Encyklopedia INCI

Tranexamic Acid

Kwas traneksamowy

Syntetyczny analog lizyny, znany jako lek hamujący rozpuszczanie skrzepu. W kosmetykach wyrównuje koloryt i ogranicza widoczność przebarwień.

Czym jest kwas traneksamowy

Kwas traneksamowy to kwas trans-4-(aminometylo)cykloheksanokarboksylowy, syntetyczny analog aminokwasu lizyny. Jako lek podawany doustnie albo dożylnie hamuje fibrynolizę, czyli rozpuszczanie skrzepu: blokuje miejsca wiązania lizyny w plazminogenie, przez co ogranicza powstawanie i działanie plazminy. W kosmetykach stosuje się go na skórę w produktach wyrównujących koloryt. CosIng przypisuje mu funkcje ściągającą i kondycjonowania skóry.

Jak działa kwas traneksamowy

  • Szlak plazminy: promieniowanie UV zwiększa aktywność plazminy w naskórku, co uwalnia kwas arachidonowy i prostaglandyny pobudzające melanocyty. U świnek morskich roztwory 2% i 3% nakładane po naświetleniu UV hamowały powstawanie przebarwień i zmniejszały zawartość melaniny w naskórku (Maeda i Naganuma, 1998).
  • Sygnały z otoczenia melanocytów: w biopsjach po 12 tygodniach stosowania 2% preparatu zmalała zawartość melaniny i ekspresja endoteliny-1, a liczba naczyń i ekspresja VEGF wykazywały tendencję spadkową (Kim i in., 2016).
  • Bariera: na skórze uszkodzonej doświadczalnie laurylosiarczanem sodu i UVB kwas traneksamowy przyspieszał odbudowę bariery i zwiększał ekspresję okludyny (Yuan i in., 2014).

Stężenia i pH

W badaniach preparatów na skórę stosowano 2%, 3% i 5% kwasu traneksamowego (Kim i in., 2016; Ebrahimi i Naeini, 2014; Kanechorn Na Ayuthaya i in., 2012). Rozpuszcza się w wodzie i pracuje w fazie wodnej toników, serum i emulsji.

Dla kogo jest kwas traneksamowy

Ma sens przy przebarwieniach posłonecznych i nierównym kolorycie, które nasila słońce. Badania kliniczne obejmowały głównie osoby z ostudą (melasma), więc dla innych rodzajów przebarwień dane są skąpe. Osoby z zaburzeniami krzepnięcia albo przyjmujące kwas traneksamowy jako lek powinny skonsultować stosowanie kosmetyku z lekarzem, bo nie zbadano, ile substancji przenika z kosmetyku do krwi.

Jak stosować kwas traneksamowy

Można go nakładać rano i wieczorem; w badaniach stosowano go dwa razy dziennie przez 12 tygodni. Warunkiem efektu jest codzienna ochrona przeciwsłoneczna, bo UV pobudza szlak, który kwas traneksamowy hamuje. Bywa łączony z innymi składnikami wyrównującymi koloryt, np. niacynamidem; nie opisano niezgodności z retinoidami ani kwasami.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Na skórze kwas traneksamowy jest zwykle dobrze tolerowany: w badaniu porównawczym działania niepożądane były istotnie rzadsze niż po roztworze 3% hydrochinonu z deksametazonem (Ebrahimi i Naeini, 2014). W badaniu z 5% żelem strona twarzy z kwasem traneksamowym była jednak wyraźniej zaczerwieniona niż strona z podłożem (Kanechorn Na Ayuthaya i in., 2012). Metaanaliza 22 badań z 1280 osobami wymienia wśród działań niepożądanych, przy różnych drogach podania, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, podrażnienie skóry i zaburzenia miesiączkowania (Calacattawi i in., 2024). Składnika nie oceniał CIR ani SCCS. Nie ma badań kosmetyków z kwasem traneksamowym w ciąży, a jako lek wpływa on na krzepnięcie krwi, dlatego w ciąży decyzję warto omówić z lekarzem. Nie opisano działania fotouczulającego.

