Encyklopedia INCI

Caffeine

Kofeina

Alkaloid z kawy, herbaty i guarany albo otrzymywany syntetycznie. Dobrze przenika przez skórę i mieszki włosowe; występuje w produktach pod oczy, do ciała i do skóry głowy.

Czym jest kofeina

Caffeine to 1,3,7-trimetyloksantyna, alkaloid purynowy z grupy metyloksantyn, spokrewniony z teobrominą i teofiliną. Naturalnie występuje m.in. w kawie (średnio 1,1% w zielonych ziarnach arabiki i 2,2% w robuście), liściach herbaty (do 5%), kakao i guaranie. Surowiec otrzymuje się ekstrakcją, najczęściej z zielonych ziaren kawy, herbaty lub orzeszków coli, albo syntetycznie (Cherian i in., 2024). W 2018 r. kofeinę zgłoszono w 1033 kosmetykach, w tym w 882 niespłukiwanych.

Jak działa kofeina

  • dobrze przenika przez skórę, szczególnie przez mieszki włosowe: po nałożeniu 2,5% roztworu na klatkę piersiową 6 mężczyzn kofeinę wykryto we krwi po 5 minutach, gdy mieszki były otwarte, i dopiero po 20 minutach, gdy je zablokowano (Otberg i in., 2008);
  • hamuje fosfodiesterazę, przez co w komórkach tłuszczowych in vitro nasila lipolizę; przegląd Herman i Herman (2013) przypisuje jej też pobudzanie mikrokrążenia, ale po miesiącu stosowania 7% roztworu na uda parametry mikrokrążenia skóry nie zmieniły się istotnie (Lupi i in., 2007).

Stężenia i pH

W ankiecie przemysłu przytoczonej przez CIR najwyższe stężenie, 6%, dotyczyło niespłukiwanych produktów do ciała i rąk; w produktach do okolic oczu było do 1,5%, w pudrach do twarzy do 2%. Według przeglądu Herman i Herman (2013) typowe preparaty zawierają 3% kofeiny. W 25°C w 100 ml wody rozpuszcza się ok. 2,2 g kofeiny (PubChem), więc wyższe stężenia wymagają dodatku substancji zwiększających rozpuszczalność, np. benzoesanów, cytrynianów lub salicylanów, albo innych rozpuszczalników. W UE nie ma limitu stężenia kofeiny w kosmetykach.

Dla kogo jest kofeina

Dla każdego typu skóry. Najczęściej trafia do produktów pod oczy, balsamów do ciała i preparatów do skóry głowy przy przerzedzaniu się włosów. Nie należy oczekiwać, że balsam z kofeiną zmniejszy tkankę tłuszczową, a wyniki badań dotyczących włosów są obiecujące, ale ograniczone. Osoby, którym lekarz zalecił ścisłe ograniczenie kofeiny, mogą wybierać produkty na małe powierzchnie skóry, bo nie znaleziono pomiarów wchłaniania z balsamów nakładanych na całe ciało.

Jak stosować produkty z kofeiną

Żel lub krem pod oczy nakłada się rano, delikatnie, omijając brzeg powieki. Płyn do skóry głowy wymaga regularności: w badaniu Dhurat i in. (2017) stosowano go dwa razy dziennie po 2 ml przez 6 miesięcy, więc efekt ocenia się po kilku miesiącach, a nie tygodniach.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR uznał kofeinę za bezpieczną w obecnych warunkach stosowania (Cherian i in., 2024). Balsam z 6% kofeiny nie wywołał reakcji alergicznych w teście powtarzanych aplikacji u 105 osób, a w teście LLNA na myszach kofeina do 5% nie uczulała. Nierozcieńczona kofeina podana do oka królików wywołała przemijające podrażnienie spojówek i rogówki, a substancję uznano za niedrażniącą. EFSA (2015) uznała, że spożycie do 200 mg kofeiny dziennie w ciąży nie budzi obaw o bezpieczeństwo płodu; kosmetyki do twarzy i włosów nakłada się na małe powierzchnie, więc w ciąży nie są przeciwwskazane.

Co pokazują badania

Dhurat i in. (2017) w otwartym badaniu z randomizacją u 210 mężczyzn z łysieniem androgenowym porównali płyn z 0,2% kofeiny z 5% roztworem minoksydylu: po 6 miesiącach odsetek włosów w fazie wzrostu (anagenu) zwiększył się o 10,59% wobec 11,68%, co autorzy uznali za wynik nie gorszy. Badanie sfinansował producent płynu, protokół ukończyło 161 osób, a brak zaślepienia autorzy sami wskazali jako ograniczenie. Przegląd systematyczny z 2025 r. objął 9 badań klinicznych preparatów z kofeiną do skóry głowy (684 osoby); jakość dowodów oceniono jako średnią w 3 z nich, a w pozostałych jako niską lub bardzo niską (Szendzielorz i Śpiewak, 2025). W hodowli in vitro mieszków włosowych z 14 wycinków skóry głowy kofeina w stężeniach 0,001% i 0,005% znosiła hamujący wpływ testosteronu na wzrost włosa (Fischer i in., 2007). Dane o tkance tłuszczowej pochodzą z hodowli komórek i małych badań kremów.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Escinłączone w kremach do ciała i nóg, np. w badaniu Puviani i in. (2018)

Mity i sprostowania

MitBalsam z kofeiną spala tkankę tłuszczową i usuwa cellulit.

Jak jestW badaniu Ponto i in. (2026) 24 kobiety przez 12 tygodni nakładały krem z 2% kofeiny na jedno udo i placebo na drugie. Ocena wyglądu cellulitu i grubość fałdu skórnego poprawiły się bardziej po kremie z kofeiną, ale obwód ud zmniejszył się tak samo po obu kremach. Małe, 12-tygodniowe badanie pokazuje poprawę wyglądu skóry, a nie „spalanie” tkanki tłuszczowej.

Najczęściej zadawane pytania

Czy szampon z kofeiną ma sens, skoro spłukuje się go po chwili?

Otberg i in. (2007) wykazali, że kofeina z szamponu nakładanego na 2 minuty przenika przez skórę, a w pierwszych 20 minutach szybko wchłania się wyłącznie przez mieszki włosowe. To badanie przenikania, a nie działania na włosy; w badaniu klinicznym Dhurat i in. stosowano płyn pozostawiany na skórze głowy.

Czy kofeina zmniejsza cienie i obrzęki pod oczami?

Nie znaleziono badań, które oceniałyby samą kofeinę w kremie pod oczy. Produkty testowano jako mieszaniny wielu składników, więc nie wiadomo, jaki jest w nich udział kofeiny.

Czy kofeina w kosmetyku działa jak wypita kawa?

Nie. W badaniu Otberga i in. (2008) po nałożeniu roztworu kofeiny na 25 cm² skóry jej stężenie we krwi sięgało najwyżej ok. 12 ng/ml, a po 72 godzinach nie było jej już wcale. Kofeina z kosmetyku działa przede wszystkim miejscowo.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: CAFFEINE
  2. Cherian PA i in., Safety Assessment of Methylxanthines as Used in Cosmetics, International Journal of Toxicology 2024 (Cosmetic Ingredient Review)
  3. Otberg N i in., The role of hair follicles in the percutaneous absorption of caffeine, British Journal of Clinical Pharmacology 2008
  4. Dhurat R i in., An Open-Label Randomized Multicenter Study Assessing the Noninferiority of a Caffeine-Based Topical Liquid 0.2% versus Minoxidil 5% Solution in Male Androgenetic Alopecia, Skin Pharmacology and Physiology 2017

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.