni nie zależy od pH. W danych FDA z 2010 r., zebranych przez Cosmetic Ingredient Review (CIR), występował w 959 produktach, w tym w 435 odżywkach do włosów.

Jak działa na włosy

W pH typowym dla odżywek (około 3,5-5,5) powierzchnia włosa jest naładowana ujemnie (Tham i wsp., 2026). Kation wiąże się z nią, a łańcuch węglowodorowy tworzy cienką, hydrofobową warstwę.

  • zmniejsza tarcie i siłę potrzebną do rozczesania mokrych włosów;
  • zobojętnia ładunek, który sprzyja elektryzowaniu się suchych włosów;
  • z alkoholami tłuszczowymi buduje lamelarną sieć żelową, która nadaje odżywce kremową konsystencję;
  • jak inne czwartorzędowe sole amoniowe zaburza błony komórkowe drobnoustrojów, więc może też konserwować produkt.

Stężenia i pH

Dane amerykańskie zebrane przez CIR podawały dla odżywek 0,1-10%, a dla szamponów do 0,5%; w UE górną granicę wyznaczają limity opisane niżej. Z tensydami anionowymi w jednej fazie wodnej tworzy słabo rozpuszczalne kompleksy.

Dla kogo jest ten składnik

Najwięcej daje włosom długim, suchym, rozjaśnianym lub farbowanym, które plączą się i elektryzują. Przy cienkich włosach wystarczy niewielka ilość odżywki na długości. Przy wrażliwej skórze głowy lepiej wybierać produkty spłukiwane, bo czwartorzędowe sole amoniowe mogą drażnić.

Jak stosować produkty z tym składnikiem

Odżywkę nakłada się po szamponie na odciśnięte z wody długości i spłukuje; wersje bez spłukiwania stosuje się oszczędnie, głównie na końce. W odżywce składnik stoi zwykle tuż za wodą i alkoholami tłuszczowymi, np. Cetearyl Alcohol. Na końcu listy w kremie lub balsamie pełni raczej rolę emulgatora pomocniczego albo konserwantu.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Stężony surowiec działa żrąco, a u królików stężenia powyżej 8% trwale uszkadzały oko (SCCS, 2009). W teście powtarzanych płatków u ludzi 0,25% nie uczulało, choć w fazie indukcji drażniło (CIR, 1997). W ośmiu jednorazowych testach płatkowych produktów do włosów z 0,4-3,5% składnika reakcje wahały się od braku do umiarkowanego podrażnienia (SCCS). W oku królika 0,1% nie drażniło, a 0,5% dawało łagodne podrażnienie, które ustąpiło w 72 godziny. SCCS wyliczył margines bezpieczeństwa 192 i zastrzegł, że mieszaniny kilku takich soli mogą drażnić silniej.

Bromek cetrimoniowy wstrzykiwany myszom dootrzewnowo (35 mg/kg) działał embriotoksycznie i teratogennie, ale chlorek nanoszony na skórę szczurów i królików nie szkodził płodom. CIR zaznaczył, że bromek cetrimoniowy może zwiększać przenikanie innych substancji przez skórę.

Status prawny w UE

O właściwej pozycji rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 decyduje cel użycia; konserwant to substancja przeznaczona wyłącznie lub głównie do hamowania rozwoju drobnoustrojów w produkcie (art. 2 ust. 1 lit. l). Jako konserwant: zał. V poz. 44, maks. 0,1%. Do innych celów, wynikających z prezentacji produktu: zał. III poz. 286, dodana rozporządzeniem (UE) nr 866/2014: 2,5% w spłukiwanych produktach do włosów, 1,0% w niespłukiwanych produktach do włosów i 0,5% w niespłukiwanych produktach do twarzy, dla samego składnika lub sumy z Steartrimonium Chloride. Razem z Behentrimonium Chloride suma nie może przekroczyć 5,0% w spłukiwanych produktach do włosów i 3,0% w dwóch pozostałych kategoriach (zał. III poz. 287).

