Encyklopedia INCI

Sodium Cocoamphoacetate

Kokoamfooctan sodu

Amfoteryczny surfaktant z kwasów tłuszczowych oleju kokosowego i pochodnej glicyny. Łagodny składnik myjący w żelach, szamponach i płynach do demakijażu.

Czym jest kokoamfooctan sodu

To amfoteryczny surfaktant z grupy amfokarboksylanów. CosIng opisuje go jako pochodną glicyny acylowaną kwasami tłuszczowymi oleju kokosowego, w postaci soli jednosodowej. Powstaje w kilku etapach: kwasy tłuszczowe reagują z aminoetyloetanoloaminą (AEEA) do pośredniej imidazoliny, którą otwiera się hydrolizą i alkiluje chlorooctanem sodu. Przy dwóch równoważnikach chlorooctanu powstaje pokrewny Disodium Cocoamphodiacetate.

Surowce handlowe to roztwory wodne. W jednym z nich, opisanym przez CIR, jest ok. 30% surfaktantu, 1-2% kwasu glikolowego (w zasadowym surowcu w postaci glikolanu sodu) i 0,5% amidoaminy. W amerykańskim rejestrze produktów z 2025 r. zgłoszono go w 2246 recepturach, w tym 2171 spłukiwanych i 49 produktach dla dzieci.

Jak działa i czym różni się od betainy

Kokosowa część cząsteczki wiąże sebum, a polarna głowa z grupą karboksylową i trzeciorzędowym azotem utrzymuje ją w wodzie. W przeciwieństwie do Cocamidopropyl Betaine nie ma czwartorzędowego azotu o stałym ładunku dodatnim: stopień protonowania grupy aminowej, a więc ładunek cząsteczki, zależy od pH; w środowisku kwaśnym przeważa forma kationowa, w zasadowym anionowa. Producent surowca Miranol Ultra C-32 podaje, że:

  • jako współsurfaktant zmniejsza drażniące działanie anionowych siarczanów;
  • daje pianę niewrażliwą na twardość wody, zmianę pH i obecność sebum;
  • jest zgodny z surfaktantami wszystkich typów i z elektrolitami, a z polimerami kondycjonującymi zwiększa ich osadzanie na włosach.

Stężenia i pH

W ankiecie przemysłu z 2025 r. najwyższe zgłoszone stężenia wynosiły do 3% w produktach niespłukiwanych (kremy do twarzy i ciała) i do 5,8% w spłukiwanych produktach do włosów. Roztwór 20% surowca Miranol Ultra C-32 ma pH 8,5-9,5, a producent deklaruje trwałość od silnie kwaśnego do silnie zasadowego pH; odczyn gotowego żelu ustalają inne składniki.

Dla kogo jest ten składnik

Ze względu na słabe działanie drażniące trafia do produktów dla skóry wrażliwej, do higieny intymnej i dla dzieci (Goossens i in., 2006). Ma sens w łagodnych żelach i szamponach dla skóry suchej i reaktywnej. Ostrożność powinny zachować osoby z potwierdzoną alergią na amfooctany, amfopropioniany albo AEEA, bo opisano reakcje krzyżowe w tej grupie.

Jak stosować produkty z tym składnikiem

W składzie stoi zwykle za głównym surfaktantem, co wskazuje, że łagodzi jego działanie drażniące. Żel albo szampon rozprowadza się na zwilżonej skórze lub włosach, spłukuje dokładnie i chroni oczy przed pianą.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR ocenił 11 amfokarboksylanów i w raporcie końcowym z lipca 2026 r. uznał je za bezpieczne w obecnych warunkach stosowania, gdy produkt jest formułowany tak, by nie uczulał, np. na podstawie ilościowej oceny ryzyka (QRA). Zastrzeżenie wiąże się z resztkowymi aminami, takimi jak amidoamina i AEEA, potencjalny alergen oznaczony w surowcach handlowych w ilości 4,9-1130 ppm. Aminy te mogą też tworzyć nitrozoaminy, dlatego CIR zaleca, by nie łączyć amfooctanów z substancjami nitrozującymi. W teście HRIPT na 141 osobach 10% roztwór nie uczulał, a u 30 osób nie wywołał reakcji fotoalergicznych. W teście płatkowym 3% roztwór nie dał reakcji u 40 zdrowych ochotników, a 5% dał u dwóch; wśród 480 osób z aktywnymi zmianami skórnymi odczyn dało odpowiednio 3 i 11 osób (Santucci i in., 2003). W 48-godzinnym teście pod okluzją 10% roztwór wywoływał rumień i złuszczanie.

