Encyklopedia INCI

Sodium Metabisulfite

Pirosiarczyn sodu

Nieorganiczna sól, która w wodzie tworzy wodorosiarczyn. Przeciwutleniacz i reduktor w farbach do włosów i szamponach; uznany alergen kontaktowy z grupy siarczynów.

Czym jest pirosiarczyn sodu

Sodium Metabisulfite (Na2S2O5) to sól sodowa kwasu disiarkawego: bezbarwne kryształy lub biały do żółtawego proszek o zapachu dwutlenku siarki. Należy do siarczynów. W wodzie hydrolizuje do wodorosiarczynu. W danych FDA z 2020 r. 537 z 916 produktów z nim to farby do włosów (CIR, 2023).

Jak działa w kosmetyku

Siarczyny są reduktorami: łatwo reagują z tlenem i utleniaczami, same przechodząc w siarczan.

  • w farbach do włosów chronią prekursory barwników przed przedwczesnym utlenieniem w opakowaniu;
  • w szamponach i kremach chronią przed utlenianiem składniki wrażliwe na tlen;
  • w stężeniu do 0,2% w przeliczeniu na uwolniony SO2 mogą pełnić rolę konserwantu.

Stężenia i pH

Według danych Personal Care Products Council z 2019 r. pirosiarczyn stosowano w stężeniach do 0,6% w produktach spłukiwanych, głównie w farbach, i do 0,25% w niespłukiwanych (CIR, 2023). Limity UE wyraża się w przeliczeniu na uwolniony SO2; teoretycznie pirosiarczyn uwalnia 67,4% swojej masy jako SO2, więc 0,2% SO2 odpowiada w przybliżeniu 0,3% pirosiarczynu. Zakwaszenie uwalnia z roztworu SO2, a w pH 8-9 przeważa siarczyn (CIR, 2003). Kontakt z powietrzem zużywa składnik, dlatego ważne jest szczelne opakowanie.

Dla kogo jest ten składnik

Dla większości osób siarczyn w szamponie czy farbie jest obojętny. Unikać go powinny osoby z kontaktowym uczuleniem na siarczyny potwierdzonym testem płatkowym. Ostrożność dotyczy też osób z astmą i nadwrażliwością na siarczyny, którą CIR (2003) szacuje na 2-5% osób z astmą; reagują one głównie na siarczyny spożyte lub podane w lekach. Panel CIR (2023) zalecił osobom uczulonym ostrożność przy produktach, z których siarczyny mogą być wdychane.

Jak stosować produkty z tym składnikiem

Szampon z pirosiarczynem stosuje się jak każdy inny, a farbę ściśle według instrukcji producenta. Składnik jest pomocniczy i stoi zwykle w końcowej części listy. Jego obecność mówi, że receptura zawiera składniki wrażliwe na utlenianie, a w farbach prekursory barwników.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

American Contact Dermatitis Society ogłosiło siarczyny alergenem roku 2024. W badaniu North American Contact Dermatitis Group z lat 2017-2018 dodatni test płatkowy z 1% pirosiarczynu miało 2,7% z 4885 pacjentów; 65,2% reakcji uznano za aktualnie istotne, a najczęściej wskazywanym źródłem były kosmetyki, zwłaszcza farby do włosów (Warshaw i wsp., 2021). W serii García-Gavín i wsp. (2012) dodatni wynik miało 4,5% z 2763 pacjentów, a 64,5% reakcji uznano za istotne; we włoskim badaniu z lat 2024-2025 dodatni wynik miało 2,9% z 550 pacjentów, ale żadnej z 16 reakcji nie uznano za istotną klinicznie (Casciola i wsp., 2026).

Nierozcieńczony pirosiarczyn nie drażnił skóry królików, a roztwór 50% drażnił skórę świnek morskich przy powtarzanym nakładaniu. Nie działał teratogennie u myszy, szczurów, chomików ani królików w dawkach do 160 mg/kg (CIR, 2003).

