Encyklopedia INCI

Sodium Hydroxide

Wodorotlenek sodu

Silna zasada (NaOH). W kosmetykach podnosi pH i zobojętnia kwaśne składniki; w prostownicach do włosów i depilatorach działa przy wysokim pH, z limitami z zał. III.

Czym jest wodorotlenek sodu

Wodorotlenek sodu (NaOH), zwany sodą kaustyczną lub żrącą, to silna, dobrze rozpuszczalna w wodzie zasada nieorganiczna. Czysty surowiec jest żrący i może powodować ciężkie oparzenia; od tysiącleci służy do wytwarzania mydła z tłuszczów (CIR, 2021). Według danych FDA z 2015 r. był najczęściej używanym wodorotlenkiem w kosmetykach, obecnym w 5147 produktach, z czego około połowa to kosmetyki niespłukiwane.

Jak działa wodorotlenek sodu

  • Podnosi pH i zobojętnia kwaśne składniki: reaguje z kwasami, dając sól i wodę.
  • Zobojętnia polimery kwasu akrylowego, np. Carbomer, które dopiero wtedy zagęszczają żel.
  • Z kwasami tłuszczowymi tworzy mydła, np. stearynian sodu, które myją albo stabilizują emulsję.
  • W prostownicach do włosów i depilatorach utrzymuje bardzo wysokie pH, potrzebne do działania tych produktów.

Stężenia i pH

Panel CIR podkreśla, że o bezpieczeństwie regulatora pH decyduje nie ilość dodanego NaOH, lecz stężenie wolnych jonów wodorotlenkowych, które zostają po zobojętnieniu innych składników; w większości kosmetyków jest ono niskie, wyjątkiem są niektóre depilatory i prostownice. Dlatego dane z ankiet przemysłu w USA mogą wyglądać na wysokie: do 6,9% w produkcie do twarzy i do 12,9% w mydłach i płynach do kąpieli (CIR, 2021).

Dla kogo jest wodorotlenek sodu

Jako regulator pH w kremie czy żelu nie ma znaczenia przy wyborze produktu do typu skóry. W prostownicach, depilatorach i preparatach do usuwania skórek zasadowy odczyn jest celowy, więc nie stosuje się ich na skórę podrażnioną, zranioną ani w okolicy oczu.

Jak stosować produkty z wodorotlenkiem sodu

W kosmetykach pielęgnacyjnych Sodium Hydroxide stoi zwykle pod koniec składu, często obok Carbomer albo kwasu, który zobojętnia. Przy prostownicach Panel CIR zaleca rękawice, ograniczanie kontaktu ze skórą głowy i częstości zabiegów, a fryzjerom szczególną ochronę skóry rąk.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

W teście in vitro na wycinkach ludzkiej skóry roztwór 1% wodorotlenku sodu po 24 godzinach działał żrąco, a u ludzi drażnił już w stężeniu 0,5%; jego roztwory służą jako kontrola dodatnia w badaniach podrażnienia skóry (CIR, 2021). W kosmetykach pielęgnacyjnych zasadowość jest zobojętniana przez pozostałe składniki, dlatego Panel CIR nie spodziewa się działań miejscowych ani ogólnych. Reakcji po depilatorach i prostownicach nie dało się jednoznacznie przypisać wodorotlenkom, a nie np. tioglikolanom. Produkt o wysokim pH może uszkodzić oko. Gdy NaOH jest regulatorem pH, nie ma przeciwwskazań w ciąży ani przy ekspozycji na słońce.

Status prawny w UE

Wodorotlenek sodu, razem z wodorotlenkiem potasu, jest w zał. III poz. 15a rozp. (WE) 1223/2009 (brzmienie z rozp. (UE) 2016/622). Środki do usuwania skórek: do 5%, ostrzeżenie „Zawiera alkalia. Unikać kontaktu z oczami. Może spowodować utratę wzroku. Chronić przed dziećmi”. Prostowanie włosów: do 2% przy stosowaniu ogólnym (to samo ostrzeżenie) i do 4,5% przy profesjonalnym („Tylko do użytku profesjonalnego. Unikać kontaktu z oczami. Może spowodować utratę wzroku”). Regulator pH w depilatorach: pH poniżej 12,7, ostrzeżenie „Chronić przed dziećmi. Unikać kontaktu z oczami”; w innych produktach pH poniżej 11. Stężenie wyraża się jako wodorotlenek sodu, a suma wodorotlenków sodu, potasu i litu nie może przekroczyć limitu. Poz. 15d (środki zmiękczające zrogowacenia) dotyczy tylko wodorotlenku potasu.

