Encyklopedia INCI

Eugenol

Eugenol

Związek fenolowy o zapachu goździków, główny składnik olejku goździkowego. Częsty alergen zapachowy z mieszaniny zapachowej I, deklarowany w składzie powyżej progów.

Czym jest eugenol

Eugenol (4-allilo-2-metoksyfenol) to związek fenolowy o korzennym zapachu goździków. Stanowi 80-95% olejku goździkowego, a występuje też w olejku cytronelowym, olejku z liści ziela angielskiego i olejku z kory cynamonowca (SCCS, 2012). W kosmetykach pojawia się w perfumach i produktach perfumowanych oraz w kosmetykach z olejkiem goździkowym lub cynamonowym. CosIng podaje trzy funkcje: zapachową, tonizującą i denaturującą.

Jak działa eugenol

W kosmetyku nadaje zapach. Jest przy tym częstym alergenem kontaktowym i jednym z ośmiu składników mieszaniny zapachowej I, używanej w testach płatkowych (SCCS, 2012). Eugenol jest prohaptenem: aby uczulać, musi zostać przekształcony enzymatycznie w skórze w związek reaktywny, a aktywność tych enzymów zależy m.in. od cech genetycznych, co może zmieniać indywidualne ryzyko uczulenia (SCCS, 2012).

Stężenia i pH

Przepisy UE nie ograniczają stężenia eugenolu. Standard IFRA (51. poprawka z 2023 r.) dla kompozycji zapachowych ustala maksymalne stężenia w gotowym produkcie, m.in. 2,5% w perfumach, 0,64% w kremach do twarzy, 0,14% w dezodorantach i 4,9% w spłukiwanych produktach do ciała. Dostawcy zapachów mieli je stosować do nowych kompozycji od 30 marca 2024 r., a do istniejących od 30 października 2025 r. Według IFRA o limitach decyduje działanie uczulające i ogólnoustrojowe.

Dla kogo eugenol

Dla osób, które dobrze tolerują kosmetyki perfumowane. Nie jest wskazany przy potwierdzonej alergii na eugenol lub olejek goździkowy.

Jak stosować produkty z eugenolem

Pora dnia nie ma znaczenia. Osoba uczulona szuka w składzie nazwy Eugenol, a także Eugenia Caryophyllus Oil (olejek goździkowy) i Eugenyl Acetate (octan eugenylu), który w skórze może ulegać hydrolizie do eugenolu (SCCS, 2012). Brak tych nazw nie oznacza, że produkt nie zawiera eugenolu: deklaracja obowiązuje dopiero powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

SCCS (2012) zalicza eugenol do potwierdzonych alergenów u ludzi (101-1000 opisanych reakcji). Starsze dane wskazywały na około 1,2% dodatnich testów płatkowych u kolejnych pacjentów, dane IVDK z 2007 r. na 0,5% z 2065 osób, a w badaniu Giusti i in. 1,2% z 1754 kolejnych pacjentów reagowało na 1% eugenol. Wśród pacjentów badanych celowo, m.in. przy dodatnim teście z mieszaniną zapachową I, odsetek wynosił 1,57% z 4801 osób. Eugenol może też wywoływać reakcje natychmiastowe: opisano ciężką astmę zawodową u fryzjera (SCCS, 2012). Brak danych o stosowaniu w ciąży.

Status prawny w UE

Eugenol figuruje w załączniku III rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod pozycją 71: bez limitu stężenia i bez ostrzeżenia na opakowaniu, z obowiązkiem podania w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych. Obowiązek wprowadziła dyrektywa 2003/15/WE dla produktów wprowadzanych do obrotu od 11 marca 2005 r. Rozporządzenie (UE) 2023/1545 dodało do wykazu m.in. olejek goździkowy (poz. 356) i octan eugenylu (poz. 368); rozporządzenie weszło w życie w sierpniu 2023 r., a produkty niespełniające nowego wymogu deklaracji można było wprowadzać do obrotu do 31 lipca 2026 r. i udostępniać do 31 lipca 2028 r. Pozycji 71 nie zmieniło, więc te terminy samego eugenolu nie dotyczą.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Obowiązek podania w wykazie składników, gdy stężenie przekracza 0,001% w produkcie niespłukiwanym lub 0,01% w spłukiwanym; brak limitu stężenia i ostrzeżenia (zał. III poz. 71 rozp. (WE) 1223/2009; obowiązek od 11.03.2005 na mocy dyrektywy 2003/15/WE, pozycja niezmieniona przez rozp. (UE) 2023/1545).

Mity i sprostowania

MitEugenol z olejku goździkowego jest naturalny, więc nie uczula.

Jak jestEugenol uczula niezależnie od pochodzenia. Olejek goździkowy składa się głównie z eugenolu, a od zmian z 2023 r. sam jest też osobnym alergenem, który deklaruje się w składzie jako Eugenia Caryophyllus Oil.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się eugenol od izoeugenolu?

To pokrewne związki o innym położeniu wiązania podwójnego. Izoeugenol uczula silniej: w teście LLNA jego EC3 wyniosła 0,54% wobec 5,3% dla eugenolu (SCCS, 2012). Izoeugenol ma też w UE limit 0,02% (zał. III poz. 73), a eugenol tylko obowiązek deklaracji.

Mam dodatni test z mieszaniną zapachową I. Czy muszę unikać eugenolu?

Niekoniecznie. Mieszanina zawiera osiem substancji, a eugenol odpowiadał w starszych danych za 4-16% reakcji na nią (SCCS, 2012). Czy uczula właśnie eugenol, pokazuje test płatkowy z pojedynczymi składnikami mieszaniny.

Czy uczulenie na eugenol ma znaczenie u stomatologa?

Tak. Eugenol wchodzi w skład materiałów stomatologicznych z tlenkiem cynku, dziś rzadziej stosowanych; opisano uczulenie zawodowe na nie i pokrzywkę po zabiegu stomatologicznym (SCCS, 2012). O uczuleniu warto poinformować stomatologa.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: EUGENOL
  2. SCCS, Opinion on fragrance allergens in cosmetic products, SCCS/1459/11, 2012
  3. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, tekst skonsolidowany z 18 maja 2026 r.

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.