Encyklopedia INCI

Xylitol

Ksylitol

Alkohol cukrowy znany jako słodzik, w kosmetykach humektant. W badaniach z udziałem ludzi wspierał nawilżenie skóry i ograniczał wzrost TEWL po kontakcie z detergentem.

Czym jest ksylitol

Xylitol to pięciowęglowy alkohol cukrowy (pentitol) z pięcioma grupami hydroksylowymi, obecny naturalnie w wielu roślinach. Przemysłowo otrzymuje się go z ksylozy wyodrębnianej z hemicelulozy roślin: ksylozę uwodornia się, a ksylitol oczyszcza i krystalizuje (Cherian i in., 2025). W żywności to słodzik E967.

CosIng przypisuje mu funkcje humektanta, składnika kondycjonującego skórę, dezodoryzującą, przeciwłojotokową i smakową. CIR odnotował go w 472 produktach, w tym w 113 takich, które mogą zostać przypadkowo połknięte, jak pasty do zębów. W kremach bywa też częścią mieszaniny nawilżającej z ksylitylglukozydem i anhydroksylitolem, w której stanowi 5-15%.

Jak działa ksylitol

  • Wiąże wodę w warstwie rogowej jako humektant.
  • U zdrowych ochotników ograniczał wzrost TEWL po teście płatkowym z 0,1% laurylosiarczanu sodu (SLS), podobnie jak gliceryna (Korponyai i in., 2011).
  • Na skórze po zdzieraniu taśmą wodny roztwór ksylitolu przyspieszał odbudowę bariery; w modelu naskórka zwiększał płynność lipidów i przyspieszał wydzielanie ciał lamelarnych (Umino i in., 2019).

Stężenia i pH

W ankiecie branżowej CIR najwyższe stężenia w produktach niespłukiwanych wynosiły 0,013-2%, w produktach do włosów 0,15-0,24%, a do 14% w produktach spłukiwanych mających kontakt z jamą ustną. W badanych na ludziach kremach i żelach było 5% ksylitolu. Ksylitol bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie i w zakresie pH kosmetyków nie ulega jonizacji.

Dla kogo jest ksylitol

Ma sens w kremach i balsamach dla skóry suchej oraz skóry często mytej detergentami, bo te sytuacje badano. Sam nie natłuszcza, więc pasuje do każdego typu skóry. Przeciwwskazań nie opisano.

Jak stosować produkty z ksylitolem

Krem lub balsam nakłada się rano i wieczorem; w badaniu Korponyai i wsp. (2017) preparat stosowano dwa razy dziennie przez 14 dni. Gdy obok ksylitolu stoją w składzie Xylitylglucoside i Anhydroxylitol, pochodzi on z gotowej mieszaniny nawilżającej.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Panel CIR uznał ksylitol za bezpieczny w obecnych warunkach stosowania (Cherian i in., 2025). Żele i kremy z 5% i 10% ksylitolu nie podrażniały skóry królików. W powtarzanych testach płatkowych (HRIPT) produkt z 0,115% ksylitolu u 119 osób i balsam z 3% u 110 osób nie uczulały; w pierwszym badaniu w fazie prowokacji odnotowano łagodny rumień. Preparaty z 10% ksylitolu wywołały reakcję fototoksyczną u 3 z 4 świnek morskich, ale CIR uznał, że autorzy błędnie przypisali ją ksylitolowi: nie ma on w budowie grupy pochłaniającej UV, a dawki promieniowania były znacznie wyższe od spotykanych na co dzień.

Ksylitol jest składnikiem żywności. Podawany zwierzętom w dużych ilościach w paszy nie zaburzał rozrodu ani rozwoju potomstwa, dlatego ciąża nie jest przeciwwskazaniem. W PubMed nie ma opisów alergii kontaktowej na ksylitol.

Co pokazują badania

Znaczną część badań prowadził zespół z Uniwersytetu w Szegedzie, a część badacze firmy Shiseido. W badaniu Korponyai i wsp. (2017) 12 osób w wieku 50-60 lat z suchą skórą przez 14 dni nakładało na ramię żel z 5% gliceryny i 5% ksylitolu: nawilżenie i ilość filagryny w naskórku wzrosły, a TEWL spadła w porównaniu z polem bez preparatu; samo podłoże też nieco nawilżało, a efekt dotyczy połączenia obu polialkoholi. Katsuyama i wsp. (2005) w badaniu z podwójnie ślepą próbą u 17 osób z suchą skórą atopową nakładali przez tydzień na jedno ramię krem z 5% ksylitolu i 0,02% farnezolu, a na drugie ten sam krem bez nich; po stronie z ksylitolem i farnezolem nawilżenie naskórka wzrosło istotnie bardziej. To małe badanie mieszaniny, więc nie pozwala ocenić samego ksylitolu.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Nie ujęty w załącznikach - brak ograniczeń rozporządzenia (WE) 1223/2009

Z czym łączyć, z czym uważać

Dobrze łączy się z

  • Glycerinw 14-dniowym badaniu żel z 5% gliceryny i 5% ksylitolu zwiększył nawilżenie i obniżył TEWL
  • Xylitylglucosiderazem z Anhydroxylitol tworzą gotową mieszaninę nawilżającą
  • Anhydroxylitoltrzeci składnik mieszaniny, humektant o lepiej opisanym działaniu

Mity i sprostowania

MitKsylitol, czyli cukier brzozowy, zawsze pochodzi z brzozy, a ten z innych roślin jest gorszy.

Jak jestNazwa potoczna odwołuje się do brzozy, ale ksylitol otrzymuje się z ksylozy z hemicelulozy różnych roślin, a naturalnie występuje też m.in. w owsie, burakach, trzcinie cukrowej i łuskach kukurydzy. Oczyszczony ksylitol jest tą samą cząsteczką niezależnie od surowca, a nazwa INCI Xylitol nie mówi, z czego go wytworzono.

Najczęściej zadawane pytania

Czy ksylitol nawilża lepiej niż gliceryna?

Nie ustalono tego u ludzi. W badaniu na myszach narażonych na laurylosiarczan sodu ksylitol ograniczał podrażnienie w niższym stężeniu niż gliceryna (Szél i in., 2015), a w badaniach na ludziach oba polialkohole zwykle łączono w jednym preparacie. Który lepiej nawilża skórę człowieka, nie wiadomo.

Czy ksylitol może zapychać pory albo karmić bakterie na skórze?

Nie ma danych o komedogenności ksylitolu. To rozpuszczalny w wodzie alkohol cukrowy, a nie tłuszcz. Nie opublikowano też badań, które pokazywałyby, że ksylitol w kosmetyku sprzyja rozwojowi bakterii na skórze.

Czy ksylitol z kremu przenika do krwi?

Badań wchłaniania ksylitolu przez skórę nie opisano. To związek silnie hydrofilowy (log Kow -2,56), co utrudnia przenikanie przez lipidową warstwę rogową, a nawet po spożyciu w badaniu przytoczonym przez CIR nie wykryto go w osoczu.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: XYLITOL
  2. Cherian P i in., Safety Assessment of Mannitol, Sorbitol, and Xylitol as Used in Cosmetics, International Journal of Toxicology 2025; 44(1 Suppl): 22S-43S (Cosmetic Ingredient Review)
  3. Korponyai C i in., Effects of Locally Applied Glycerol and Xylitol on the Hydration, Barrier Function and Morphological Parameters of the Skin, Acta Dermato-Venereologica 2017; 97(2): 182-187
  4. Korponyai C i in., Antiirritant properties of polyols and amino acids, Dermatitis 2011; 22(3): 141-146

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.