Encyklopedia INCI

Citral

Cytral

Aldehyd o intensywnym zapachu cytryny, mieszanina geranialu i neralu. Znany alergen kontaktowy: podlega deklaracji w składzie, a rozporządzenie (UE) 2026/909 wprowadziło limity jego stężenia.

Czym jest cytral

Cytral (3,7-dimetylookta-2,6-dienal) to aldehyd monoterpenowy o intensywnym zapachu cytryny, mieszanina dwóch izomerów: geranialu (trans) i neralu (cis). Głównym naturalnym źródłem jest olejek z trawy cytrynowej. Geranial i neral powstają też przy utlenianiu geraniolu na powietrzu i w jego przemianach w organizmie (SCCS, 2012). Na skalę przemysłową cytral otrzymuje się także syntetycznie. Występuje w perfumach i produktach perfumowanych.

Jak działa cytral

W kosmetyku nadaje wyłącznie zapach. Jest przy tym udokumentowanym alergenem kontaktowym. W testach LLNA stężenie wywołujące uczulenie (EC3) wynosiło 1,2-13,9%, średnio 5,7% (SCCS, 2024). Geranial utlenia się na powietrzu i w skórze do produktów o silniejszym działaniu uczulającym (SCCS, 2012). Cytral działa też drażniąco: u 586 kolejnych pacjentów ze zmianami skórnymi dłoni test z 2% cytralem dał 82 reakcje z podrażnienia i 28 alergicznych (SCCS, 2012).

Dla kogo cytral

Dla osób, które dobrze tolerują kosmetyki perfumowane. Nie jest wskazany przy potwierdzonej alergii na cytral ani przy uczuleniu na geraniol: w danych IVDK 10 z 13 osób z dodatnim testem na cytral reagowało też na geraniol (SCCS, 2012).

Jak stosować produkty z cytralem

Pora dnia nie ma znaczenia. Osoba uczulona szuka w składzie nazwy Citral, pod którą deklaruje się też geranial i neral, oraz olejków z trawy cytrynowej. Brak tej nazwy nie oznacza jednak, że produkt nie zawiera cytralu: deklaracja obowiązuje dopiero powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

SCCS (2012) zalicza cytral do potwierdzonych alergenów u ludzi (101-1000 opisanych reakcji). W europejskim badaniu z 2005 r. dodatni test płatkowy z 2% cytralem miało 12 z 1701 pacjentów (0,7%), w danych IVDK 0,6% z 2021 osób, a w badaniu Froscha 1,1% z 1855 osób. Opisano też długotrwałe zmiany na wargach po balsamie do ust z cytralem. Limity stężenia z rozporządzenia (UE) 2026/909 chronią osoby nieuczulone; osoby już uczulone mogą reagować na stężenia niższe od dozwolonych i im służy deklaracja w składzie (rozp. (UE) 2023/1545, motyw 4). SCCS zaznaczył, że metoda oceny wymaga jeszcze dopracowania (SCCS, 2024). Brak danych o stosowaniu w ciąży.

Status prawny w UE

Cytral figuruje w załączniku III rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 pod pozycją 70. Rozporządzenie (UE) 2026/909 wprowadziło maksymalne stężenia w gotowym produkcie dla pozycji obejmującej cytral, geranial i neral: 0,15% w niespłukiwanych produktach do skóry (innych niż wymienione dalej) i w produktach do paznokci, 0,6% w produktach zapachowych, 1,2% w niespłukiwanych produktach do włosów oraz w spłukiwanych produktach do skóry i włosów, 0,65% w produktach do oczu, makijażu twarzy i demakijażu, 0,35% w produktach do jamy ustnej, 0,11% w produktach do ust, 0,063% w chusteczkach dla niemowląt i intymnych oraz 0,032% w dezodorantach i antyperspirantach. To stężenia zaproponowane przez przemysł, które SCCS uznał za bezpieczne w odniesieniu do wywołania uczulenia (SCCS, 2024).

Obowiązek deklaracji powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych wprowadziła dyrektywa 2003/15/WE dla produktów wprowadzanych do obrotu od 11 marca 2005 r. Rozporządzenie (UE) 2023/1545 dodało do tej pozycji izomery geranial i neral, deklarowane łącznie jako „Citral”; rozporządzenie weszło w życie w sierpniu 2023 r., a produkty niespełniające nowego wymogu deklaracji można było wprowadzać do obrotu do 31 lipca 2026 r. i udostępniać do 31 lipca 2028 r. Limity z rozporządzenia (UE) 2026/909 obowiązują w przypadku produktów wprowadzanych do obrotu od 1 stycznia 2027 r.; produkty niezgodne można udostępniać do 30 czerwca 2028 r., a zawierające geranial lub neral do 31 lipca 2028 r. Ostrzeżenia na opakowaniu przepisy nie wymagają.