Status prawny w UE

Siarczyny mają w rozporządzeniu (WE) nr 1223/2009 dwie pozycje, a właściwą wskazuje cel użycia (art. 2 ust. 1 lit. l). Jako konserwant: zał. V poz. 9, maks. 0,2% w przeliczeniu na uwolniony SO2. Do innych celów, wynikających z prezentacji produktu: zał. III poz. 99, w przeliczeniu na uwolniony SO2: 0,67% w utleniających farbach do włosów, 6,7% w produktach do prostowania włosów, 0,45% w samoopalaczach do twarzy i 0,40% w pozostałych samoopalaczach. Pozycja 99 obejmuje tylko te cztery kategorie, więc w szamponach i kremach nie ma podstawy do wyższych stężeń: obowiązuje w nich limit z zał. V poz. 9, czyli 0,2% w przeliczeniu na uwolniony SO2. Ostrzeżenia na etykiecie nie są wymagane.

Co pokazują badania

Badań porównujących kosmetyki z tym składnikiem i bez niego brak. CIR uznał siarczyny za bezpieczne w 2003 r. i potwierdził to w 2023 r.; obawy panelu przed uczulaniem złagodziły ujemne wyniki dwóch testów powtarzanych płatków z siarczynem sodu u zdrowych ochotników. Otwarte pozostaje, jak często dodatni test płatkowy przekłada się na reakcję po kosmetyku.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Zał. V poz. 9 (nieorganiczne siarczyny i wodorosiarczyny jako konserwant): maks. 0,2% w przeliczeniu na uwolniony SO2. Zał. III poz. 99 (cel inny niż hamowanie rozwoju drobnoustrojów, wynikający z prezentacji produktu), w przeliczeniu na uwolniony SO2: a) utleniające produkty do farbowania włosów 0,67%, b) produkty do prostowania włosów 6,7%, c) produkty samoopalające do twarzy 0,45%, d) pozostałe produkty samoopalające 0,40% (rozp. (WE) 1223/2009).

Mity i sprostowania

MitSodium Metabisulfite to siarczan, taki sam jak Sodium Lauryl Sulfate w szamponach.

Jak jestTo siarczyn, sól kwasu disiarkawego, a nie siarczan. Nie jest detergentem i nie myje; w szamponie występuje w ułamku procenta jako przeciwutleniacz. Z Sodium Lauryl Sulfate łączy go tylko podobnie brzmiąca nazwa.

Najczęściej zadawane pytania

Czy nadwrażliwość na siarczyny w żywności oznacza, że trzeba unikać tego składnika w kosmetykach?

To zwykle dwa różne mechanizmy. Reakcje po jedzeniu pojawiają się szybko i dotyczą głównie dróg oddechowych, a kontaktowe uczulenie skóry to reakcja opóźniona, wykrywana testem płatkowym. W żywności siarczyny powyżej 10 mg/kg w przeliczeniu na SO2 wyróżnia się na etykiecie jako alergen (rozp. (UE) nr 1169/2011). Kto reagował na siarczyny w jakiejkolwiek postaci, powinien omówić z alergologiem, których kosmetyków unikać.

Pod jakimi nazwami siarczyny występują w składzie kosmetyków?

Zał. V poz. 9 obejmuje Sodium Sulfite, Sodium Bisulfite, Sodium Metabisulfite, Potassium Sulfite, Potassium Hydrogen Sulfite, Potassium Metabisulfite, Ammonium Sulfite i Ammonium Bisulfite. Osoba uczulona na pirosiarczyn powinna traktować ostrożnie każdą z tych nazw: w badaniu Oliphant i wsp. (2012) 60% osób reagujących na pirosiarczyn sodu reagowało też na siarczyn sodu.

Czy pirosiarczyn sodu w szamponie podrażnia oczy?

W badaniach klinicznych, w których siarczyny miały kontakt z oczami, CIR (2003) nie odnotował działań niepożądanych. W szamponie składnik występuje w małym stężeniu. Szampon i tak trzeba spłukiwać z okolic oczu ze względu na tensydy.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: SODIUM METABISULFITE
  2. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, tekst skonsolidowany z 18 maja 2026 r., zał. III poz. 99 i zał. V poz. 9 (EUR-Lex)
  3. Nair B, Elmore AR, Final report on the safety assessment of sodium sulfite, potassium sulfite, ammonium sulfite, sodium bisulfite, ammonium bisulfite, sodium metabisulfite and potassium metabisulfite, International Journal of Toxicology 2003
  4. Warshaw EM i in., Patch testing with sodium disulfite: North American Contact Dermatitis Group experience, 2017 to 2018, Contact Dermatitis 2021

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.