Encyklopedia INCI

Retinol

Retinol (witamina A)

Alkoholowa forma witaminy A, w skórze przekształcana w kwas retinowy. Wygładza drobne zmarszczki; w UE do 0,3% (0,05% w emulsjach do ciała).

Czym jest retinol

Retinol (all-trans-retinol) to alkoholowa forma witaminy A, rozpuszczalna w tłuszczach. W skórze część cząsteczek zostaje zmagazynowana jako estry retinylu, a część utleniona do retinalu i dalej do kwasu retinowego. W badaniu Kang i in. (1995) po dobie stosowania pod opatrunkiem zawartość estrów retinylu w naskórku wzrosła 240-krotnie, a kwasu retinowego nie dało się zmierzyć, choć skóra reagowała jak na kwas retinowy.

Jak działa retinol

  • Naskórek: 1,6% retinol pod opatrunkiem przez 4 dni pogrubił naskórek 1,5-krotnie, prawie jak 0,025% kwas retinowy, ale w odróżnieniu od niego nie wywołał istotnego rumienia (Kang i in., 1995).
  • Skóra właściwa: w biopsjach osób starszych 0,4% retinol zwiększał ilość glikozaminoglikanów i prokolagenu typu I w porównaniu z podłożem (Kafi i in., 2007).
  • Siła działania: po 4 tygodniach zmieniał grubość naskórka i ekspresję genów kolagenu podobnie jak kwas retinowy, ale zwykle słabiej (Kong i in., 2016).

Stężenia i pH

W badaniach klinicznych stosowano 0,1% i 0,4% retinolu, a więc także stężenie wyższe niż obecny limit UE. W części produktów z rynku USA wykryto izomery cis retinolu, powstające m.in. pod wpływem światła (Hubinger, 2009). pH receptury nie jest dla niego kluczowe, ważniejsza jest ochrona przed utlenianiem.

Dla kogo jest retinol

Dla skóry dojrzałej i fotostarzejącej się, gdy potrzebny jest retinoid silniejszy od palmitynianu retinylu, ale słabszy od retinalu (SCCS, 2022). Na początku może wysuszać i powodować łuszczenie, dlatego przy skórze wrażliwej zaczyna się od niższych stężeń. Nie stosuje się go w ciąży i przy jej planowaniu; stosowanie w okresie karmienia warto omówić z lekarzem.

Jak stosować retinol

Retinol nakłada się wieczorem, a rano krem z filtrem; kwasy złuszczające przenosi się na inne wieczory. Retinol utlenia się w kontakcie z tlenem, a ciepło i ślady metali przyspieszają ten rozkład; jego trwałość zależy od przeciwutleniaczy w recepturze (SCCS, 2022), dlatego produkt przechowuje się szczelnie zamknięty, z dala od ciepła. Osoby przyjmujące suplementy z witaminą A lub często jedzące wątróbkę mają powód, by nie używać kilku produktów z witaminą A jednocześnie.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Limity z poz. 376 wynikają z opinii SCCS/1639/21 (2022). SCCS przyjął, że przez skórę wchłania się 7,7% retinolu (na podstawie badania in vitro na ludzkiej skórze). Gdyby wszystkie używane produkty miały maksymalne stężenie, kosmetyki dostarczałyby dorosłemu do 85% górnego poziomu spożycia przyjętego do oceny (1500 µg RE dziennie). Ryzyko uczulenia SCCS uznał za pomijalne, a ryzyka podrażnienia przy dozwolonych stężeniach nie stwierdził. Nadmiar witaminy A działa teratogennie, dlatego mimo braku badań w ciąży retinolu w tym czasie się nie stosuje.

Status prawny w UE

Retinol znajduje się w zał. III rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod poz. 376, dodanej rozporządzeniem (UE) 2024/996, razem z octanem i palmitynianem retinylu. Maksymalne stężenie w preparacie gotowym do użycia to 0,05% równoważnika retinolu (RE) w emulsji do ciała i 0,3% RE w pozostałych produktach niespłukiwanych i spłukiwanych. Każdy produkt musi mieć oznakowanie: „Zawiera witaminę A. Przed użyciem należy uwzględnić jej dzienne pobranie”. Produktów niespełniających tych warunków nie wprowadza się do obrotu od 1 listopada 2025 r., a od 1 maja 2027 r. nie wolno ich udostępniać na rynku.