Co pokazują badania

W 12-tygodniowym badaniu z podziałem twarzy na 50 kobietach 3% roztwór zmniejszał wskaźnik nasilenia ostudy (MASI) podobnie jak 3% hydrochinon z 0,01% deksametazonem (Ebrahimi i Naeini, 2014). W otwartym badaniu 2% preparat poprawił zmodyfikowany wskaźnik MASI u 22 z 23 osób (Kim i in., 2016). Podwójnie zaślepione badanie z podłożem jako kontrolą (23 kobiety, 12 tygodni) nie wykazało przewagi 5% żelu nad podłożem, choć przebarwienia jaśniały po obu stronach twarzy (Kanechorn Na Ayuthaya i in., 2012). Według metaanalizy najsilniej działa podanie doustne, słabiej postać miejscowa, a badania są niejednorodne (Calacattawi i in., 2024). Dowody dla postaci na skórę są więc umiarkowane.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Niacinamidełączone w serum wyrównujących koloryt
  • w badaniu Rocio i in. (2025) serum zawierało oba składniki
  • Zinc Oxidefiltr mineralny ograniczający UV, które nasila przebarwienia

Mity i sprostowania

MitKrem z kwasem traneksamowym może wywołać zakrzepicę, bo to lek na krzepnięcie.

Jak jestBadania preparatów na skórę opisywały głównie reakcje miejscowe, np. zaczerwienienie (Kanechorn Na Ayuthaya i in., 2012). Ryzyko zakrzepowe ocenia lekarz przy podaniu doustnym, a ilości substancji przenikającej z kosmetyku do krwi nie zbadano, dlatego osoby z zaburzeniami krzepnięcia albo przyjmujące leki wpływające na krzepnięcie powinny skonsultować stosowanie z lekarzem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kwas traneksamowy złuszcza skórę jak kwasy AHA?

Nie. Mimo nazwy nie jest kwasem złuszczającym, tylko pochodną aminokwasu, która działa na sygnały pobudzające melanocyty. Nie rozpuszcza połączeń między komórkami naskórka, dlatego nie powoduje typowego dla kwasów łuszczenia; nie opisano też, by zwiększał wrażliwość skóry na słońce.

Po jakim czasie widać efekt kwasu traneksamowego?

W badaniach oceniano wyniki po 12 tygodniach stosowania dwa razy dziennie, a w badaniu z roztworem 3% poprawę mierzono co 4 tygodnie. Przy krótszym stosowaniu i bez codziennego filtra efekt jest mało prawdopodobny.

Czy kwas traneksamowy można łączyć z retinoidem albo witaminą C?

Nie opisano niezgodności chemicznych ani nasilonego podrażnienia przy takich połączeniach. Przy wrażliwej skórze lepiej wprowadzać nowe produkty pojedynczo, żeby wiedzieć, który z nich ewentualnie drażni.

Czy zamiast kremu lepiej przyjmować tabletki z kwasem traneksamowym?

Kwas traneksamowy doustnie jest lekiem na receptę i o jego podaniu decyduje lekarz po ocenie ryzyka zakrzepowego. Podany doustnie działa na cały organizm, w tym na krzepnięcie krwi, więc nie jest zamiennikiem kosmetyku do samodzielnego stosowania, nawet jeśli w badaniach działał na przebarwienia silniej niż postać na skórę.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: TRANEXAMIC ACID
  2. Maeda K, Naganuma M, Topical trans-4-aminomethylcyclohexanecarboxylic acid prevents ultraviolet radiation-induced pigmentation, J Photochem Photobiol B 1998; 47(2-3): 136-141
  3. Kanechorn Na Ayuthaya P i in., Topical 5% tranexamic acid for the treatment of melasma in Asians: a double-blind randomized controlled clinical trial, J Cosmet Laser Ther 2012; 14(3): 150-154
  4. Calacattawi R i in., Tranexamic acid as a therapeutic option for melasma management: meta-analysis and systematic review of randomized controlled trials, J Dermatolog Treat 2024; 35(1): 2361106

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.