Encyklopedia INCI

Camphor

Kamfora

Terpenowy keton o przenikliwym zapachu, który nasila na skórze odczucie chłodu i ciepła. W kosmetykach substancja zapachowa i plastyfikator; alergen z obowiązkiem deklaracji.

Czym jest kamfora

Camphor to bornan-2-on, bicykliczny keton monoterpenowy o wzorze C10H16O, krystaliczna substancja o przenikliwym zapachu. Kamforę naturalną otrzymuje się przez destylację z parą wodną drewna cynamonowca kamforowego (Cinnamomum camphora); jest to prawoskrętna (1R)-kamfora. Większość kamfory w handlu wytwarza się syntetycznie z alfa-pinenu, zwykle w postaci racemicznej.

Kamfora jest też składnikiem olejków eterycznych: według SCCS stanowi 5-22% olejku rozmarynowego, 8-16% olejku z lawendy szerokolistnej, 6-11% olejku lawendynowego i 15-36% olejku z szałwii hiszpańskiej.

Jak działa kamfora

  • aktywuje kanał TRPV3 w keratynocytach, związany z odczuwaniem ciepła (Moqrich i in. 2005);
  • aktywuje kanał TRPV1 w neuronach czuciowych, po czym szybko go odczula, i hamuje kanał TRPA1, co według autorów może tłumaczyć łagodzenie nieprzyjemnych odczuć (Xu i in. 2005);
  • aktywuje kanał TRPM8, związany z odczuwaniem chłodu, dlatego nasila zarówno odczucie ciepła, jak i chłodu (Selescu i in. 2013);
  • jako plastyfikator uelastycznia film lakieru do paznokci, a jako denaturant nadaje produktom z alkoholem nieprzyjemny smak.

Stężenia i pH

Przepisy UE nie ograniczają stężenia kamfory w kosmetykach, wymagają tylko deklaracji powyżej progów. W wodzie rozpuszcza się słabo, ok. 1,2 g/l, natomiast bardzo dobrze w etanolu i olejach, dlatego wprowadza się ją do fazy olejowej lub alkoholowej. Łatwo sublimuje, więc wymaga szczelnych opakowań.

Dla kogo kamfora

Produkty z kamforą wybierają osoby, które chcą poczuć chłód lub ciepło na skórze, np. w preparatach do stóp. Nie są wskazane przy potwierdzonym uczuleniu na kamforę, na skórę uszkodzoną ani w okolice oczu.

Jak stosować produkty z kamforą

Nakłada się je na nieuszkodzoną skórę, a po aplikacji myje się ręce, żeby nie przenieść kamfory do oczu. W wykazie INCI występuje jako Camphor; jeśli stoi wysoko w składzie, przed Parfum, zwykle pełni rolę składnika chłodząco-rozgrzewającego, a nie tylko zapachowego. Obowiązek deklaracji obejmuje też kamforę pochodzącą z olejków eterycznych, np. rozmarynowego. Nazwy może w składzie brakować, gdy stężenie jest poniżej progu, a także na produktach wprowadzonych do obrotu przed 31 lipca 2026 r., które można sprzedawać do 31 lipca 2028 r.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Na skórze kamfora uczula rzadko. SCCS zaliczył ją do alergenów potwierdzonych u ludzi w najniższej kategorii, zaznaczając, że testowano ją u mniej niż 1000 pacjentów. Opisane przypadki dotyczyły kropli do uszu z olejkiem kamforowym, płynu rozgrzewającego i popularnej maści do nacierania.

Główne zagrożenie to połknięcie. Amerykańskie centra toksykologiczne odnotowywały w latach 1990-2003 ok. 10 000 przypadków połknięcia produktów z kamforą rocznie. Wytyczne z 2006 r. zalecają skierowanie do szpitala osoby, która połknęła ponad 30 mg/kg, a także każdej osoby z objawami takimi jak drgawki czy zaburzenia koordynacji, niezależnie od drogi narażenia. Brak badań dotyczących kosmetyków z kamforą w ciąży. Kamfora nie ma ostrzeżeń dotyczących słońca.

Status prawny w UE

Camphor figuruje w załączniku III rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod pozycją 331, dodaną rozporządzeniem (UE) 2023/1545, które weszło w życie w sierpniu 2023 r.; pozycja obejmuje różne formy kamfory. Nie ogranicza stężenia, wymaga podania składnika w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych. Produkty niespełniające wymogu mogły być wprowadzane do obrotu do 31 lipca 2026 r. i mogą być udostępniane do 31 lipca 2028 r.

Co pokazują badania

Mechanizm działania opisano na komórkach i myszach. Dane o bezpieczeństwie skórnym to głównie opisy przypadków i nieliczne testy płatkowe, a o działaniu ogólnoustrojowym informują zatrucia po połknięciu. Nie ma badań klinicznych, które określałyby, od jakiego stężenia kamfora w kosmetyku daje wyczuwalny efekt ani jak często podrażnia skórę przy regularnym stosowaniu.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Obowiązek podania w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych; brak limitu stężenia (zał. III poz. 331 rozp. (WE) 1223/2009, dodana rozp. (UE) 2023/1545; produkty niezgodne: wprowadzanie do obrotu do 31.07.2026, udostępnianie do 31.07.2028).

Mity i sprostowania

MitKamforę zakazano w kosmetykach w UE.

Jak jestZakazane są pochodne kamfory stosowane dawniej jako filtry UV: 3-benzylidenokamfora (zał. II poz. 1379) i 4-metylobenzylidenokamfora (zał. II poz. 1730, rozp. (UE) 2024/996). Sama kamfora jest dozwolona, a od rozporządzenia (UE) 2023/1545 podlega deklaracji jako alergen.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kosmetyki z kamforą są bezpieczne dla małych dzieci?

Przepisy nie wprowadzają ograniczeń wiekowych, ale kamfora jest groźna po połknięciu, a małe dziecko łatwo oblizuje skórę i sięga po opakowania. Takie kosmetyki trzeba przechowywać poza zasięgiem dzieci i nie nakładać im w miejscach, które mogą oblizać lub przetrzeć do oczu.

Czy kamfora naturalna różni się od syntetycznej?

To ten sam związek chemiczny. Naturalna jest prawoskrętną (1R)-kamforą, syntetyczna zwykle mieszaniną obu form, ale obie mają tę samą nazwę INCI i podlegają tej samej deklaracji alergenu.

Czy kamforę można łączyć z mentolem?

Oba składniki często występują razem w produktach chłodzących. W badaniach na komórkach kamfora aktywowała kanał TRPM8, ale jednocześnie hamowała jego odpowiedź na mentol, więc efekt połączenia nie musi być prostą sumą. Mentol również znalazł się w wykazie alergenów z rozporządzenia (UE) 2023/1545 (poz. 338).

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: CAMPHOR
  2. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545 z dnia 26 lipca 2023 r. w odniesieniu do oznakowania alergenów zapachowych w produktach kosmetycznych (EUR-Lex)
  3. SCCS, Opinion on fragrance allergens in cosmetic products, SCCS/1459/11, 2012
  4. Manoguerra AS i in., Camphor poisoning: an evidence-based practice guideline for out-of-hospital management, Clin Toxicol 2006

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.