Encyklopedia INCI

Alpha-Isomethyl Ionone

Alfa-izometylojonon

Syntetyczna substancja zapachowa z grupy jononów o pudrowej, fiołkowo-irysowej nucie. Alergen zapachowy wymieniany w składzie powyżej progów deklaracji.

Czym jest alfa-izometylojonon

Alpha-Isomethyl Ionone to keton z rodziny jononów, związków spokrewnionych z substancjami zapachowymi fiołka i korzenia irysa. CosIng podaje nazwę chemiczną 3-metylo-4-(2,6,6-trimetylo-2-cykloheksenylo)-3-buten-2-on; w literaturze występuje też jako gamma-metylojonon. Surowiec kosmetyczny jest syntetyczny: metylojonony otrzymuje się z cytralu i butanonu, podobnie jak zwykłe jonony z cytralu i acetonu.

Ma pudrowy, kwiatowy zapach z nutą fiołka i irysa. Według danych przytoczonych przez SCCS należy do setki substancji zapachowych zużywanych w ilościach ponad 175 ton rocznie i trafia do kosmetyków perfumowanych niemal każdego rodzaju.

Jak działa alfa-izometylojonon

W kosmetyku pełni funkcję zapachową. CosIng przypisuje mu także funkcję „skin conditioning”, ale to funkcja zgłoszona do bazy, a nie udokumentowane działanie pielęgnacyjne. Dla skóry znaczenie ma potencjał uczulający: wiązanie podwójne sprzężone z grupą karbonylową może reagować z białkami naskórka. W teście LLNA na myszach wartość EC3 wyniosła 21,8%, czyli do wywołania odpowiedzi potrzebne były wysokie stężenia.

Stężenia i pH

Prawo UE nie ustala maksymalnego stężenia alfa-izometylojononu. Według SCCS kosmetyki pielęgnacyjne zawierają zwykle 0,1-1% kompozycji zapachowej, a wody toaletowe i perfumowane do 30%, więc najwięcej tej substancji trafia na skórę z perfum. W badaniu 23 dezodorantów z 2007 r. wykryto go w 65% produktów, w stężeniach do 2588 ppm, czyli ok. 0,26%. Nie wymaga określonego pH i rozpuszcza się w olejach oraz alkoholu.

Dla kogo alfa-izometylojonon

Nadaje się do produktów dla osób, które lubią pudrowe, kwiatowe zapachy i dobrze tolerują kosmetyki perfumowane; reakcje w testach płatkowych są rzadkie. Nie jest wskazany przy potwierdzonym uczuleniu na alfa-izometylojonon ani u osób, u których kosmetyki perfumowane wywołują świąd lub zaczerwienienie. Przy skórze z uszkodzoną barierą, np. po zabiegach złuszczających, i przy skórze atopowej rozsądniej wybierać produkty bezzapachowe.

Jak stosować produkty z alfa-izometylojononem

To składnik pomocniczy. W wykazie INCI stoi zwykle blisko końca, obok słowa Parfum. Składniki w stężeniu poniżej 1% można wymieniać w dowolnej kolejności, więc miejsce na liście nie mówi, ile go jest; mówi natomiast, że produkt jest perfumowany, a stężenie przekroczyło próg deklaracji. Deklaracja obowiązuje od lat, więc osoba uczulona może sprawdzać skład; brak nazwy w wykazie oznacza jednak tylko stężenie poniżej progu, a nie całkowity brak składnika. Nie ma ograniczeń co do pory dnia ani łączenia z innymi składnikami.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Dane zebrane przez SCCS wskazują na niską częstość uczulenia: w sieci ośrodków dermatologicznych IVDK dodatni wynik miało 0,1% z 2004 kolejno badanych pacjentów, a w latach 2005-2008 żaden z 986 testowanych; w badaniu koreańskim 2,1% z 422 pacjentów. Uczulenie kontaktowe jest trwałe, a kolejne kontakty wywołują zaczerwienienie, świąd i grudki w miejscu nałożenia.