Opisano pojedyncze alergie: u 45-letniej kobiety z atopią zmiany na twarzy wywołał płyn do demakijażu oczu, a testy z 1% i 2% roztworem były dodatnie (Goossens i in., 2006); u pielęgniarki uczulonej na amfopropionian z mydła do rąk reagował także kokoamfooctan od 3,2%. U szczurów dawka doustna 1000 mg/kg dziennie nie wpływała na rozród; nie ma przesłanek do unikania go w ciąży.

Co pokazują badania

W hodowli keratynocytów, inaczej niż Sodium Lauryl Sulfate i Cocamidopropyl Betaine, nie zwiększał ekspresji markerów różnicowania (Wei i in., 2006), ale to wynik in vitro.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

Mity i sprostowania

MitSurfaktanty amfoteryczne są tak łagodne, że nie mogą podrażnić ani uczulić.

Jak jestSłabe działanie drażniące nie oznacza braku reakcji. Przy dłuższym kontakcie pod opatrunkiem i w wyższych stężeniach kokoamfooctan może drażnić, a u nielicznych osób wywołuje alergię kontaktową, także krzyżową z innymi amfokarboksylanami. Łagodność produktu zależy od stężenia i całej receptury.

MitSłowo coco w nazwie oznacza, że składnik to olej kokosowy.

Jak jestZ kokosa pochodzą tylko kwasy tłuszczowe. Surfaktant powstaje w wieloetapowej syntezie chemicznej i nie przypomina oleju: rozpuszcza się w wodzie i myje, zamiast natłuszczać.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kokoamfooctan sodu to to samo co Cocamidopropyl Betaine?

Nie. Oba są amfoterycznymi surfaktantami z kwasów tłuszczowych kokosa, ale mają inną część aminową: amfooctan powstaje z AEEA, betaina z dimetyloaminopropyloaminy. Różnią się więc zanieczyszczeniami, od których zależy część reakcji alergicznych; według producentów surowców w amfooctanach amidoaminą nazywa się pochodne hydroksyetyloetylenodiaminy, a nie amidopropylodimetyloaminę znaną z betain. U osoby uczulonej na jeden z nich o tolerancji drugiego rozstrzyga test płatkowy.

Czy szampon z kokoamfooctanem szczypie w oczy?

Zależy od stężenia i całej receptury. W badaniach na królikach według OECD 405 roztwór 1,9% nie drażnił oczu, a 3,2% drażnił lekko; nierozcieńczony surowiec, bez płukania oka, drażnił od minimalnie do silnie. O tym, czy konkretny szampon szczypie, rozstrzygają testy gotowego produktu.

Czy chlorek sodu w składzie żelu może pochodzić z tego surfaktantu?

Tak, częściowo. Chlorek sodu powstaje przy produkcji amfooctanu i zostaje w surowcu: specyfikacja Miranol Ultra C-32 dopuszcza do 7,6%. Producent kosmetyku może też dodać sól do zagęszczenia, więc jej pozycja w składzie nie mówi, skąd pochodzi.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: SODIUM COCOAMPHOACETATE
  2. Cosmetic Ingredient Review, Safety Assessment of Fatty Amphocarboxylates as Used in Cosmetics, raport końcowy, lipiec 2026
  3. Goossens A i in., Contact allergy to sodium cocoamphoacetate present in an eye make-up remover, Contact Dermatitis 2006
  4. Rhodia (obecnie Syensqo), Miranol Ultra C-32: karta danych produktu, 2010

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.