Encyklopedia INCI

Atelocollagen

Atelokolagen

Kolagen, z którego enzymatycznie usunięto końcowe telopeptydy, z zachowaną potrójną helisą. W kosmetykach dodawany w bardzo małych stężeniach jako składnik kondycjonujący.

Czym jest atelokolagen

Atelocollagen to według CosIng białko otrzymywane przez enzymatyczne usunięcie telopeptydów z kolagenu; typowym enzymem jest pepsyna (Wysocki i in., 2007). Telopeptydy to krótkie odcinki bez struktury helisy na końcach cząsteczki, w których w tkankach powstają wiązania sieciujące włókna. Potrójna helisa zostaje nienaruszona, więc atelokolagen jest nadal dużym białkiem: w kremie z atelokolagenem rybim, opisanym w raporcie CIR, miał masę 350 000 Da.

Od kolagenu hydrolizowanego różni się tym, że łańcuchy nie są pocięte na peptydy, a od kolagenu natywnego brakiem telopeptydów. Otrzymuje się go ze skór zwierząt, m.in. świń i ryb. Poza kosmetykami służy do wyrobu matryc wszczepialnych i jako nośnik leków.

Jak działa atelokolagen

W kosmetyku działa fizycznie: jako białko o masie setek tysięcy daltonów zostaje na powierzchni naskórka i włosa i tworzy cienką warstwę, która wiąże wodę. Przy stężeniach zgłaszanych w kosmetykach taka warstwa jest bardzo cienka i nie zmierzono, czy wpływa na nawilżenie. Nie ma danych, by docierał do fibroblastów skóry właściwej albo pobudzał syntezę kolagenu.

Usunięcie telopeptydów zmienia przede wszystkim właściwości immunologiczne. Antygenowość kolagenu przypisuje się głównie telopeptydom (Wysocki i in., 2007), a ich odcięcie znacznie zmniejsza immunogenność, co wykorzystuje się w wyrobach medycznych.

Stężenia i pH

Według danych przytoczonych przez CIR atelokolagen zgłoszono w 2017 r. w 118 recepturach, a w ankiecie przemysłu z 2016 r. jego stężenia wynosiły 0,0000001-0,099%, w produktach niespłukiwanych najwyżej 0,005%. Rozpuszcza się w rozcieńczonych kwasach; jego roztwór w 4 °C jest płynny, a w 37 °C przechodzi w stan stały (Wysocki i in., 2007).

Dla kogo jest atelokolagen

W produktach niespłukiwanych stosuje się go najwyżej w stężeniu 0,005%, więc o działaniu kremu czy serum decydują przede wszystkim pozostałe składniki; nie ma danych, czy sam atelokolagen daje mierzalny efekt na skórze suchej. Nie dla osób unikających składników zwierzęcych. Nazwa INCI nie mówi, z jakiego zwierzęcia pochodzi surowiec. Osoby z alergią na ryby i osoby ze skórą atopową powinny przed użyciem ustalić u producenta źródło surowca.

Jak stosować produkty z atelokolagenem

Atelokolagen jest w recepturze dodatkiem w bardzo małym stężeniu, więc nie wymaga szczególnej pory ani kolejności nakładania; produkt dobiera się ze względu na pozostałe składniki.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR uznał atelokolagen, razem z 18 innymi białkami skóry i tkanki łącznej, za bezpieczny w obecnych praktykach stosowania (raport z 2017 r.). Badań drażnienia i uczulania samego atelokolagenu w raporcie nie ma; ocena opiera się na danych o innych białkach kolagenowych i na tym, że narażenie z żywności jest znacznie większe niż z kosmetyków, dlatego ciąża nie jest przeciwwskazaniem.

