Encyklopedia INCI

Farnesol

Farnezol

Alkohol seskwiterpenowy o delikatnym kwiatowym zapachu, obecny w wielu olejkach eterycznych. Nadaje zapach i wspiera działanie dezodorantów; jest alergenem zapachowym.

Czym jest farnezol

Farnesol to alkohol seskwiterpenowy o 15 atomach węgla, obecny w olejkach z trawy cytrynowej, cytronelli, tuberozy, róży i neroli. Powstaje też w organizmie człowieka z pirofosforanu farnezylu, związku pośredniego szlaku syntezy cholesterolu. Surowiec handlowy jest dziś głównie syntetyczny i stanowi mieszaninę izomerów; standard IFRA wymaga co najmniej 96% izomerów farnezolu. Trafia głównie do perfum i dezodorantów.

Jak działa farnezol

  • Zapach: ma delikatną, kwiatową woń; w perfumerii podkreśla słodkie nuty kwiatowe, np. bzu i cyklamenu.
  • Dezodorant: CosIng podaje funkcję dezodorującą, a SCCS zauważa, że farnezol dodaje się także ze względu na słabe działanie przeciwdrobnoustrojowe, przydatne w dezodorantach.
  • Keratynocyty w modelach: w hodowlach ludzkich keratynocytów zwiększał 2-3-krotnie ilość białek rogowacenia (inwolukryny i transglutaminazy), a u myszy wytwarzanie profilagryny i lorikryny, za pośrednictwem receptora PPARα (Hanley i in., 2000).

Stężenia i pH

Przepisy UE nie ograniczają stężenia farnezolu. Standard IFRA (49. poprawka, 2020) ze względu na ryzyko uczulenia dopuszcza w gotowym produkcie m.in. 1,2% w perfumach, 0,29% w balsamach i kremach oraz 2,3% w żelach pod prysznic i szamponach. Nie rozpuszcza się w wodzie, tylko w alkoholu i olejach, więc wprowadza się go z kompozycją zapachową. Jego działanie nie zależy od pH.

Dla kogo farnezol

Farnezolu nie dobiera się do typu skóry; odpowiada osobom, które tolerują kosmetyki perfumowane. Nie jest wskazany przy potwierdzonej alergii na farnezol. W badaniu IVDK wśród uczulonych było więcej młodych kobiet i pracowników biurowych niż wśród pozostałych pacjentów, a zmiany częściej obejmowały ręce i twarz (Schnuch i in., 2004).

Jak stosować produkty z farnezolem

W wykazie składników farnezol stoi zwykle na końcu, po słowie Parfum, często obok Linalool, Citronellol czy Geraniol. Producent musi go wymienić powyżej progu deklaracji, ale może go podać także dobrowolnie. Pora dnia nie ma znaczenia, a składnik nie wymaga ochrony przed słońcem.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Farnezol uczula rzadko, ale jest potwierdzonym alergenem kontaktowym. W badaniu IVDK z 2003 r. dodatni wynik testu z 5% farnezolem miało 22 z 2021 kolejnych pacjentów (1,1%) (Schnuch i in., 2004), a w pierwszym badaniu składników mieszaniny zapachowej II 6 z 1701 (0,35%) (Frosch i in., 2005). Wśród osób reagujących na tę mieszaninę 11,4% reagowało także na sam farnezol (Krautheim i in., 2010). Testy predykcyjne dają sprzeczne wyniki: większość badań na zwierzętach nie wykazała uczulenia, dwa testy LLNA wskazały silny potencjał, a testy na ochotnikach z 10-12% farnezolem niski albo żaden (Gilpin i Maibach, 2010). Brak badań u kobiet w ciąży; przepisy nie przewidują w tym zakresie ograniczeń.