Co pokazują badania

Działanie NaOH w kosmetyku wynika z chemii zobojętniania, a badania dotyczą bezpieczeństwa. W ocenie przyjętej w 2015 r. (opublikowanej w 2021 r.) Panel CIR uznał wodorotlenki nieorganiczne za bezpieczne w prostownicach i depilatorach stosowanych zgodnie z instrukcją, przy ograniczeniu kontaktu ze skórą, a w pozostałych zastosowaniach, gdy produkt nie drażni. Badań długoterminowych brak, ale Panel uznał, że kationy tych wodorotlenków nie powinny wywoływać nowotworów ani innych szkodliwych działań.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
a) Środki do usuwania skórek wokół paznokci: maks. 5%. b) Produkty do prostowania włosów: maks. 2% (stosowanie ogólne), 4,5% (stosowanie profesjonalne). c) Regulator pH w depilatorach: pH poniżej 12,7. d) Inne zastosowania jako regulator pH: pH poniżej 11. Ilość wyraża się jako masa wodorotlenku sodu; w mieszaninach z wodorotlenkiem potasu lub litu suma nie może przekraczać limitów (zał. III poz. 15a rozp. (WE) 1223/2009, brzmienie nadane rozp. (UE) 2016/622).

Obowiązkowe ostrzeżenie na opakowaniua) i b) stosowanie ogólne: „Zawiera alkalia. Unikać kontaktu z oczami. Może spowodować utratę wzroku. Chronić przed dziećmi”; b) stosowanie profesjonalne: „Tylko do użytku profesjonalnego. Unikać kontaktu z oczami. Może spowodować utratę wzroku”; c) depilatory: „Chronić przed dziećmi. Unikać kontaktu z oczami”.

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Carbomerzobojętnia karbomer, który dopiero wtedy zagęszcza żel
  • Stearic Acidw reakcji z kwasem stearynowym powstaje mydło stabilizujące emulsję
  • Glycolic Acidczęściowo zobojętnia kwas i ustala pH produktu
  • Tartaric Acidczęściowo zobojętnia kwas i tworzy z nim bufor

Mity i sprostowania

MitSodium Hydroxide w składzie oznacza, że kosmetyk jest żrący.

Jak jestWykaz składników podaje substancje użyte do wytworzenia produktu, a nie to, co w nim zostaje. W kremie czy żelu NaOH zużywa się na zobojętnienie kwasów lub karbomeru, więc gotowy produkt nie zawiera wolnej, żrącej zasady.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego w mydle naturalnym jest Sodium Hydroxide, skoro jest żrący?

Mydło powstaje w reakcji tłuszczów z wodorotlenkiem sodu, czyli w zmydlaniu; zasada zużywa się w tej reakcji. Część producentów podaje w składzie użyte oleje i Sodium Hydroxide, inni nazwy powstałych soli, np. Sodium Olivate czy Sodium Cocoate.

Czy wodorotlenek sodu uczula?

W zmodyfikowanym teście powtarzanych aplikacji u 15 mężczyzn, z indukcją stężeniami 0,63-1,0% i prowokacją 0,125%, nie uczulał; nasilenie podrażnienia rosło natomiast ze stężeniem (CIR, 2021). Reakcje na produkty z NaOH to więc zwykle podrażnienie, nie alergia.

Czy depilator z wodorotlenkiem sodu nadaje się do skóry wrażliwej?

Panel CIR zauważył, że niemal każda metoda usuwania włosów może podrażniać, ale istotne reakcje po depilatorach rzadko obserwuje się w praktyce, gdy stosuje się je zgodnie z instrukcją. Przy skórze wrażliwej nie należy przedłużać czasu działania ponad podany w instrukcji ani nakładać depilatora na skórę podrażnioną.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: SODIUM HYDROXIDE
  2. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, tekst skonsolidowany z 18 maja 2026 r. (EUR-Lex), zał. III poz. 15a
  3. Burnett CL i in., Safety Assessment of Inorganic Hydroxides as Used in Cosmetics, International Journal of Toxicology 2021 (Cosmetic Ingredient Review)

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.