Encyklopedia INCI

Terpineol

Terpineol

Alkohol monoterpenowy o zapachu bzu, obecny w olejkach sosnowym, kajeputowym i z drzewa herbacianego. Nadaje zapach; rozporządzenie (UE) 2023/1545 objęło go deklaracją.

Czym jest terpineol

Terpineol to alkohol monoterpenowy o wzorze C10H18O. Nazwa INCI obejmuje mieszaninę izomerów: alfa-, beta- i gamma-terpineolu. Występuje w olejkach sosnowych, kajeputowym i petitgrain oraz w olejku z drzewa herbacianego, w którym należy do głównych składników obok terpinen-4-olu (de Groot i Schmidt, 2016). Przemysłowo otrzymuje się go z terpentyny lub alfa-pinenu: uwodnienie kwasem daje hydrat terpinu, a jego częściowe odwodnienie alfa-terpineol. Trafia też do mydeł i środków czystości.

Jak działa terpineol

W kosmetyku jest składnikiem zapachowym: ma kwiatową woń kojarzoną z bzem i należy do najczęściej używanych substancji zapachowych; SCCS wymienia go wśród stu stosowanych w największych ilościach. Nadaje świeżość kompozycjom kwiatowym, ziołowym i sosnowym. Poza kosmetykami alfa-terpineol bywa wykorzystywany jako antyoksydant i środek antyseptyczny, ale w kosmetykach nie pełni takich funkcji.

Stężenia i pH

Stężenia terpineolu nie ograniczają przepisy UE ani osobny standard IFRA (stan na 51. poprawkę). Obowiązuje natomiast deklaracja powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych, także gdy terpineol pochodzi z olejku eterycznego. W wodzie rozpuszcza się słabo (około 7 g/l w 25°C), dobrze w etanolu i glikolu propylenowym, więc zwykle wchodzi w skład kompozycji zapachowej. W koreańskim badaniu 267 produktów alfa-terpineol należał, obok limonenu i linalolu, do najczęściej wykrywanych alergenów zapachowych (Lee i in., 2025).

Dla kogo terpineol

Dla osób, które tolerują kosmetyki perfumowane i olejki eteryczne. Nie jest wskazany przy potwierdzonej alergii na terpineol. Osoby reagujące na zapachy spotkają go także w produktach z olejkami, nie tylko z kompozycją syntetyczną.

Jak stosować produkty z terpineolem

W wykazie składników terpineol pojawia się zwykle obok Limonene, Linalool i Pinene, co wskazuje na kompozycję sosnową, ziołową albo dodatek olejków eterycznych. Pora dnia nie ma znaczenia. Przy podejrzeniu uczulenia dermatolog musi włączyć terpineol do rozszerzonej serii testów, bo nie ma go w mieszaninach zapachowych I i II z serii podstawowej.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

SCCS zaliczył terpineol do potwierdzonych alergenów kontaktowych u ludzi, ale w najniższej kategorii: do 10 opisanych dodatnich reakcji. Przegląd RIFM przytacza ujemne badania indukcji uczulenia na ochotnikach oraz badanie Takenaki z 1986 r., w którym na krem lub roztwór z 0,05-0,5% terpineolu zareagowało 4 z 312 pacjentów. W badaniu Froscha i wsp. z 2002 r. na alfa-terpineol w stężeniu 5% zareagował 1 z 1606 kolejnych pacjentów, a 11 miało reakcje wątpliwe; w innej serii dodatni wynik miało 2 z 63 osób uczulonych na mieszaninę zapachową I. Przepisy nie przewidują ostrzeżeń na opakowaniu.

Status prawny w UE

Pozycja 343 załącznika III rozporządzenia (WE) nr 1223/2009, dodana rozporządzeniem (UE) 2023/1545, obejmuje terpineol jako mieszaninę izomerów oraz alfa-, beta- i gamma-terpineol: bez limitu stężenia, z obowiązkiem wymienienia w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych. Rozporządzenie weszło w życie w sierpniu 2023 r.; produkty niespełniające wymogu można było wprowadzać do obrotu do 31 lipca 2026 r. i można je udostępniać do 31 lipca 2028 r. Brak terpineolu w składzie oznacza stężenie poniżej progu albo produkt z okresu przejściowego, a nie pewność, że go nie ma.

Co pokazują badania

Dane o uczuleniu pochodzą z testów płatkowych u pacjentów dermatologicznych; w dużych seriach kolejnych pacjentów dodatnie reakcje są rzadkie, a część badań obejmowała małe, wybrane grupy. Nie wyznaczono stężenia bezpiecznego dla osób już uczulonych. Doniesienia o działaniu przeciwdrobnoustrojowym i antyoksydacyjnym alfa-terpineolu pochodzą z badań laboratoryjnych.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Obowiązek podania w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych; brak limitu stężenia (zał. III poz. 343 rozp. (WE) 1223/2009, dodana rozp. (UE) 2023/1545; produkty niezgodne: wprowadzanie do obrotu do 31.07.2026, udostępnianie do 31.07.2028).

Mity i sprostowania

MitTerpineol wymieniony po słowie Parfum to dodatkowa substancja dosypana do kosmetyku.

Jak jestTo część tej samej kompozycji zapachowej. Rozporządzenie 1223/2009 każe zapisywać kompozycję jako Parfum, a alergeny z załącznika III podawać dodatkowo z nazwy, gdy przekraczają próg deklaracji. Terpineol na liście informuje więc o składzie zapachu, a nie o kolejnym dodatku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy terpineol to to samo co terpinen-4-ol z olejku z drzewa herbacianego?

Nie. To dwa różne alkohole monoterpenowe o tym samym wzorze sumarycznym. Terpinen-4-ol jest głównym składnikiem olejku z drzewa herbacianego, a alfa-terpineol występuje w nim w mniejszej ilości. Obowiązkiem deklaracji z rozporządzenia (UE) 2023/1545 objęto terpineol, a terpinen-4-olu w tym wykazie nie ma.

Mam uczulenie na terpentynę. Czy terpineol też może mnie uczulać?

Jest to możliwe, bo terpineol otrzymuje się z terpentyny i należy do tej samej grupy terpenów. W portugalskim badaniu 3 z 22 pacjentów uczulonych na olejek terpentynowy reagowało także na alfa-terpineol (Cachão i in., 1986). Częściej reagowali na alfa-pinen i dipenten, dlatego o tolerancji terpineolu rozstrzyga test płatkowy.

Czy terpineol jest bezpieczny w ciąży?

Przepisy nie ograniczają jego stosowania w ciąży, ale brak badań z udziałem kobiet ciężarnych. W kosmetykach występuje w małych ilościach jako część kompozycji zapachowej; przy skłonności do reakcji na zapachy lub olejki eteryczne rozsądniej wybierać w tym czasie produkty bezzapachowe.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: TERPINEOL
  2. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545 z dnia 26 lipca 2023 r. w odniesieniu do oznakowania alergenów zapachowych w produktach kosmetycznych (EUR-Lex)
  3. SCCS, Opinion on fragrance allergens in cosmetic products, SCCS/1459/11, 2012
  4. Lee H i in., Probabilistic risk assessment of emerging EU-regulated fragrance allergens in household and personal care products, Environment International 2025

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.