Encyklopedia INCI

Coumarin

Kumaryna

Lakton o słodkim zapachu kojarzonym z sianem, obecny m.in. w bobie tonka i cynamonie kasja. Alergen zapachowy deklarowany w składzie, choć czysta kumaryna uczula rzadko.

Czym jest kumaryna

Kumaryna (2H-1-benzopiran-2-on) to lakton o słodkim zapachu kojarzonym z sianem. Dużo jej zawierają cynamon kasja, bób tonka, marzanka wonna i nostrzyk (BfR, 2012), a występuje też m.in. w olejku lawendowym i lubczyku (SCCS, 2012). Surowiec dla perfumerii otrzymuje się również syntetycznie. Kumaryna należy do stu najczęściej używanych substancji zapachowych (SCCS, 2012); występuje w perfumach, dezodorantach oraz balsamach i olejkach do ciała.

Jak działa kumaryna

W kosmetyku pełni wyłącznie funkcję zapachową. Dobrze wchłania się przez skórę: u 3 ochotników po 6 godzinach kontaktu z roztworem w 70% etanolu, jak przy użyciu perfum, wchłonęło się 60% dawki, a kumaryna była szybko wydalana z moczem, głównie jako pochodne 7-hydroksykumaryny (Ford i in., 2001). Ta droga przemian dominuje u ludzi i daje nieszkodliwe produkty, natomiast szczury i myszy przekształcają kumarynę głównie przez 3,4-epoksydację do szkodliwych metabolitów (Lake, 1999). Dlatego wyników badań na szczurach nie można wprost przenosić na ludzi (Ford i in., 2001).

Stężenia i pH

Przepisy UE nie ograniczają stężenia kumaryny w kosmetykach. Standard IFRA z 2020 r. dla kompozycji zapachowych ustala maksymalne stężenia w gotowym produkcie, m.in. 1,5% w perfumach, 0,52% w spłukiwanych produktach do ciała, 0,11% w kremach do twarzy i 0,0024% w produktach do jamy ustnej. Według IFRA o limitach decyduje zarówno działanie uczulające, jak i działanie ogólnoustrojowe po wchłonięciu.

Dla kogo kumaryna

Dla osób, które dobrze tolerują kosmetyki perfumowane. Nie jest wskazana przy potwierdzonej alergii na kumarynę ani na zawierające ją olejki i ekstrakty, np. z bobu tonka.

Jak stosować produkty z kumaryną

Pora dnia nie ma znaczenia. Osoba uczulona szuka w składzie nazwy Coumarin; jej brak nie oznacza, że produkt nie zawiera kumaryny, bo deklaracja obowiązuje dopiero powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

SCCS (2012) zalicza kumarynę do potwierdzonych alergenów u ludzi, ale reakcje są rzadkie: 0,4% dodatnich testów płatkowych u 2020 kolejnych pacjentów (IVDK), a w europejskim badaniu z 2005 r. żaden z 1701 pacjentów nie zareagował na 5% kumarynę. Wysoko oczyszczona kumaryna nie uczulała w teście LLNA i dała dodatni test płatkowy tylko u 1 z 512 pacjentów; słabe lub umiarkowane działanie uczulające wykazały natomiast zanieczyszczenia obecne w części surowców handlowych (Vocanson i in., 2006). Duże dawki doustne uszkadzają wątrobę gryzoni, a u niewielkiej grupy wrażliwych osób uszkodzenie wątroby opisywano przy kilkutygodniowym przyjmowaniu kumaryny jako leku (BfR, 2012). Tolerowane dzienne pobranie ustalone przez EFSA i BfR wynosi 0,1 mg/kg m.c., a BfR zwraca uwagę, że do narażenia z żywności dochodzi narażenie z kosmetyków. Lake (1999) szacował narażenie z kosmetyków na 0,04 mg/kg m.c. dziennie. Brak danych o stosowaniu w ciąży.

Status prawny w UE

Kumaryna figuruje w załączniku III rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod pozycją 77: bez limitu stężenia i bez ostrzeżenia na opakowaniu, z obowiązkiem podania w wykazie składników powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych. Obowiązek wprowadziła dyrektywa 2003/15/WE dla produktów wprowadzanych do obrotu od 11 marca 2005 r. Rozporządzenie (UE) 2023/1545 rozszerzyło wykaz alergenów z terminami przejściowymi 31 lipca 2026 r. i 31 lipca 2028 r., ale pozycji 77 nie zmieniło, więc te terminy kumaryny nie dotyczą. Pokrewne substancje mają odrębne przepisy: 6-metylokumaryna (poz. 46) jest dozwolona w produktach do jamy ustnej do 0,003%, a m.in. 3,4-dihydrokumaryna, 7-metylokumaryna i heksahydrokumaryna są zakazane jako składniki zapachowe (zał. II poz. 427, 446 i 1135).

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Obowiązek podania w wykazie składników, gdy stężenie przekracza 0,001% w produkcie niespłukiwanym lub 0,01% w spłukiwanym; brak limitu stężenia i ostrzeżenia (zał. III poz. 77 rozp. (WE) 1223/2009; obowiązek od 11.03.2005 na mocy dyrektywy 2003/15/WE, pozycja niezmieniona przez rozp. (UE) 2023/1545).

Mity i sprostowania

MitKumaryna w kosmetykach wywołuje nowotwory.

Jak jestNowotwory u szczurów i myszy występowały tylko przy dużych dawkach, które uszkadzały też wątrobę i płuca, a większość testów nie wskazuje, by kumaryna uszkadzała DNA. Lake (1999) ocenił, że kumaryna z żywności i kosmetyków nie stanowi zagrożenia dla zdrowia ludzi.

Najczęściej zadawane pytania

Przyjmuję acenokumarol. Czy kumaryna w perfumach wpływa na krzepliwość krwi?

Sama kumaryna nie działa przeciwzakrzepowo (Casley-Smith i in., 1993). Leki nazywane potocznie kumarynami, jak acenokumarol czy warfaryna, to inne związki, pochodne 4-hydroksykumaryny. Wątpliwości dotyczące leków przeciwzakrzepowych warto omówić z lekarzem.

Czy standardowy test płatkowy wykryje uczulenie na kumarynę?

Mieszanina zapachowa I nie zawiera kumaryny; opisano pacjentkę uczuloną na własne perfumy i dezodorant z 0,23% kumaryny, u której test z tą mieszaniną był ujemny (Mutterer i in., 1999, za SCCS, 2012). Kumaryna wchodzi w skład mieszaniny zapachowej II, a ostatecznie uczulenie potwierdza test z samą kumaryną.

Dlaczego kumaryny nie wolno dodawać do żywności, a do kosmetyków tak?

Przepisy o aromatach zakazują dodawania wyodrębnionej kumaryny do żywności i ograniczają jej zawartość w produktach z cynamonem, np. do 50 mg/kg w tradycyjnych wypiekach (BfR, 2012). W kosmetykach przepisy UE nie ustalają limitu stężenia kumaryny, a jedynie obowiązek deklaracji w składzie.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: COUMARIN
  2. SCCS, Opinion on fragrance allergens in cosmetic products, SCCS/1459/11, 2012
  3. Vocanson M i in., The skin allergenic properties of chemicals may depend on contaminants: evidence from studies on coumarin, Int Arch Allergy Immunol 2006
  4. Ford RA i in., The in vivo dermal absorption and metabolism of [4-14C] coumarin by rats and by human volunteers under simulated conditions of use in fragrances, Food Chem Toxicol 2001

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.