Encyklopedia INCI

Sodium Anisate

Anyżan sodu

Sól sodowa kwasu p-anyżowego, związku obecnego m.in. w anyżu i koprze włoskim. CosIng podaje funkcje przeciwdrobnoustrojową, zapachową i regulującą pH; nie jest konserwantem z załącznika V.

Czym jest anyżan sodu

Sodium Anisate to sól sodowa kwasu p-anyżowego, czyli kwasu 4-metoksybenzoesowego. Kwas występuje naturalnie m.in. w anyżu, koprze włoskim, anyżu gwiaździstym, wanilii i miodzie (Api i in., 2019). Można go otrzymać z anetolu wyodrębnianego z owoców anyżu gwiaździstego, także przez przemianę mikrobiologiczną (Shen i in., 2014). Dostawcy opisują surowiec jako pochodzenia naturalnego i oferują go w mieszankach z lewulinianem sodu, gliceryną i wodą. Występuje w tonikach, żelach myjących i kremach, zwłaszcza w kosmetykach naturalnych.

Jak działa anyżan sodu

CosIng przypisuje mu funkcje przeciwdrobnoustrojową, zapachową, smakową i regulującą pH. Funkcja przeciwdrobnoustrojowa oznacza w CosIng działanie na drobnoustroje na skórze, a nie konserwowanie produktu. Jako sól słabego kwasu w kwaśnym środowisku częściowo przechodzi w niezdysocjowany kwas p-anyżowy, którego pKa w wodzie wynosi 4,49 (Sager i Bower, 1960). Działanie przeciwdrobnoustrojowe słabych kwasów organicznych wiąże się z formą niezdysocjowaną, dlatego zależy od pH produktu. Kwas p-anyżowy słabiej działa na bakterie, więc łączy się go z alkoholami, np. fenoksyetanolem lub alkoholem benzylowym (Chen i Chang, 2024).

Stężenia i pH

Limitu stężenia w UE nie ma. W kosmetykach dla niemowląt i osób o wrażliwej skórze z rynku chińskiego zawartość kwasu p-anyżowego wynosiła 0,042-0,16%, średnio 0,095% (Chen i Chang, 2024). Autorzy tej pracy wskazują, że do działania potrzebuje on pH poniżej 5,5, więc ma sens w produktach lekko kwaśnych, a w obojętnych lub zasadowych, np. w mydłach, nie ma warunków do działania.

Dla kogo jest anyżan sodu

Jako składnik pomocniczy nie jest dobierany do typu skóry. Trafia głównie do kosmetyków naturalnych i produktów, w których producent ogranicza klasyczne konserwanty; w analizie Chen i Chang kwas p-anyżowy był po etyloheksylglicerynie najczęściej deklarowanym składnikiem wielofunkcyjnym o działaniu przeciwdrobnoustrojowym (nie licząc glikoli).

Jak stosować produkty z anyżanem sodu

Pora dnia i sposób użycia zależą od produktu. Przy stężeniach około 0,1% anyżan sodu znajduje się w części listy składników poniżej 1%, w której kolejność może być dowolna (art. 19 rozporządzenia 1223/2009). Często sąsiaduje z Sodium Levulinate i Glycerin oraz z Citric Acid, który obniża pH. Sama jego obecność nie mówi, czy produkt jest dobrze zabezpieczony przed drobnoustrojami.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Anyżan sodu nie ma oceny CIR ani opinii SCCS. Ocena RIFM z 2019 r. dotyczy kwasu 4-metoksybenzoesowego jako składnika zapachowego (Api i in., 2019, RIFM). Kwas nie był mutagenny w teście Amesa ani klastogenny w teście mikrojądrowym. W testach in vitro na potencjał uczulający dał wynik ujemny w DPRA i dodatni w h-CLAT; wobec braku badań na ludziach ryzyko uczulenia oszacowano metodą progu DST dla substancji niereaktywnych, a dopuszczalne stężenia wyniosły np. 0,41% w produktach do twarzy i 0,10% w niespłukiwanych produktach do ciała nakładanych dłońmi. Wpływ na rozrodczość oceniono przez analogię do aldehydu anyżowego. Danych dotyczących ciąży i dzieci brak. Kwas słabo pochłania światło w zakresie 290-700 nm, więc nie oczekuje się działania fototoksycznego.