Najlepiej opisany przypadek niepożądany dotyczy atelokolagenu rybiego. 30-letnia kobieta ze skórą atopową około 15 miesięcy wcześniej stosowała na podrażnioną skórę twarzy krem z atelokolagenem z ryb, a potem dwukrotnie doznała anafilaksji po zjedzeniu produktów z hydrolizowanym kolagenem rybim. Testy punktowe z atelokolagenem były dodatnie, a jej przeciwciała IgE wiązały białko atelokolagenu o masie około 140 000 Da. Autorzy uznali, że uczulenie nastąpiło prawdopodobnie przez uszkodzoną skórę (Fujimoto i in., 2016). Panel CIR zalecił oznaczanie kosmetyków z białkami rybimi.

Co pokazują badania

Publikacje o atelokolagenie dotyczą głównie medycyny i inżynierii materiałowej. W literaturze indeksowanej w PubMed nie ma kontrolowanych badań kosmetyków z atelokolagenem, które mierzyłyby nawilżenie skóry albo stan włosów; działanie kosmetyczne wynika z ogólnych właściwości dużych białek kolagenowych.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Sodium Hyaluronatedrugi duży polimer wiążący wodę na powierzchni naskórka
  • Ureamały humektant działa w warstwie rogowej, a atelokolagen na jej powierzchni

Mity i sprostowania

MitAtelokolagen, pozbawiony telopeptydów, wnika w skórę i wbudowuje się w jej kolagen.

Jak jestOdcięcie telopeptydów skraca cząsteczkę tylko nieznacznie: atelokolagen nadal ma masę setek tysięcy daltonów, a przez nieuszkodzoną warstwę rogową dobrze przenikają cząsteczki o masie rzędu kilkuset daltonów. Kolagen skóry wytwarzają fibroblasty skóry właściwej. Mniejsza immunogenność, ważna w implantach, nie oznacza lepszego wchłaniania przez skórę.

Najczęściej zadawane pytania

Czym atelokolagen różni się od kolagenu hydrolizowanego?

Kolagen hydrolizowany to mieszanina peptydów o masie od kilkuset do około 25 000 Da, powstała przez pocięcie łańcuchów kolagenu. Atelokolagen zachowuje potrójną helisę i masę setek tysięcy daltonów; usunięto z niego tylko końcowe telopeptydy. W danych CIR atelokolagen stosowano w stężeniach najwyżej 0,099%, a kolagen hydrolizowany do 16,5%.

Czy atelokolagen jest bezpieczniejszy dla alergików niż inne formy kolagenu?

Odcięcie telopeptydów zmniejsza immunogenność kolagenu, co ma znaczenie w implantach, ale nie usuwa wszystkich miejsc rozpoznawanych przez przeciwciała. Opisany przypadek uczulenia przez skórę z późniejszą anafilaksją dotyczył właśnie atelokolagenu rybiego. Dla osoby z alergią na ryby ważniejsze jest źródło surowca niż brak telopeptydów.

Czy atelokolagen w odżywce ma sens, skoro włosy nie zawierają kolagenu?

Włos zbudowany jest z keratyny, więc atelokolagen nie uzupełnia jego struktury, tylko osadza się na powierzchni. Sprzyja temu ładunek: punkt izoelektryczny atelokolagenu wynosi około 9 (Wysocki i in., 2007), a włosa około 3,7 (według przeglądu chemii pielęgnacji włosów z 2023 r.), więc w pH pomiędzy tymi wartościami białko jest naładowane dodatnio, a powierzchnia włosa ujemnie. Atelokolagen działa więc jako składnik kondycjonujący powierzchnię włosa, a nie materiał do jego odbudowy.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: ATELOCOLLAGEN
  2. Cosmetic Ingredient Review, Safety Assessment of Skin and Connective Tissue-Derived Proteins and Peptides as Used in Cosmetics, Final Report 2017
  3. Fujimoto W i in., Anaphylaxis provoked by ingestion of hydrolyzed fish collagen probably induced by epicutaneous sensitization, Allergol Int 2016; 65(4): 474-476
  4. Wysocki T i in., Atelocollagen as a potential carrier of therapeutics (artykuł w języku polskim), Postepy Hig Med Dosw 2007; 61: 646-654

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.