Status prawny w Unii Europejskiej

Regulacja
Załącznik III - dozwolony z ograniczeniami rozporządzenia (WE) 1223/2009
Warunki i ograniczenia
Maksymalne stężenie w gotowym produkcie (cytral, geranial i neral): a) produkty do makijażu ust, szminki, balsamy do ust 0,11%; b) dezodoranty i antyperspiranty 0,032%; c) produkty do oczu, do makijażu twarzy i do demakijażu 0,65%; d) produkty zapachowe 0,6%; e) niespłukiwane produkty do skóry (z wyjątkiem wymienionych w innych punktach) oraz produkty do paznokci 0,15%; f) produkty do jamy ustnej 0,35%; g) produkty niespłukiwane do włosów 1,2%; h) produkty spłukiwane do skóry i włosów 1,2%; i) produkty niespłukiwane dla obszaru anogenitalnego (chusteczki dla niemowląt i intymne) 0,063%. Obowiązek podania w wykazie składników jako „Citral” powyżej 0,001% w produktach niespłukiwanych i 0,01% w spłukiwanych (zał. III poz. 70 rozp. (WE) 1223/2009, zm. rozp. (UE) 2023/1545 i 2026/909; limity stężenia: produkty niezgodne wprowadzane do obrotu do 31.12.2026, udostępniane do 30.06.2028, a zawierające geranial lub neral do 31.07.2028).

Mity i sprostowania

MitCytral z naturalnych olejków nie uczula, uczula tylko syntetyczny.

Jak jestCytral z olejku i z syntezy to ta sama substancja i podlega tym samym limitom oraz obowiązkowi deklaracji. Dodatnie testy płatkowe z olejkiem z trawy cytrynowej miało 1,6% z 1606 kolejnych pacjentów (Frosch i in., 2002, za SCCS, 2012).

Najczęściej zadawane pytania

Czy standardowy test płatkowy wykryje uczulenie na cytral?

Cytral jest składnikiem mieszaniny zapachowej II, więc dodatni wynik tej mieszaniny może wskazywać na uczulenie na niego; potwierdza je test z samym cytralem. Mieszanina zapachowa I cytralu nie zawiera: w badaniu 1825 pacjentów 4 z 19 osób uczulonych na cytral nie reagowało na tę mieszaninę (SCCS, 2012).

Mam uczulenie na olejek z trawy cytrynowej. Czy powinnam unikać cytralu?

Warto zachować ostrożność: olejek z trawy cytrynowej zawiera 75-85% cytralu (SCCS, 2012). Od zmian z 2023 r. olejki z trawy cytrynowej są też osobnym alergenem deklarowanym na etykiecie jako Lemongrass Oil (zał. III poz. 354). Który składnik odpowiada za reakcję, pokazuje test płatkowy z samym cytralem.

Czy cytral w szamponie jest problemem przy uczuleniu?

Kontakt jest krótszy niż z kremem, a w produktach spłukiwanych deklaracja obowiązuje od 0,01%, przy limicie 1,2%. Przy potwierdzonej alergii bezpieczniej wybierać szampony bez cytralu w składzie.

Składniki o podobnym działaniu

Źródła

  1. CosIng: CITRAL
  2. Rozporządzenie Komisji (UE) 2026/909 z 27 kwietnia 2026 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 (m.in. Citral)
  3. SCCS, Opinion on Citral (CAS No. 5392-40-5) - sensitisation endpoint, SCCS/1666/24, 2024
  4. SCCS, Opinion on fragrance allergens in cosmetic products, SCCS/1459/11, 2012

Kartę opracowała Redakcja JoKaPROskin. Aktualizacja: .

Opis dotyczy składnika, nie właściwości leczniczych produktu. Kosmetyk pielęgnuje i poprawia wygląd skóry, nie leczy chorób ani nie zastępuje leku. Informacje mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. Stan prawny składnika odnosi się do rozporządzenia (WE) 1223/2009 na dzień aktualizacji karty.