Co pokazują badania

W 24-tygodniowym badaniu z podwójnie ślepą próbą personel nakładał 36 osobom w wieku średnio 87 lat do 3 razy w tygodniu 0,4% balsam z retinolem na jedno ramię i podłoże na drugie; ocena drobnych zmarszczek w skali 0-9 spadła o 1,64 punktu po stronie retinolu i o 0,08 po stronie podłoża (Kafi i in., 2007). W 52-tygodniowym badaniu z podłożem kontrolnym 62 osoby nakładały na twarz 0,1% stabilizowany retinol albo samo podłoże; zmarszczki w kącikach oczu poprawiły się o 44%, a nierówna pigmentacja o 84%, i poprawa narastała do końca badania (Randhawa i in., 2015).

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Maksymalne stężenie w preparacie gotowym do użycia: a) emulsja do ciała 0,05% równoważnika retinolu (RE); b) pozostałe produkty niespłukiwane i spłukiwane 0,3% RE (zał. III poz. 376 rozp. (WE) 1223/2009). Produktów niespełniających warunków nie wprowadza się do obrotu od 1 listopada 2025 r. i nie udostępnia na rynku od 1 maja 2027 r.

Obowiązkowe ostrzeżenie na opakowaniuZawiera witaminę A. Przed użyciem należy uwzględnić jej dzienne pobranie

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Sodium Ascorbyl Phosphatepołączenie 5% SAP i 0,2% retinolu dało większy spadek zmian zapalnych niż każdy składnik osobno

Łączyć z ostrożnością

  • Glycolic Acidstosowany tego samego wieczoru nasila suchość i podrażnienie
  • Retinyl Palmitatedwa produkty z witaminą A zwiększają jej łączne pobranie, przed którym ostrzega etykieta
  • Mandelic Acidkwas AHA i retinoid tego samego wieczoru sumują podrażnienie
  • Retinaldwa retinoidy naraz zwiększają ryzyko podrażnienia bez udowodnionej korzyści

Mity i sprostowania

MitRetinol jest fotouczulający, dlatego wymaga filtra.

Jak jestSCCS nie znalazł danych klinicznych o działaniu fototoksycznym ani fotouczulającym retinolu. Filtr zaleca się z innego powodu: UV nasila fotostarzenie, któremu pielęgnacja z retinolem ma przeciwdziałać. Sam retinol rozkłada się w świetle, dlatego nakłada się go wieczorem.

MitIm wyższe stężenie retinolu, tym lepszy efekt.

Jak jestW badaniu Duell i in. (1997) odpowiedź enzymatyczna skóry rosła proporcjonalnie do stężenia tylko do 0,25% retinolu; powyżej tej wartości zależność przestawała być liniowa. W UE i tak obowiązuje limit 0,3% RE.

Najczęściej zadawane pytania

Od jakiego stężenia retinol działa?

Poprawę wyglądu zmarszczek w badaniach klinicznych widziano przy 0,1% stosowanym przez rok i przy 0,4% przez 24 tygodnie. W badaniu Duell i in. (1997) na skórze ochotników pod opatrunkiem już 0,025% retinolu wyraźnie zwiększało aktywność enzymu indukowanego przez kwas retinowy. W UE kosmetyk może mieć najwyżej 0,3%.

Dlaczego balsam do ciała z retinolem ma niższy limit niż krem do twarzy?

Balsam nakłada się na dużą powierzchnię i w większej ilości, więc wnosi do organizmu więcej witaminy A niż krem do twarzy. Dlatego SCCS i rozporządzenie przyjęły dla emulsji do ciała 0,05% RE, sześć razy mniej niż dla pozostałych produktów.

Co oznacza ostrzeżenie „Zawiera witaminę A” na opakowaniu?

To obowiązkowe oznakowanie każdego produktu z retinolem, octanem lub palmitynianem retinylu. SCCS zauważył, że u około 5% najbardziej narażonych konsumentów sama dieta z suplementami może przekraczać górny dopuszczalny poziom spożycia, a kosmetyki dodają do tej puli. Ostrzeżenie nie oznacza, że produkt jest niebezpieczny przy zwykłym stosowaniu.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: RETINOL
  2. Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/996 z dnia 3 kwietnia 2024 r. zmieniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 w odniesieniu do stosowania w produktach kosmetycznych witaminy A, Alpha-Arbutin i Arbutin oraz niektórych substancji potencjalnie zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego
  3. SCCS, Revision of the scientific Opinion (SCCS/1576/16) on vitamin A (Retinol, Retinyl Acetate, Retinyl Palmitate), SCCS/1639/21, wersja końcowa z 24-25 października 2022
  4. Kafi R i in., Improvement of naturally aged skin with vitamin A (retinol), Arch Dermatol 2007; 143(5): 606-612

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.