Co pokazują badania

Działanie oceniano w laboratorium na pasmach włosów. U Davies i Amin (2020) żele z tym składnikiem i alkoholem cetylowym zmniejszały siłę czesania o 65% przy proporcji 2:10 i o 88% przy 6:10, czyli przy 6% składnika, powyżej limitu UE. Badań klinicznych samej substancji brak; dane z udziałem ludzi dotyczą tolerancji skóry.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Zał. III poz. 286 (cel inny niż hamowanie rozwoju drobnoustrojów, wynikający z prezentacji produktu): a) spłukiwane produkty do włosów 2,5%, b) niespłukiwane produkty do włosów 1,0%, c) niespłukiwane produkty do twarzy 0,5%, dla stężenia samego składnika lub sumy z Steartrimonium Chloride. Zał. III poz. 287: suma z Behentrimonium Chloride i Steartrimonium Chloride maks. 5,0% w spłukiwanych produktach do włosów oraz 3,0% w niespłukiwanych produktach do włosów i do twarzy. Zał. V poz. 44 (konserwant): 0,1% (rozp. (WE) 1223/2009, pozycje w brzmieniu rozp. (UE) nr 866/2014).

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Cetyl Alcoholw badaniu Davies i Amin (2020) tworzył z nim żel lamelarny zmniejszający siłę czesania
  • Stearyl Alcoholrazem z tensydem kationowym buduje lamelarną sieć żelową, która nadaje odżywce kremową konsystencję
  • Myristyl Myristateskładnik kationowy kondycjonuje włosy, a ester dodaje filmu emolientu
  • Silicone Quaternium-22kondycjoner kationowy, którego działanie silikon wzmacnia
  • Polyglyceryl-3 Caprateniejonowy ester jest zgodny z kationowym składnikiem odżywki
  • Cetearyl Alcoholkationowy surfaktant tworzy z alkoholami tłuszczowymi lamelarną fazę żelową odżywki

Mity i sprostowania

MitOdżywka z tensydem kationowym odbudowuje zniszczone włosy.

Jak jestTensyd osiada na powierzchni włosa, zmniejsza tarcie i elektryzowanie, więc włosy łatwiej się rozczesują. W badaniu Tham i wsp. (2026) odżywki poprawiały rozczesywanie włosów rozjaśnianych, ale spektroskopia ATR-FTIR nie wykazała cofnięcia zmian oksydacyjnych keratyny. Efekt jest więc powierzchniowy, a nie naprawczy.

Najczęściej zadawane pytania

Czym Cetrimonium Chloride różni się od Behentrimonium Chloride?

Oba są tensydami kationowymi, ale behentrimonium ma łańcuch z 22 atomami węgla, a cetrimonium z 16. W badaniu Tham i wsp. (2026) na włosach zdrowych i rozjaśnianych dłuższy łańcuch osiadał na włosach silniej i wyraźniej zmniejszał siłę czesania, dzięki dodatkowym oddziaływaniom między łańcuchami. Behentrimonium ma też w UE wyższe limity stężenia.

Czy odżywkę z tym składnikiem można nakładać na skórę głowy?

Odżywka spłukiwana może mieć krótki kontakt ze skórą głowy, a limit 2,5% ustalono dla tego sposobu użycia. Jeśli pojawia się pieczenie lub swędzenie, lepiej nakładać produkt tylko na długości i dokładnie go spłukiwać. Produkty bez spłukiwania mają niższy limit, 1,0%, bo zostają na włosach i skórze.

Czy produkty z chlorkiem cetylotrimetyloamoniowym nadają się dla dzieci?

CIR (2012) odnotował zastosowania trimoniów w produktach dla dzieci w stężeniach poniżej 1%, niższych niż te, które w badaniach drażniły skórę, i nie zgłosił zastrzeżeń. U dzieci szczególnie ważne jest chronienie oczu, bo składnik może je podrażniać; odżywkę najlepiej spłukiwać, odchylając głowę do tyłu.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: CETRIMONIUM CHLORIDE
  2. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, tekst skonsolidowany z 18 maja 2026 r., zał. III poz. 286-287 i zał. V poz. 44 (EUR-Lex)
  3. SCCS, Opinion on Alkyl (C16, C18, C22) trimethylammonium chloride for other uses than as a preservative, SCCS/1246/09, 2009
  4. Becker LC i in., Safety assessment of trimoniums as used in cosmetics, International Journal of Toxicology 2012

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.