Co pokazują badania

Dowody są laboratoryjne. W badaniu Papageorgiou i in. (2010), dotyczącym receptur bez konserwantów z ówczesnego wykazu dyrektywy 76/768/EWG, dodatek 0,1% kwasu p-anyżowego, kwasu lewulinowego (do 0,3%) lub etanolu (5%) pozwolił części receptur z ekstraktem z wiciokrzewu spełnić kryterium A testu obciążeniowego wobec pleśni Aspergillus niger. W analizie Chen i Chang (2024) układy z kwasem p-anyżowym przeszły test obciążeniowy, ale zawierały też inne składniki. Badań klinicznych działania na skórę nie ma.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Benzyl Alcoholkonserwant działający na bakterie, na które kwas p-anyżowy działa słabiej
  • Citric Acidutrzymuje kwaśne pH, w którym kwas p-anyżowy jest aktywny

Mity i sprostowania

MitAnyżan sodu to olejek anyżowy, który nadaje kosmetykowi zapach anyżu.

Jak jestTo sól kwasu karboksylowego, a nie olejek eteryczny. Czysty kwas p-anyżowy jest praktycznie bezwonny. Z anyżem łączy go nazwa i to, że kwas występuje naturalnie w nasionach tej rośliny.

MitNaturalne zamienniki konserwantów są zawsze łagodniejsze dla skóry niż konserwanty z załącznika V.

Jak jestŁagodność zależy od substancji i stężenia, a nie od pochodzenia. Kwas p-anyżowy dał dodatni wynik w teście h-CLAT i nie ma ocen CIR ani SCCS, podczas gdy konserwanty z załącznika V przeszły ocenę bezpieczeństwa w określonych stężeniach.

Najczęściej zadawane pytania

Czy anyżan sodu jest konserwantem?

Nie jest konserwantem dozwolonym w UE: substancję przeznaczoną wyłącznie lub głównie do hamowania rozwoju drobnoustrojów w produkcie (art. 2 ust. 1 lit. l rozporządzenia 1223/2009) wolno stosować tylko wtedy, gdy jest w załączniku V (art. 14 ust. 1 lit. d), a anyżanu sodu tam nie ma. Producent może go dodać w innej roli, np. zapachowej albo regulującej pH, a działanie na drobnoustroje w produkcie może być wtedy tylko uboczne; funkcja przeciwdrobnoustrojowa w CosIng dotyczy drobnoustrojów na skórze, nie konserwowania produktu. O zabezpieczeniu przed skażeniem decyduje test skuteczności konserwacji całej receptury.

Czy anyżan sodu jest alergenem zapachowym z listy UE?

Nie. Wykaz alergenów w załączniku III obejmuje alkohol anyżowy (Anise Alcohol, poz. 80) i anetol (Anethole, poz. 329, dodany rozporządzeniem (UE) 2023/1545), ale nie kwas anyżowy ani jego sole. Mimo podobnych nazw to różne związki, więc anyżanu sodu nie dotyczą progi deklaracji alergenów 0,001% i 0,01%.

Czy anyżan sodu rozjaśnia przebarwienia?

Nie ma na to dowodów. Kwas anyżowy z nasion anyżu hamował tyrozynazę, enzym potrzebny do wytwarzania melaniny, ale tylko w teście na oczyszczonym enzymie, ze stężeniem połowicznego hamowania 0,60 mM (Kubo i in., 2003). Badań na komórkach skóry ani na ludziach brak, a CosIng nie przypisuje mu funkcji rozjaśniającej.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: SODIUM ANISATE
  2. Api AM i in., RIFM fragrance ingredient safety assessment, 4-methoxybenzoic acid, CAS Registry Number 100-09-4, Food and Chemical Toxicology 2019
  3. Papageorgiou S i in., New alternatives to cosmetics preservation, Journal of Cosmetic Science 2010
  4. Chen T, Chang H, Deciphering trends in replacing preservatives in cosmetics intended for infants and sensitive population, Scientific Reports 2024

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.