Brak badań u kobiet w ciąży. W badaniu na szczurach dawki doustne do 30 mg/kg masy ciała na dobę w czasie ciąży nie wpływały na rozwój płodów. Przepisy nie przewidują ograniczeń w ciąży ani ostrzeżeń dotyczących słońca.

Status prawny w UE

Alpha-Isomethyl Ionone figuruje w załączniku III rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod pozycją 90: bez limitu stężenia, z obowiązkiem wymienienia w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych. Wymóg ten istniał już w dyrektywie 76/768/EWG. Rozporządzenie (UE) 2023/1545 pozycji 90 nie zmieniło, więc jego terminy przejściowe tego składnika nie dotyczą.

Co pokazują badania

Wiedza o tym składniku dotyczy bezpieczeństwa, nie działania na skórę: testów płatkowych, testu LLNA i badań toksykologicznych zebranych przez RIFM i SCCS. W 2012 r. SCCS potwierdził, że wcześniej deklarowane alergeny, w tym alfa-izometylojonon, pozostają istotne dla konsumentów. Nie wyznaczono stężenia, poniżej którego osoba uczulona na pewno nie zareaguje.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Obowiązek podania w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych; brak limitu stężenia (zał. III poz. 90 rozp. (WE) 1223/2009).

Mity i sprostowania

MitSkładnik wymieniany osobno w składzie jest zakazany albo szkodliwy.

Jak jestOsobna nazwa w wykazie wynika z potencjału uczulającego substancji, a nie z zakazu. Alfa-izometylojonon jest dozwolony bez limitu stężenia (zał. III poz. 90 rozp. (WE) 1223/2009), a substancje zakazane w kosmetykach wymienia załącznik II.

MitTo naturalny składnik z fiołków.

Jak jestNazwa jononów nawiązuje do greckiej nazwy fiołka, ale alfa-izometylojonon używany w kosmetykach powstaje w syntezie chemicznej. Pochodzenie i tak nie przesądza o ryzyku: substancje naturalne i syntetyczne uczulają na tych samych zasadach.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Alpha-Isomethyl Ionone w składzie oznacza, że kosmetyk uczula?

Nie. Deklaracja ma pomóc osobom już uczulonym, które muszą unikać tej konkretnej substancji. U większości użytkowników składnik nie wywołuje żadnych objawów, a w testach płatkowych reakcje na niego należą do rzadkich.

Jak sprawdzić, czy ma się uczulenie na alfa-izometylojonon?

Rozstrzyga test płatkowy wykonany przez dermatologa lub alergologa. Składnik nie wchodzi w skład mieszanki zapachowej I z podstawowej serii testów, dlatego przy podejrzeniu alergii na zapachy warto zapytać o testowanie pojedynczych substancji.

Czy w szamponie ten składnik jest mniejszym problemem niż w kremie?

Tak, kontakt ze skórą jest krótszy, a próg deklaracji w produktach spłukiwanych jest dziesięciokrotnie wyższy (0,01% zamiast 0,001%). Osoba już uczulona może jednak zareagować także na szampon, zwłaszcza na czole, uszach i karku.

Czy kosmetyki z tym składnikiem można stosować w ciąży?

Przepisy nie ograniczają jego stosowania w ciąży, a badanie na zwierzętach nie wykazało wpływu na rozwój płodów. Brakuje jednak badań u kobiet ciężarnych, dlatego osoby wrażliwe na zapachy mogą w tym czasie wybierać produkty bezzapachowe.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: ALPHA-ISOMETHYL IONONE
  2. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, tekst skonsolidowany z 1 września 2025 r., załącznik III (EUR-Lex)
  3. SCCS, Opinion on fragrance allergens in cosmetic products, SCCS/1459/11, 2012
  4. Politano VT i in., Evaluation of the developmental toxicity of alpha-iso-methylionone in rats, Int J Toxicol 2007

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.