Sodium Levulinate

Czym jest lewulinian sodu

Sodium Levulinate to sól sodowa kwasu lewulinowego, czyli kwasu 4-oksopentanowego, pięciowęglowego ketokwasu o masie 116 g/mol. Obie formy bardzo dobrze rozpuszczają się w wodzie i mają ujemny log Kow, a w roztworze wodnym dają te same jony, dlatego panel CIR ocenia je razem (Raj i in., 2025). Kwas lewulinowy występuje w żywności, m.in. w pigwie chińskiej, papai, ryżu, sake i pieczywie pszennym, a w USA jest dopuszczony jako substancja aromatyzująca do żywności. Lewulinian sodu trafia do toników, żeli myjących i kremów, zwłaszcza w kosmetykach naturalnych; dystrybutorzy oferują go w mieszankach z anyżanem sodu, gliceryną i wodą.

Jak działa lewulinian sodu

CosIng przypisuje mu jedną funkcję: kondycjonowanie skóry, a kwasowi lewulinowemu także funkcję zapachową. Kwas lewulinowy ma właściwości przeciwdrobnoustrojowe: według CIR hamuje wzrost bakterii w gotowych do spożycia wyrobach mięsnych, a w badaniach kosmetycznych opisywano go jako składnik zapachowy o działaniu przeciwdrobnoustrojowym (Papageorgiou i in., 2010). Jak inne słabe kwasy organiczne działa głównie w formie niezdysocjowanej; przy pKa 4,62 w produktach o pH bliskim obojętnemu przeważa forma zdysocjowana.

Stężenia i pH

W ankiecie przemysłu z 2019 r., przytoczonej przez CIR, lewulinian sodu stosowano do 0,62% (płyny do płukania jamy ustnej), w produktach spłukiwanych w zakresie 0,18-0,62%, w niespłukiwanych do 0,57% (cienie do powiek), a w balsamach i kremach dla niemowląt do 0,35%. Dystrybutorzy zalecają mieszanki z anyżanem sodu do produktów lekko kwaśnych (dane dostawców). Limitu prawnego w UE nie ma.

Dla kogo jest lewulinian sodu

Nie jest dobierany do typu skóry; w stosowanych stężeniach pełni rolę pomocniczą. Pojawia się m.in. w kosmetykach naturalnych, a według CIR także w produktach do okolic oczu i dla niemowląt.

Jak stosować produkty z lewulinianem sodu

Sposób użycia wynika z rodzaju produktu. W składzie często sąsiaduje z Sodium Anisate i Glycerin; przy stężeniach poniżej 1% jego pozycja na liście nie musi odpowiadać ilości (art. 19 rozporządzenia 1223/2009). Obecność lewulinianu sodu nie przesądza o tym, jak produkt jest zabezpieczony przed drobnoustrojami.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR uznał kwas lewulinowy i lewulinian sodu za bezpieczne w obecnych warunkach stosowania, pod warunkiem że produkt jest formułowany tak, by nie drażnił (Raj i in., 2025). W testach HRIPT kosmetyki z 0,4011% lewulinianu sodu (103 osoby) i 0,57% (53 osoby) nie wywołały podrażnień ani uczuleń, a kwas lewulinowy w stężeniu 4% w wazelinie nie drażnił w teście płatkowym i nie uczulał 26 ochotników w teście maksymalizacyjnym. Nierozcieńczony kwas pod okluzją umiarkowanie lub silnie drażnił skórę królików, a w modelach in vitro mógł poważnie uszkadzać oko. W teście LLNA na myszach wskaźnik stymulacji wzrósł do 1,88 i 2,05 przy stężeniach 10% i 25%, a lewulinian sodu dał wynik dodatni w teście h-CLAT przy najwyższym stężeniu. Badań wpływu na rozród i rozwój nie znaleziono, więc brak danych o bezpieczeństwie w ciąży.

Co pokazują badania

Dane o bezpieczeństwie pochodzą głównie z dossier REACH i niepublikowanych testów przemysłu zebranych przez CIR. Badań działania pielęgnacyjnego na skórę nie opublikowano. W emulsji typu olej w wodzie kwas lewulinowy nie spełnił kryterium A testu obciążeniowego wobec drożdżaka Candida albicans (Kočevar Glavač i Lunder, 2018), a w badaniu Papageorgiou i in. (2010) dodatek do 0,3% tego kwasu pomagał spełnić kryterium A wobec pleśni Aspergillus niger recepturom z ekstraktem z wiciokrzewu.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja

Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Mity i sprostowania

MitKwas lewulinowy złuszcza naskórek jak kwasy AHA.

Jak jestTo ketokwas z grupą ketonową w pozycji 4, a nie alfa-hydroksykwas. Lewulinian sodu stosuje się w stężeniach do 0,62%, a CosIng przypisuje mu tylko kondycjonowanie skóry. Nie ma badań, w których działałby złuszczająco.

Najczęściej zadawane pytania

Czy lewulinian sodu jest konserwantem?

Nie jest konserwantem dozwolonym w UE: substancję przeznaczoną wyłącznie lub głównie do hamowania rozwoju drobnoustrojów w produkcie (art. 2 ust. 1 lit. l rozporządzenia 1223/2009) wolno stosować tylko wtedy, gdy jest w załączniku V (art. 14 ust. 1 lit. d), a lewulinianu sodu tam nie ma. Producent może go dodać jako składnik kondycjonujący skórę, bo taką funkcję podaje CosIng, a wpływ na drobnoustroje w produkcie może być wtedy tylko uboczny. O tym, czy produkt jest zabezpieczony przed skażeniem, decyduje test skuteczności konserwacji całej receptury.

Czy lewulinian sodu zwiększa wchłanianie innych składników?

Może. W badaniu plastrów z buprenorfiną 8% kwasu lewulinowego zwiększało przenikanie leku przez skórę bardziej niż inne badane dodatki, dlatego panel CIR zalecił ostrożność przy łączeniu go ze składnikami, których bezpieczeństwo opiera się na słabym wchłanianiu. Lewulinian sodu stosuje się w kosmetykach w stężeniach do 0,62%, kilkanaście razy niższych, a ujemny log Kow wskazuje według CIR, że sam słabo przenika przez warstwę rogową.

Skąd pochodzi lewulinian sodu i czy jest naturalny?

Kwas lewulinowy otrzymuje się przemysłowo z cukrów, skrobi lub celulozy: po hydrolizie i przemianie glukozy we fruktozę powstaje 5-hydroksymetylofurfural, z którego w środowisku kwaśnym tworzy się kwas lewulinowy. Sól sodową uzyskuje się przez zobojętnienie kwasu wodorotlenkiem sodu. Surowcem są więc rośliny, ale sam składnik jest produktem przemian chemicznych; CIR zaznacza, że nie wiadomo, czy te metody dotyczą surowca kosmetycznego.

Składniki o podobnym działaniu

• Acetyl Tetrapeptide-3 porównaj
• Adenosine porównaj
• Alanine porównaj
• Allantoin porównaj
• Alpha-Glucan Oligosaccharide porównaj
• Ammonium Glycyrrhizate porównaj

Źródła

1. CosIng: SODIUM LEVULINATE
2. Raj PS i in., Safety Assessment of Levulinic Acid and Sodium Levulinate as Used in Cosmetics, International Journal of Toxicology 2025
3. Papageorgiou S i in., New alternatives to cosmetics preservation, Journal of Cosmetic Science 2010
4. Kočevar Glavač N, Lunder M, Preservative efficacy of selected antimicrobials of natural origin in a cosmetic emulsion, International Journal of Cosmetic Science 2018

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: 30 września 2026.

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.