Status prawny w UE

Farnesol figuruje w załączniku III rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod pozycją 82: bez limitu stężenia, z obowiązkiem wymienienia w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych. Wymóg wprowadziła dyrektywa 2003/15/WE dla produktów wprowadzanych do obrotu od 11 marca 2005 r. Rozporządzenie (UE) 2023/1545 nie zmieniło tej pozycji, więc jego terminy przejściowe (31 lipca 2026 r. i 31 lipca 2028 r.) farnezolu nie dotyczą.

Co pokazują badania

Najlepiej udokumentowane jest działanie uczulające: na podstawie testów płatkowych tysięcy pacjentów SCCS zalicza farnezol do potwierdzonych alergenów kontaktowych u ludzi. Wpływ na keratynocyty znany jest tylko z hodowli komórkowych i badań na myszach. W mikrobiologii farnezol jest znany jako cząsteczka sygnałowa drożdżaka Candida albicans, hamująca jego przechodzenie w formę strzępkową (Hornby i in., 2001); nie wynika z tego działanie kosmetyku na skórze.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Obowiązek podania w wykazie składników, gdy stężenie przekracza 0,001% w produkcie niespłukiwanym lub 0,01% w spłukiwanym; brak limitu stężenia (zał. III poz. 82 rozp. (WE) 1223/2009).

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Triethyl Citratew dezodorantach ogranicza zapach innym mechanizmem, przez obniżenie pH skóry

Mity i sprostowania

MitFarnezol z naturalnych olejków nie uczula, uczulają tylko syntetyczne substancje zapachowe.

Jak jestFarnezol z trawy cytrynowej, neroli czy róży to ta sama cząsteczka co farnezol syntetyczny i może uczulać tak samo. Obowiązek deklaracji dotyczy go także wtedy, gdy trafia do produktu razem z olejkiem eterycznym.

MitSkoro farnezol trzeba osobno wymieniać w składzie, jest składnikiem szkodliwym albo zakazanym.

Jak jestOsobna deklaracja informuje osoby już uczulone, że składnik jest w produkcie. Farnezol jest dozwolony bez limitu stężenia (zał. III poz. 82 rozp. (WE) 1223/2009), a u większości użytkowników nie wywołuje reakcji.

Najczęściej zadawane pytania

Czy farnezol w dezodorancie może uczulać?

Tak, pachy to typowe miejsce reakcji na farnezol; opisano przypadki zmian skórnych pod pachami po dezodorantach z tym składnikiem. Standard IFRA dopuszcza w dezodorantach i antyperspirantach tylko 0,062% farnezolu, najmniej spośród produktów nakładanych na skórę. Osoba z potwierdzoną alergią powinna wybierać dezodoranty bez farnezolu w składzie, pamiętając, że poniżej progu deklaracji nie musi on być wymieniony.

Czy standardowy test płatkowy wykryje uczulenie na farnezol?

Farnezol w stężeniu 2,5% wchodzi w skład mieszaniny zapachowej II (Fragrance Mix II) z europejskiej serii podstawowej. Sama mieszanina może jednak przeoczyć część uczuleń: w szwedzkim badaniu 36% osób reagujących na co najmniej jeden jej składnik nie reagowało na mieszaninę (Mowitz i in., 2017). Przy silnym podejrzeniu dermatolog testuje farnezol osobno.

Mam alergię na propolis. Czy farnezol też może mnie uczulać?

Może, choć nie musi. W badaniu IVDK uczulenie na farnezol najsilniej współwystępowało właśnie z uczuleniem na propolis: iloraz szans wynosił około 6 (Schnuch i in., 2004). Przy alergii na propolis warto poprosić dermatologa o test z farnezolem, zanim zacznie się unikać wszystkich kosmetyków perfumowanych.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: FARNESOL
  2. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, tekst skonsolidowany z 1 września 2025 r. (EUR-Lex)
  3. SCCS, Opinion on fragrance allergens in cosmetic products, SCCS/1459/11, 2012
  4. Schnuch A, Uter W, Geier J i in., Contact allergy to farnesol in 2021 consecutively patch tested patients. Results of the IVDK, Contact Dermatitis 2004

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.